۰ نفر
۳۱ مرداد ۱۳۹۲ - ۰۷:۱۰
ممتنع، آری یا نه؟! /پرونده

اینکه «رای ممتنع» چه محاسن و معایبی دارد؛ بستگی به موقعیتی دارد که ارائه می​شود.

نسرین وزیری: اگر هنگام تصویب قوانین مادر و بسیار مهم و رای اعتماد به وزرا باشد، چون «رای ممتنع» هم شان «رای منفی» است، ممکن است مانع تصویب مصوبه​ای شود که گاهی ساعت​ها درباره آن مذاکره شده و اگر هنگام بررسی استیضاح باشد، گاهی می​تواند وزیری را از تیغ استیضاح برهاند. چون باز هم «رای ممتنع» هم شان «رای منفی» است و سایه استیضاح را از سر وزیری که در مظان استیضاح قرار گرفته دور می​کند.

اگرچه در مواد 122 و 123 آیین نامه داخلی مجلس به انواع و نحوه رای گیری در مجلس اشاره شده اما تنها توضیح درباره مفهوم رای ممتنع در ماده 125 آمده که به این شرح است: در رأى​گیری علنى با ورقه، هر نماینده داراى سه‏نوع کارت سفید، کبود و زرد است که اسم آن نماینده روى کارتها چاپ شده است. کارت سفید علامت قبول، کارت کبود علامت رد و کارت زرد علامت امتناع است. نمایندگانى که رأى ندهند و یا بعد از اعلام اخذ رأى از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب مى‏شوند.

بر اساس ماده 119آیین نامه داخلی مجلس، مصوبات مجلس در جلسه رسمی و با رأی موافق اکثریت مطلق حاضران که بیش از نصف نمایندگان حاضر است، به تصویب می​رسد. بر اساس ماده 121 که به نصاب رأى‏گیرى در مجلس، کمیسیون، کمیته و شعبه در موارد مختلف اشاره دارد برای ارائه رای اعتماد و رای عدم اعتماد به وزیران، «اکثریت مطلق نمایندگان حاضر» باید رای دهند.

اما اینکه مفهوم «اکثریت مطلق آرا چیست؟» در آیین نامه داخلی مجلس نیامده. اکثریت مطلق بر اساس آنچه که در لغت​نامه​ها آمده، به معنای «شمار آرایی که دست کم برابر نصف به علاوه یک مجموع آرای رای­دهندگان باشد.»(دهخدا، ج2، ص3143؛ معین، ج1، ص330؛ انوری، ج1، ص513) البته اصطلاح حقوقی آن نیز همان معنا را دارا است.(جعفری لنگرودی، ج1، ص568).

اینچنین است که «رای ممتنع» وزن و مفهوم ویژه​ای در رای​گیری​های مجلس می​یابد. چرا که ملاک سنجش آرا، «کل آرای نمایندگان حاضر در جلسه» است و از آنجا که رای ممتنع همچون رای منفی به شمار می​رود، علی القاعده از وزن رای مثبت می​کاهد. کما اینکه موسی قربانی عضو نماینده پیشین مجلس و حقوقدان بر این باور است که « آرای مورد توجه همیشه آرای مثبت است و آرای منفی و ممتنع از نظر قانونگذار یکی است». {اینجا} محمدعلی اسفنانی سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی هم می​گوید: چون اثر رای ممتنع، مخالفتی است؛ اگرچه ممکن است تصور شود که صاحب این رای بینابینی رفتار کرده، اما نتیجه عملش رای مخالف است.{اینجا} عزت الله یوسفیان ملا رئیس کمیسیون تدوین آیین نامه داخلی مجلس نیز تاکید دارد که این حق نماینده است که در صورتی که به جمع بندی نهایی نرسد رای ممتنع ارائه کند. {اینجا} {نظر اباذر محبی عضو جمعیت اسلامی وکلا در این باره را نیز اینجا بخوانید}.

رای ممتنع یعنی چه؟

این سوالی است که پاسخ​های تقریبا مشابهی دارد. پاسخ​های چند حقوقدان در این باره را بخوانید:

حسینعلی امیری عضو پیشین شورای نگهبان: گاهی شرایطی پیش می‌آید که فرد در مورد موضوعی به ذهنیت پنجاه پنجاه رسیده است و واقعا نمی‌تواند به حجتی برسد که رای به تایید یا رد بدهد، بنابراین رای ممتنع می​دهد. البته نماینده باید روز قیامت درباره این رای‌ها جوابگو باشد. {اینجا}

حسین میرمحمدصادقی حقوقدان: دادن رای ممتنع به این معنی است که فرد در این زمینه دقت نکرده است و به نتیجه نرسیده است و این در شان کسی که نماینده مردم است، نیست.

