خبرآنلاین - علم صالح، دانشیار مطالعات خاورمیانه در دانشگاه ملی استرالیا، در گفت‌وگو با خبرگزاری خبرآنلاین اظهار داشت: «خطر بازگشت جنگ جدی است؛ تا زمانی که این درک شکل نگیرد که منافع و هزینه‌های رویارویی چه نسبتی با یکدیگر دارند، این خطر همچنان وجود خواهد داشت. به‌ویژه در واشنگتن باید چنین ارزیابی‌ای شکل بگیرد. موضع راهبردی ایران کاملاً مشخص است و اهداف آن نیز روشن است. ایران آغازگر جنگ نبوده، در موضع دفاعی قرار دارد و این جنگ را وجودی می‌داند؛ به همین دلیل، تا آخرین لحظه مقاومت خواهد کرد.»
در ادامه بخشی از گفتگو علم صالح با خبرآنلاین را می‌خوانید؛
این مذاکرات پاسخ تاریخی ایران به دو قرن هژمونی و سلطه غرب است/ ایران این جنگ را وجودی می‌داند و حاضر نیست در موضع ضعف قرار بگیرد
من اساساً این مذاکرات را صرفاً گفت‌وگوهایی برای دستیابی به مجموعه‌ای از راه‌حل‌های دیپلماتیک نمی‌دانم. این مذاکرات فقط درباره فناوری‌های هسته‌ای ایران، تنگه هرمز یا حتی نفوذ و قدرت منطقه‌ای ایران نیست. آنچه در این مذاکرات و نتایج احتمالی آن مطرح است، نقطه عطفی تاریخی برای بازتعریف رابطه‌ای است که طی دو قرن اخیر میان ایران و سلطه غرب شکل گرفته است. به بیان دیگر، این مذاکرات می‌تواند به پاسخ تاریخی ایران به دو قرن هژمونی و سلطه غرب، نه‌فقط در ایران، بلکه در سراسر خاورمیانه تبدیل شود.
بنابراین، با مسئله‌ای تاریخی مواجه هستیم؛ من نام آن را بازتعریف یک رابطه می‌گذارم؛ رابطه‌ای که در آن امنیت، بازدارندگی، حاکمیت ملی و توازن قدرت منطقه‌ای به یکدیگر گره خورده‌اند و این مذاکرات می‌توانند در تعیین مسیر آینده آن نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند.
بار دیگر تأکید می‌کنم که دستیابی به توافقی پایدار تنها زمانی امکان‌پذیر است که واشنگتن، یا به‌ویژه ترامپ در این مورد، بپذیرد که امنیت را نمی‌توان صرفاً از طریق برتری نظامی، ابزارهای نظامی، اعمال فشار یا تحمیل تحریم‌های اقتصادی تأمین کرد. قدرت سخت فقط به حمله نظامی محدود نمی‌شود؛ تحریم‌های اقتصادی نیز در زمره ابزارهای قدرت سخت قرار می‌گیرند. بنابراین، تا زمانی که واشنگتن نپذیرد امنیت ایران و خاورمیانه صرفاً از طریق برتری نظامی، فشار و تحمیل تحریم‌ها قابل تأمین نیست، بعید می‌دانم اساساً بتوان به توافقی دست یافت.
به همین دلیل است که مذاکرات در چنین شرایطی ممکن است صرفاً به وقفه‌ای موقت میان دو جنگ تبدیل شوند. در اینجا می‌خواهم به نکته دیگری هم اشاره کنم: تنها عاملی که مانع وقوع جنگ می‌شود، چیزی نیست که بتوان آن را صلح نامید. در روابط بین‌الملل، آنچه با آن مواجه هستیم، مفهوم «نبود جنگ» است و تنها عامل تعیین‌کننده در تحقق این وضعیت، توازن قدرت به شمار می‌رود.
البته در رویارویی ایران و آمریکا، توازن قدرت ضرورتاً به معنای توازن صرفاً نظامی نیست؛ بلکه باید توازن میان هزینه‌ها و منافعی را نیز در نظر گرفت که دو طرف آن‌ها را درک می‌کنند، می‌سنجند یا می‌پذیرند؛ یعنی دو طرف باید بپذیرند که هزینه‌هایی که برای رویارویی می‌پردازند، چقدر است و در مقابل، چه منافعی به دست می‌آورند.
