ماهواره و جامعه پذیری/ آیا صدا و سیما هنوز تاثیرگذار است؟

فردین علیخواه

مدتی قبل به یکی از روستاهای کوهپایه ای استان گیلان رفته و مهمان یکی از خانواده های روستایی بودم. به عنوان یک جامعه شناس، زندگی ساده و در عین حال پیچیده این روستا توجه مرا جلب کرد. می گویم چرا. اول آنکه تقریبا همه محصولاتی که در این خانواده استفاده می شد حاصل تولید خود آنان بود. به تعبیر دقیق تر، در آنجا، خانواده ی خودکفا به معنای واقعی آن قابل مشاهده بود. کره، شیر، ماست، پنیر، نان، سبزی، تنقلات، چای، گوشت و غیره؛ همگی تولید خانواده بودند. جالب آنکه حتی مادر خانواده با چرخ سنتی ریسندگی در حال تبدیل پشم گوسفندان به نخ هایی بود که قرار بود به جوراب پشمی زمستانی تبدیل شوند.

و اما چرا گفتم پیچیده! طبق پرس و جو ها و مشاهدات میدانی، نحوه استفاده از رسانه های جمعی در این روستا، موضوعی قابل توجه برای تحلیل جامعه شناختی بود. از میزبان سوال کردم که با توجه به تاریکی زودهنگام روزها در فصل زمستان، آیا سنت شب نشینی همچنان در روستایتان برقرار است؟ پاسخ نه بود و دلیل فقدان این سنت جالب تر! تماشای همان سریال های پربیننده ترکیه ای! میزبان می گفت چند سالی است که روستائیان شبها کمتر به خانه ی یکدیگر می روند و ترجیح می دهند در خانه بمانند و " حریم سلطان" نگاه کنند.

در مصاحبه ها و نوشته هایم همواره گفته ام که در سال های اخیر شاهد ظهور خانواده هایی هستیم که رسانه رسمی نظام یعنی صدا و سیما در مصرف رسانه ای آنها- اگر نگوییم هیچ حضوری ندارد- حضور بسیار کم رنگی دارد. این نوع خانواده ها مانند دارندگان دستگاههای گیرنده شبکه های ماهواره ای-از نظر تاریخی- که از طبقات مرفه شهرهای بزرگ آغاز و هم اکنون به این روستای کوهپایه ای رسیده است، به سرعت در حال افزایش اند. پس از این مقدمه کوتاه، پرسش محوری این یادداشت آن است که به راستی با این اوضاع و احوال، آیا همچنان می توان گفت که رسانه و در اینجا به طور مشخص صدا و سیما، یکی از مهم ترین ابزارهای جامعه پذیری (socialization) شهروندان محسوب می شود؟

ساده تر بگویم: آیا می توان گفت که مثلا برای اصلاح رفتارهای اجتماعی و فرهنگی نظیر عدم استفاده از وسایل نقلیه شخصی، اصلاح الگوی مصرف انرژی، رعایت حقوق دیگران، احترام به محیط زیست و غیره باید از رسانه ای به نام صدا و سیما استفاده کرد چون تنها ابزار رسانه های پربیننده در کشور است؟ سوال مذکور از این نظر مهم است که معمولا طبق روال گذشته، پژوهشگران اجتماعی بخشی از بسترسازی های مناسب اجتماعی و فرهنگی جهت حل مسائل اجتماعی را بر عهده صدا و سیما می نهادند. آیا باز هم می توان چنین تصوری داشت و همچنان صدا و سیما را رسانه ای موثر و محل رجوع خانواده ها دانست؟ حداقل مطالعات و مشاهدات میدانی نگارنده این سطور از تغییر مصرف رسانه ای خانواده ها حکایت دارد.

توجه به این نکته ضروری است که وضعیت جدید وضعیت خوشایندی نیست. اینکه در کشورمان یک رسانه رسمی نظیر صدا و سیما وجود داشته باشد، بخش اعظم تبلیغات مستقیم و غیر مستقیم مربوط به فرهنگ سازی هم به این رسانه واگذار شود و آنوقت شاهد آن باشیم که در مصرف رسانه ای، رسانه مذکور جای کمی را به خود اختصاص داده است وضعیت نگران کننده ای است.