علی بنایی معاون پارلمانی قوه قضاییه: مواردی وجود دارد که فرد به یک جمع بندی قانونی و شرعی در مورد یک شخص یا لایحه و طرح نمی رسد که رای منفی یا مثبت خود را اعلام کند لذا به سمت رای کبود یا همان ممتنع می رود. رای ممتنع یک اصل عقلایی است. با این وجود در مورادی مشاهده می شود که رای های ممتنع جهت سیاسی پیدا می کنند که در این موارد این اصل زیر سوال می رود ولی در بیشتر موارد این رای های ممتنع ناشی از عدم جمع بندی نمایندگان نسبت به یک موضوع است.{اینجا}

عبالرضا مصری سخنگوی هیات رئیسه مجلس: در شرایطی که نماینده در جریان بررسی موضوعی برای موافقت به جمع بندی نرسد به عنوان مخالف رای خود را به صورت ممتنع و مخالف ارائه می کند. حقیقت موضوع این است که رای ممتنع تفاوتی با رای مخالف ندارد و در کنار یکدیگر قرار می گیرند.{اینجا}

موسی قربانی عضو هیات رئیسه مجالس هفتم و هشتم: معنایش این است که به تشخیص نرسیده​اند و رایشان نه منفی است نه مثبت. اما این کلاه گذاری سر خودماست! وقتی کسی به تشخیص نرسیده یعنی رایش مثبت نیست. از این رو چه رایش ممتنع باشد، چه منفی، رایش منفی محسوب می​شود. چون کسانی که فکر می کنند، به تشخیص می​رسند دیگر! {اینجا}

عماد افروغ جامعه شناس و نماینده پیشین مجلس: به نظر نرسیدن هم خود نوعی نظر است که در قالب رای ممتنع خود را نشان می دهد. گاهی رای ممتنع مثبت و گاهی منفی تلقی می‌شود. به هرحال این نظر افراد است. {اینجا}

محمدعلی اسفنانی سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی: رای ممتنع اگر چه به مفهوم بی طرفی است و مشخصه این است که رای دهنده متمایل به هیچ دو سمت موافق و مخالف نیست، اما نتیجه کار این است که به آرای مخالف اضافه می شود و به نوعی رای مخالف محسوب می شود.{اینجا}

ضرر و فایده رای ممتنع

اگرچه ارائه رای ممتنع می​تواند به منزله «رفع تکلیف» باشد تا رای دهنده در خیر و شر یک تصمیم شریک نباشد اما  در جریان جلسات رای اعتماد رای ممتنع به ضرر وزیران است. کما اینکه محمدعلی نجفی با کسب 9 رای ممتنع و در شرایطی که تنها یک رای موافق برای وزیر شدن فاصله داشت، ناگزیر شد به جای وزیر آموزش و پرورش، معاون گردشگری رئیس جمهور شود؛ حال انکه صادق محصولی با نیم رای بیش از حدنصاب توانست وزیر کشور شود. {اینجا}

اگرچه برخی همچون حمیدرضا ترقی عضو شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی که گفته بود « حذف رای ممتنع تکلیف نمایندگان را مشخص می‌کند»؛ موافق حذف «رای ممتنع» از سیستم رای گیری در مجلس هستند اما بنایی معاون پارلمانی قوه قضاییه و نماینده پیشین قم در مجلس بر این باور است که «مجلس به عنوان یک نهاد سیاسی باید نشاط و تحرک سیاسی داشته باشد و نباید با حذف این رای یا دیگر اقدامات محدود کننده این نشاط را به رخوت تبدیل کند و به صرف وجود رفتارهای سیاسی در بهره برداری از این اصل عقلایی، کل این اصل را حذف کند». {اینجا} حسینعلی امیری عضو پیشین شورای نگهبان هم معتقد است که رای ممتنع نمی‌ تواند حذف شود. {اینجا}

برخی همچون حسین میرمحمدصادقی عضو پیشین شورای نگهبان و سخنگوی اسبق قوه قضاییه نیز بر این باورند که رای ممتنع مهم نیست چون در مورد صلاحیت​ها این رای، در زمره رای مخالف قرار می گیرد و در رد صلاحیت در زمره آراء موافق. البته رای ممتنع معنا دارد ولی معتقدم نبودنش ضرری ایجاد نمی کند. {اینجا} موسی قربانی هم گفته بود «اگر رای ممتنع حذف شود، ممکن است نمایندگان رای ندهند».

با تمام تفاسیری که آمد، چنانچه نمایندگان مجلس نهایتا به این نتیجه برسند که گزینه «رای ممتنع» ضرورتی برای محاسبه در رای​گیری​های مجلس ندارد، راهی جز اصلاح آیین نامه داخلی مجلس ندارند. اقدامی که سخنگوی کمیسیون قضایی مجلس درباره آن گفت: البته هنوز اقدامی در این زمینه صورت نگرفته ولی می تواند جرقه ای زده شود و ممکن است خود من پیشنهادی برای اصلاح آیین نامه داخلی مجلس در این جهت ارائه دهم. البته اعمال این اصلاحیه در گرو دو سوم آرای نمایندگان خواهد بود.

