به گزارش خبرآنلاین، تحولات شتابان ماه‌های گذشته درخاورمیانه، پرونده‌های امنیتی معلق چند دهه اخیر را وارد فاز تعیین‌تکلیف نهایی کرده است. از مرزهای سوریه و ترکیه تا ارتفاعات و کوهستان‌های اقلیم کردستان عراق، شبه‌نظامیان کُرد با دوره‌ای از فشارهای بی‌سابقه، تغییر موازنه‌های منطقه‌ای، و بن‌بست‌های سنگین سیاسی و نظامی روبه‌رو شده‌اند.
پ‌ک‌ک؛ درگیر میان آتش‌بس‌های شکننده و فشار ترکیه
حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) در یکی از ضعیف‌ترین و شکننده‌ترین موقعیت‌های سرزمینی و عملیاتی خود از زمان آغاز مبارزه مسلحانه در دهه ۱۹۸۰ قرار گرفته است. طی سال‌های اخیر ارتش ترکیه با استقرار سامانه‌های پیشرفته پایش هوایی، پهپادهای تهاجمی مداوم و نفوذ عمقی در خاک اقلیم کردستان عراق (به‌ویژه در عمق ده‌ها کیلومتری ارتفاعات قندیل، متینا، گاره و زاپ)، خطوط تدارکاتی، انبارهای مهمات و مراکز فرماندهی پ‌ک‌ک را به شدت زیر ضربه برده بود. در ماه‌های منتهی به نوامبر ۲۰۲۶، محافل سیاسی منطقه‌ای و ناظران بین‌المللی گمانه‌زنی‌های جدی‌تری را پیرامون ضرورت تغییر ساختار، خلع سلاح یا انحلال سازمانی پ‌ک‌ک مطرح کرده‌اند. در حالی که فشارهای امنیتی روزبه‌روز تنگ‌تر می‌شود، فشارهای سیاسی درون‌گروهی و منطقه‌ای رهبران این حزب را وادار ساخته تا درباره آینده سیاسی خود در غیاب مبارزه مسلحانه کلاسیک کوهستانی چاره‌اندیشی کنند؛ هرچند بدنه سنتی نظامی آن همچنان مقاومت سرسختی نشان می‌دهد. باهمه اینها، دولت ترکیه امروز توانسته نوعی خلع سلاح را در میان پ.ک.ک رسمی کند.
نیروهای دموکراتیک سوریه؛ بازتعریف در سایه حکومت الشرع
نیروهای موسوم به «قسد» و ساختار سیاسی موسوم به «مدیریت خودگردان شمال و شرق سوریه» (روژاوا) در شرق فرات، در موقعیتی به‌مراتب پیچیده‌تر و شکننده‌تر از گذشته تنفس می‌کنند. بازتنظیم اولویت‌های راهبردی ایالات متحده در خاورمیانه و کاهش تمایل این کشور به حفظ حضور نظامی پرهزینه در شرق سوریه، رهبران قسد را به این فکر انداخت که چتر امنیتی غرب ابدی نیست و نمی‌تواند تضمین‌کننده خودمختاری بلندمدت آن‌ها باشد.
در ماه های اخیر از یک‌سو، تهدیدهای مداوم ترکیه برای اجرای عملیات‌های زمینی جدید و تثبیت مناطق حائل مرزی قسد را تحت فشار مضاعف قرار داد تا در چارچوب حاکمیت سرزمینی دولت مرکزی سوریه و ادغام در ساختار ارتش رسمی این کشور تصمیم‌گیری کند. بنا بر گزارش‌ها
«قسد» بیش از یک دهه به‌عنوان ستون نظامی اداره خودمختار کردها در شمال‌شرق سوریه فعالیت می‌کرد. این نیرو در اوج قدرت خود بر حدود یک‌چهارم خاک سوریه، از جمله بخش عمده‌ای از مناطق نفت‌خیز شمال‌شرق این کشور، کنترل داشت.
توافق نهایی با میانجی‌گری آمریکا و پس از آن حاصل شده بود که دولت جدید سوریه و ترکیه تهدید کردند علیه گروه‌های مسلح کرد سوری دست به اقدام نظامی خواهند زد.
در نهایت قسد تن به خواسته‌های حکومت مرکزی سوریه داد و مظلوم عبدی، فرمانده سابق آن به مشاور احمدالشرع تبدیل شد. اتفاقی که بسیاری از نیروهای سابق دموکراتیک سوریه را خشمگین کرد. در عین‌حال قسد برخی از امتیازات را از دمشق گرفت و در ازای انحلال خود تلاش کرد تا بر سر امکانات مطلوب‌تر برای نواحی کردنشین با الشرع کنار بیاید.
احزاب مسلح کرد ایرانی در اقلیم کردستان؛ تشدید فشارها
شاید ملتهب‌ترین و بحرانی‌ترین بخش این معادله ژئوپلیتیکی، وضعیت احزاب و سازمان‌های مسلح اپوزیسیون کُرد ایرانی (از جمله حزب دموکرات کردستان ایران، کومله، پژاک و پاک) است که دهه‌هاست در نوارهای مرزی اقلیم کردستان عراق مستقر بوده‌اند. جمهوری اسلامی ایران در ماه‌های منتهی به نوامبر ۲۰۲۶، با استناد به توافق‌نامه امنیتی منعقدشده با دولت فدرال عراق، فشار دیپلماتیک، اطلاعاتی و میدانی را برای خلع سلاح کامل و پاکسازی نوار مرزی از حضور این گروه‌ها اعمال کرده است. تلاش‌هایی که در ماه‌های ابتدایی سال ۲۰۲۶ برای شکل‌دهی به ائتلاف‌های نظامی جدید یا انجام عملیات‌های نفوذ مرزی هم‌زمان با تنش‌های بزرگ منطقه‌ای صورت گرفته بود، با پاسخ قاطع و بازدارنده امنیتی و نظامی از سوی تهران، مخالفت صریح دولت مرکزی عراق مواجه شد. در نتیجه، این گروه‌ها اکنون در انفعال کامل و لاک دفاعی سنگین قرار گرفته‌اند.
معادله امنیتی جدید منطقه حاکی از آن است که گروه‌های کُرد مسلح دیگر از حاشیه امن گذشته برخوردار نیستند. پ‌ک‌ک با بن‌بست کوهستانی، قسد با خطر فروپاشی ساختار خودگردان در سایه توافقات دمشق–آنکارا، و احزاب مسلح کُرد ایرانی با گزینه دشوار خلع سلاح و اسکان تحت نظارت در عمق عراق روبه‌رو هستند؛ روندی که چشم‌انداز آینده خاورمیانه را به سوی تثبیت حاکمیت دولت‌های مرکزی بر تمامی مرزهای سرزمینی سوق می‌دهد.
۳۱۲/۴۲
نظر شما