خبرآنلاین - دکتر داود غرایاق زندی، استاد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی و کارشناس مسائل بینالملل با حضور در کافه خبر خبرآنلاین، تاکید کرد: «در دورههای نخست مذاکراتی که در دولت آقای دکتر پزشکیان مطرح شد نیز به نظر میرسد ما بهدرستی متوجه ماهیت اتفاقی که در حال وقوع بود، نشدیم. از این جهت، شناخت دقیق فضای طرف مقابل و درک اینکه او از ما چه میخواهد و با چه نگاهی وارد مذاکره شده است، اهمیت زیادی دارد.»
در ادامه بخشی از مصاحبه داود غرایاق زندی با خبرآنلاین را میخوانید؛
ممکن است طرف مقابل از مذاکره برای ایجاد فرصت و آمادهشدن برای اقدام نظامی استفاده کند
به نظرم این پرسش بسیار خوبی است. تأکیدی که در بخش نخست بحث داشتیم، این بود که وقتی از مذاکره به شکل سنتی صحبت میکنیم، معمولاً آن را ابزاری برای رفع اختلاف، تأمین منافع ملی و ایجاد همکاری در راستای منافع ملی میدانیم. بااینحال، در تحولات جدید، در حوزه دیپلماسی با مفهومی به نام «دیپلماسی اجبار» یا Coercive Diplomacy مواجه هستیم که اهمیت بسیار زیادی دارد.
در این چارچوب، مذاکره و دیپلماسی میتواند برای دستیابی به اهدافی متفاوت از حل اختلاف و تأمین منافع مشترک به کار گرفته شود. برای مثال، ممکن است هدف از مذاکره، وادار کردن طرف مقابل به سازش باشد؛ یعنی تلاش کنیم از طریق مذاکره، منافع خود را تأمین کنیم. در مقابل، ممکن است مذاکره با هدف خرید زمان دنبال شود. اگر هدف خرید زمان باشد، ممکن است بخواهیم در این فاصله تجهیزات خود را تکمیل کنیم یا برای مقابله با جنگ آمادگی بیشتری به دست آوریم.
برای مثال، در بحثهای مرتبط با برنامه هستهای، ممکن است هدف این باشد که زمان بیشتری در اختیار داشته باشیم تا در آن فرصت، آزمایشهای هستهای موردنظر خود را انجام دهیم. بنابراین، مذاکره میتواند با چنین اهدافی دنبال شود.
از سوی دیگر، مفهومی به نام «هوش هیجانی» یا Emotional Intelligence نیز در این زمینه مطرح است؛ به این معنا که وارد مذاکره شویم تا ببینیم طرف مقابل چه میگوید، چه برداشتی از موضوع دارد و حتی نگاه او به ما چیست. برای مثال، آیا آمریکاییها تصور میکردند که ما در چنین شرایطی میتوانیم دوام بیاوریم یا اینکه در نهایت به سمت حمله خواهند رفت؟ به نظر میرسد در این زمینه تفاوتهای جدی در برداشت طرفین وجود داشته است؛ بهگونهای که حتی در جریان مذاکرات نیز دو طرف متوجه این تفاوتها نشدند. در نتیجه، هم آنها غافلگیر شدند و هم ما.
در دورههای نخست مذاکراتی که در دولت آقای دکتر پزشکیان مطرح شد نیز به نظر میرسد ما بهدرستی متوجه ماهیت اتفاقی که در حال وقوع بود، نشدیم. از این جهت، شناخت دقیق فضای طرف مقابل و درک اینکه او از ما چه میخواهد و با چه نگاهی وارد مذاکره شده است، اهمیت زیادی دارد.
البته این احتمال نیز وجود دارد که طرف مقابل با هدف فریب وارد مذاکره شود؛ برای مثال، در حالی با شما مذاکره کند که قصد دارد از وضعیت تأسیسات شما اطلاعات به دست آورد و سپس به آنها حمله کند. این هم مسئله مهمی است. اگر وارد چنین فرآیندی میشوید، باید احتمال فریب را در نظر داشته باشید و اجازه ندهید آمادگی نظامی شما تحت تأثیر مذاکرات قرار بگیرد.
گاهی مذاکره به بستری برای عملیات روانی و پروپاگاندا تبدیل میشود
همچنین باید به موضوع نمایش قدرت توجه کرد. با وجود همه مباحثی که مطرح شد، به نظر میرسد در اینجا با نوعی برداشت نادرست مواجه هستیم. معمولاً اطلاعات غلط و خطاهای شناختی در مباحث مربوط به مذاکره بسیار زیاد است و همین مسئله میتواند بر تصمیمگیریهای ما تأثیر بگذارد. اگر با چنین شرایطی مواجه شویم، باید بدانیم که ممکن است با نوعی عملیات روانی و پروپاگاندا روبهرو باشیم. مذاکره در این شرایط، رابطهای چندوجهی و پیچیده است و باید ابعاد مختلف آن را در نظر گرفت.
به همین دلیل، مجموعه مذاکرات را نمیتوان صرفاً به دیپلماتهای وزارت امور خارجه متکی دانست. در شکلهای جدید مذاکره، نظامیان و ژنرالها نیز وارد میشوند، دستگاه دیپلماسی نقش دارد و رسانهها و ارتباطات نیز در این فرآیند مؤثرند. بنابراین، نه جنگ و نه مذاکره لزوماً نباید صرفاً در اختیار دیپلماتها یا نظامیان باشد؛ بلکه این حوزهها باید بهصورت مشترک و هماهنگ عمل کنند.
در چنین شرایطی، مذاکره یکی از ابزارهای این فرآیند چندوجهی است؛ ابزاری که میتوان آن را به بهترین شکل ممکن برای دستیابی به اهداف موردنظر به کار گرفت، مشروط بر اینکه از این بازی پیچیده و چندوجهی شناخت و آگاهی کافی داشته باشیم.
۲۱۹





نظر شما