/2729

 

کد خبر 309536

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 0 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 11
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • مازیار IR ۰۷:۵۴ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    22
    به نظرم رای ممتنع را فقط برای رای اعتماد و استیضاح حذف نمایید وبرای باق امور به قوت خود باقی بماند
  • سعید A1 ۰۸:۰۰ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    15
    عایا رای ممتنع واقعا باعث نشاط میشود...ترو خدا اینا چجوری نماینده میشن!!!
  • باربارا IR ۰۸:۰۷ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    6
    نه!
  • erfan IR ۰۸:۲۸ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    20
    رای ممتنع در عمل تاثیر رای مخالف رو در رای گیری داره. تعداد آرای موافق آقای نجفی در رای گیری مجلس بیشتر از تعداد آرای منفی بود ولی همین رای های ممتنع که بی هدف و با ترس از سوی برخی نمایندگان داده میشه، باعث شد که تعداد آرای موافق از نصف کل آرا کمتر بشه و ایشون رای نیارن
  • علی A1 ۰۸:۴۲ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    9
    اتفاقا اصلا عقلایی نیست چرا که بین رای ممتنع و مخالف از لحاظ نتیجه نهایی هیچ تفاوتی وجود ندارد . البته اگر در شمارش آرا برای تصویب یک مورد قانونی نصف همه آرای مثبت و منفی (بدون رای ممتنع) در نظر گرفته شود کاملا منطقی است در چنین صورتی آقای نجفی هم اکنون وزیر آموزش و پرورش کشور بود .
  • uعلی A1 ۰۹:۰۷ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    5
    رای ممتنع صرفا جهت استفاده برای عوام کاربرد دارد که قدرت تشخیص مسائل ظریف را ندارند و در مسائلی که در سطح مجلس ملی یک کشور مطرح میشود و در آن جلسات نمایندگان عالی مناطق کشور که طبیعتاباید از فرهیختگان و نخبگان جامعه باشند حضور دارند ارائه رای ممتنع(به معنی عدم تشخیص بین سره از ناسره یا حق از باطل)جای تاسف است و شخصی که رای ممتنع میدهد باید به این موضوع توجه کند که وقتی که رای او به معنای منفی در نظر گرفته خواهد شد این احتیاط نابخردانه و بی مسئولیتی چه معنی دارد؟
  • بی نام IR ۰۹:۱۸ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    2
    سی سال هست این قانون هست حالا چون فلان وزیر رای نیورده بد شد !!!من یادمه دولت قبل هم چندتا از وزیراش فقط چند رای نیاز داشتن ولی کسی صداش در نیومد رای ممتنع بد هیت
  • احمد IR ۰۹:۳۸ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    9
    از نظر من رای ممتنع علی الخصوص در مسایل کلان کشوری مذموم و از مصادیق آشکار بی مسؤلیتی و خیانت آشکار به آحاد کشور است .
  • حامد A1 ۱۸:۴۸ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    7
    رای ممتنع یک رای غیر منطقی نیست و نباید به عنوان به بی تدبیری و کم کاری نماینده تعبیر شود. در زندگی عادی نیز در بسیاری مواردی علیرغم بررسی و تحقیق همه جانبه باز هم امکان انتخاب قطعی وجود ندارد.. فزض کنید در خانواده تان قصد دارید تصمیم بگیرید که الان ناهار بخورید یا نه . دو نفر موافقند یک نفر مخالف است و دو نفر هم برایشان فرقی نمیکند (ممتنع هستند). هر خانواده ای در این حالت ناهارشان را میخورند. که عاقلانه هم هست. اما سیستم تصمیم گیری مجلس ما در این حالت ارای ممتنع را با مخالف جمع میزند و تصمیم به ناهار نخوردن میگیرد !!! رای ممتنع واقعیتی غیر قابل انکار است اما تعبیر ممتنع به عنوان مخالف غلط است.
  • رضا IR ۲۱:۵۹ - ۱۳۹۲/۰۵/۳۱
    5
    نمایندگان در تصمیمات خود مقابل 70 میلیون ایرانی مسئو ل هستند شاید یک رای آنها باعث سود و یا رساندن ضرر و ز یان فراوانی به ملت وکشور شود به همین دلیل به نمایندگان پیشنهاد می کنم چنان چه دروضعیت رای ممتنع قرار گرفتند با استعانت از خداوند با یک استخاره رای مثبت یا منفی بدهند .
  • بی نام A1 ۱۷:۴۱ - ۱۳۹۲/۰۶/۰۱
    1
    اگر نظر بر رای ممتنع با تاثر واقعی است نماینده نباید در رای گیری شرکت کند چون مشارکت در رای گیری با دادن رای ممتنع یعنی مخالفت کردن .تا یک نماینده به تحلیل صحیحی از موضوع نرسیده چرا به آن رای منفی (ممتنع) دهد چه بسا با بررسی بیشتر و دادن رای مثبت و تصویب یا تایید موضوع کشور نفع ببرد و یا حقی ناحق نشده باشد.حال اگر با شرکت نکردن نمایندگان مجلس از اکثریت لازم بیافتد نباید بر آن ایراد گرفت زیرا فراموش نکنیم مجلس جای قانون گذاری است نه جای استخاره یا و روشهای دیگر برای رای دادن و هدف فقط رای دادن نیست