در شرایط کنونی، هم ایران و هم آمریکا به این نقطه رسیده‌اند که برای گزینه جنگ حاضرند هزینه‌های بسیار بالایی بپردازند. از یک سو، ایران این جنگ را جنگی وجودی می‌داند و به‌هیچ‌وجه حاضر نیست امتیازاتی بدهد که آن را بیش از پیش در موضع ضعف قرار دهد یا آسیب‌پذیرتر کند. از سوی دیگر، برای آمریکا نیز این مسئله به موضوعی حیثیتی تبدیل شده است؛ البته حیثیتی نه به معنای ارزشی آن، بلکه از این جهت که اعتبار قدرت نظامی آمریکا به‌شدت زیر سؤال رفته است.
خطر بازگشت جنگ جدی است؛ واشنگتن باید تصمیم بگیرد/ تهران در کنار آمادگی برای دیپلماسی، خود را برای رویارویی گسترده آماده می‌کند
این مسئله می‌تواند در آینده و در مواجهه با چالش‌های دیگر آمریکا در نقاط مختلف جهان، بر توازن قدرت در سطح بین‌المللی تأثیر بگذارد و برای کشوری که خود را ابرقدرت می‌داند، مشکل‌ساز شود. بنابراین، منظور از حیثیت در اینجا حفظ آبرو یا واکنش احساسی و ناشی از عصبانیت نیست؛ بلکه مسئله این است که آمریکا در چالش‌های بزرگ دیگر ممکن است نتواند از قدرت نظامی خود به‌عنوان ابزاری سیاسی استفاده کند. این نکته دومی است که می‌خواستم در مقدمه به آن اشاره کنم.
خطر بازگشت جنگ جدی است؛ تا زمانی که این درک شکل نگیرد که منافع و هزینه‌های رویارویی چه نسبتی با یکدیگر دارند، این خطر همچنان وجود خواهد داشت. به‌ویژه در واشنگتن باید چنین ارزیابی‌ای شکل بگیرد. موضع راهبردی ایران کاملاً مشخص است و اهداف آن نیز روشن است. ایران آغازگر جنگ نبوده، در موضع دفاعی قرار دارد و این جنگ را وجودی می‌داند؛ به همین دلیل، تا آخرین لحظه مقاومت خواهد کرد.
از همین رو، این آمریکاست که باید تصمیم بگیرد. واشنگتن گزینه‌های بیشتری پیش رو دارد؛ یکی از آن‌ها ادامه رویکرد نظامی و گزینه دیگر، انتخاب مسیر دیپلماسی است. آمریکا می‌تواند از طریق دیپلماسی به اهدافی دست پیدا کند که دغدغه‌های امنیتی‌اش را برطرف سازد. بنابراین، بحث اصلی من درباره تصمیم آمریکاست. قطعاً تا زمانی که واشنگتن تصور کند می‌تواند از طریق اعمال فشار به امتیازات بیشتری دست پیدا کند، این رویکرد را ادامه خواهد داد.
اگر بخواهم به پرسش بازگردم، باید بگویم که بله، مذاکرات جدی‌تر شده‌اند؛ اما نمی‌توان با اطمینان گفت که دو طرف به توافق نزدیک شده‌اند. اساساً یکی از پیچیدگی‌های این روند دیپلماتیک آن است که بازیگران دیگری نیز در آن نقش پیدا کرده‌اند.
بدون تردید، اسرائیل نقش منفی مهمی ایفا خواهد کرد و بر تصمیم‌های ترامپ در این زمینه تأثیرگذار خواهد بود. همچنین، در داخل ساختار تصمیم‌گیری آمریکا و در واشنگتن شکاف‌هایی وجود دارد. با این حال، آنچه کاملاً روشن است، این است که ایران اساساً روی این مسائل حساب باز نمی‌کند؛ یعنی در مسائل امنیتی کشورها باید همواره بدترین سناریوی ممکن را مدنظر قرار دهند و در شرایط کنونی، بدترین سناریو این است که اسرائیل و آمریکا بار دیگر به ایران حمله کنند.
هر اتفاقی کمتر از یک حمله و رویارویی نظامی گسترده، در درجه دوم اهمیت قرار می‌گیرد. با این حال، تهران در کنار آمادگی کامل برای دستیابی به یک راه‌حل دیپلماتیک مناسب، خود را برای یک رویارویی گسترده نیز کاملاً آماده خواهد کرد.
۲۱۹
نظر شما