بازگشت به انتخاب محدود آثار؛ فرصتی برای ارتقای کیفیت جشنواره

جشنواره فیلم فجر، به واسطه جایگاه و اهمیت خود در حوزه‌های مختلف سینمایی، فرهنگی و رسانه‌ای، از جذابیت ذاتی و موقعیتی کم‌نظیر در میان رویدادهای مختلف هنری کشور برخوردار است. این جشنواره میعادگاه سینماگران، مخاطبان و مسئولان سینماست؛ فرصتی سالانه برای گردهمایی باشکوه اهالی هنرهفتم و تماشای حاصل یک سال تلاش، خلاقیت و تجربه‌اندوزی سینماگران ایرانی است. به همین دلیل جشنواره فجر صرفاً یک رویداد رقابتی برای اهدای جوایز نیست، بلکه ویترین سالانه سینمای ایران و یکی از عرصه‌های قدرتمند معرفی ظرفیت‌ها، دستاوردها و جریان‌های مختلف فیلم‌سازی کشور به شمار می‌رود. از این رو، کیفیت آثاری که در این ویترین قرار می‌گیرند، اهمیت ویژه‌ای دارد و انتخاب آن‌ها باید با دقت، حساسیت و وسواس حرفه‌ای صورت پذیرد.

در فراخوان چهل‌وپنجمین جشنواره ملی فیلم فجر، بر انتخاب حداکثر ۲۲ فیلم برای حضور در بخش رقابتی تأکید شده است. همچنین برای مدیریت شرایط احتمالی و جلوگیری از اختلال در ترکیب آثار منتخب، چهار فیلم نیز به‌عنوان آثار ذخیره پیش‌بینی شده‌اند. این تصمیم را می‌توان نشانه‌ای از بازگشت به سیاست گزینش محدودتر و متمرکزتر در مهم‌ترین بخش رقابتی جشنواره دانست؛ رویکردی که در مقایسه با برخی دوره‌های اخیر، بر تعیین ظرفیتی مشخص و انضباط بیشتر در انتخاب آثار تأکید دارد. اگر در دوره‌های گذشته، بنا بر ضرورت‌ها و ملاحظات اجرایی، ترکیب آثار حاضر در بخش‌های مختلف جشنواره با افزایش همراه بوده، به نظر می‌رسد سیاست‌گذاران این دوره قصد دارند با بازنگری در ظرفیت بخش مسابقه، فرآیند گزینش را با دقت و حساسیت بیشتری دنبال کنند.
با این وجود صرف محدود کردن تعداد فیلم‌ها نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده ارتقای کیفیت جشنواره باشد؛ آنچه در درجه نخست اهمیت قرار دارد، شایستگی هایِ سینمایی و هنریِ آثاری است که به این رقابت راه پیدا می‌کنند. با این حال، تعداد فیلم‌های منتخب نیز در کیفیت برگزاری جشنواره و به‌ویژه فرآیند داوری بی‌تأثیر نیست. انتخاب مجموعه‌ای محدودتر از آثار، در صورتی که بر مبنای معیارهای حرفه‌ای و ارزیابی دقیق صورت گرفته باشد، می‌تواند تمرکز مخاطبان را بر فیلم‌های حاضر افزایش دهد و فرصت بیشتری برای تماشای دقیق، مقایسه و تحلیل وجوه مختلف آن‌ها فراهم آورد. از سوی دیگر، هیات داوران نیز مجال بیشتری برای بررسی موشکافانه ابعاد فنی، هنری، محتوایی و ساختاری هر اثر خواهند داشت؛ موضوعی که می‌تواند به افزایش دقت در ارزیابی، ارتقای کیفیت داوری و رعایت منصفانه‌تر معیارها در انتخاب نامزدها و اعطای جوایز بخش‌های مختلف منجر شود.
موفقیت چنین رویکردی بیش از آنکه به تعداد فیلم ها وابسته باشد، به کیفیت عملکرد وخروجی هیات انتخاب و میزان پایبندی آنها به معیارهای تخصصی و حرفه‌ای بستگی دارد. محدودیت کمی زمانی می‌تواند به امتیازی برای جشنواره تبدیل شود تا به گزینش کیفی، منصفانه و فارغ از ملاحظات غیرتخصصی منجر شود؛ انتخابی که در آن، نه صرفاً ظرفیت از پیش تعیین‌شده، بلکه ارزش‌های واقعی سینمایی ملاک اصلی انتخاب باشد. همچنین نباید فراموش کرد که یکی از وجوه اهمیت و جذابیت جشنواره فیلم فجر، تنوع و تکثر آثار  و فراهم آوردن فرصت دیده‌شدن برای جریان‌ها و تجربه‌های متفاوت فیلم‌سازی است. بنابراین، هنر سیاست‌گذاری جشنواره در آن است که میان ضرورت تمرکز و محدودیت در بخش مسابقه از یک سو و حفظ تنوع و گستردگی ویترین سینمای ایران از سوی دیگر، تعادلی منطقی برقرار کند. در نهایت، اعتبار جشنواره نه با تعداد فیلم‌های حاضر در آن، بلکه با شایستگی آثاری سنجیده می‌شود که فرصت حضور در این میعادگاه مهم سینمایی را پیدا می‌کنند.

یکی دیگر از ویژگی‌های قابل توجه جشنواره‌های امسال، پیش‌بینی سازوکاری برای جلوگیری از حضور صاحبان و ذی‌نفعان آثار پذیرفته‌شده در ترکیب هیات داوری است؛ تصمیمی که در وهله نخست، با هدف پیشگیری از تعارض منافع و رفع هرگونه شائبه احتمالی اتخاذ شده و در سطحی فراتر، بر ضرورت استقلال رأی، بی‌طرفی و سلامت فرآیند داوری تأکید دارد. روشن است تفکیک جایگاه صاحبان آثار از مسئولیت ارزیابی و داوری، ضمن کاهش تأثیر مناسبات و ملاحظات غیرحرفه‌ای بر تصمیم‌گیری‌ها، زمینه را برای شکل‌گیری فضایی شفاف‌تر و منصفانه‌تر فراهم می‌کند.
اهمیت این رویکرد از آن جهت است که اعتبار یک جشنواره، علاوه بر کیفیت آثار و اعتبار و وزن داوران، به میزان اعتمادپذیری سازوکار انتخاب و ارزیابی آن نیز وابسته است. رعایت چنین اصولی می‌تواند اعتماد شرکت‌کنندگان و افکار عمومی به نتایج داوری را تقویت کند و به پررنگ‌تر شدن مؤلفه‌های عدالت، انصاف و شایسته‌سالاری در انتخاب و تقدیر از آثار برگزیده بینجامد.

تا همین جا، فراخوان جشنواره چهل و پنجم فیلم فجر نشان داده که قرار است شاهد جشنواره ای متفاوت هم در «فرم»  و هم در «ساختار» باشیم. همه اینها نشان می دهد که احتمالا امسال جشنواره متفاوتی را  نسبت به جشنواره های چند سال گذشته تجربه خواهیم کرد...

* منتقد سینما

کد مطلب 2303203

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 2 =

آخرین اخبار