در این وضعیت دو راهکار قابل بررسی است: یا باید بخشی از برنامه ها و پیام های مربوط به فرهنگ سازی را به شبکه های ماهواره ای سپرد تا آنها واسطه ارتباط بین نظام و مخاطبانی باشند که به دلیل تماشای برنامه های ماهواره ای، دیگر فرصتی برای تماشای رسانه ای همچون صدا و سیما ندارند، و یا باید رقابت های رسانه های را دامن زد و این امر هم بدون شک با ایجاد و بسترسازی های قانونی برای تأسیس شبکه های رادیویی و تلویزیونی خصوصی- و جذب دوباره مخاطب از دست رفته- امکان پذیر خواهد بود.
سال هاست که پیشنهاد دوم همواره طرح می شود، مورد اقبال واقع نمی شود، رد می شود و البته در این مدت بر تعداد خانواده هایی هم که دیگر فرصت تماشای تنها رسانه رسمی کشور را ندارند افزوده می شود!

استاد جامعه شناسی

46232

کد خبر 338647

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 4 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 15
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • بی نام US ۱۸:۴۴ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۷
    49
    صدا و سیما تاثیرگذار نیست فقط رو اعصاب است.
  • بی نام IR ۲۰:۰۸ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۷
    36
    صدا سیما دیگه تاثیر گذار نیست حداقل برای قشر تحصیل کرده (یعنی تقریبا اکثریت مردم!) بهتره به جای صدا و سیما بگیم آرشیو فیلم و سریال
    • بی نام A1 ۰۵:۳۱ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۸
      7
      "قشر تحصیل کرده (یعنی تقریبا اکثریت مردم!)" بعد احتمالا تحصیل کرده از نظر شما یعنی سواد خوندن و نوشته دیگه؟
  • علی IR ۲۰:۴۰ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۷
    54
    صداوسیما با پول مردم ایران اداره میشود اما برای مردم آمریکا و اروپا دل می سوزاند و هر روز در اخبار از بیچارگی و بدبختی و بحران در غرب میگوید. خبرنگاران صداوسیما در خارج از کشور شبانه روز به دنبال یافتن اخبار منفی و بد بر ضد کشوری که در آن ساکن هستند میباشند نمونه اش آقای فلاح که حتی به سنگفرش های خیابان های لندن نیز انتقاد میکن! تا وقتی که صداوسیمای ایران پخش اخبار دروغ را به حقیقت ترجیح بدهد هیچ تاثیر مثبتی برای مردم ایران ندارد.
  • بی نام A1 ۲۱:۵۴ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۷
    42
    تلویزیون خونه ی ما 3 ساعت صدا و سیما رو میگیره؛اونم موقع پخش 90 هست!
  • امیرمهدی IR ۲۱:۵۶ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۷
    6
    ما که ماهواره نداریم و حدودا 8 ماهی هم میشه که در هفته تقریبا زیر 7 ساعت برنامه های صداوسیما رو میبینم . به نظرم راه برون رفت از مشکلات فعلی در حوزه ی رسانه ایجاد شبکه های خصوصی هست و اگر شبکه های قوی خصوصی ایجاد شوند ، میتوانند بشدت با شبکه های ماهواره ای مقابله کنند .
  • پارسا GB ۲۲:۱۰ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۷
    32
    الان در کنار هر تلویزیونی یک گیرنده ماهواره هست.تلویزیون خصوصی تنها راه رقابت میباشد.
  • رضا A1 ۲۳:۴۴ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۷
    5
    به نظر من که صدا و سیما همچنان تاثیر گذاره.مثلا توی همین سریال سرزمین کهن بخاطر یه دیالوگ ساده چه بلوایی که راه نیفتاده.البته بماند که هستن آدمهایی مثل این استاد جامعه شناس!!!!که می خوان بکنن توی پاچه ملت که دیگه کسی تلوزیون نمی بینه و مشاهدتاشون از یک خانواده روستایی رو به 80 میلیون ایران تعمیم بدن.
    • بی نام A1 ۰۵:۴۰ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۸
      21
      به این میگن سر به زیر برف بردن و دفاع جاهلانه. اون که داره برنامه های بی ارزش و کسل کننده میکنه تو پاچه ملت صدا و سیماست .هنوز زوده که جنابعالی و امثالهم به نتیجه این کم کاریهای فرهنگی پی ببرید.
  • بی نام IR ۲۳:۴۹ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۷
    32
    الان دیگه تو دهات هم سدا و صیما جایگاهی نداره چون برنامه شاد نداره همش غمه
    • رضا IR ۱۶:۴۲ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۸
      1
      آخه یه چیزی بگو که کمی منطق پشتش باشه.من نمی دونم کدوم یکی از سریالهای ماهواره شاد و کمدی هستن؟حریم سلطان و ...کدومشون.کمدی اند؟دلیل ماهواره نگاه کردن شماها چیز دیگست که اینجا نمیشه گفت که اگه بگم سانسور میشه.البته اگه منظورتون از شادی چهار تا مطرب بازی و قر و غمیش توی شبکه های ماهوارست که اون دیگه یه بحث دیگست!!!
    • رضا IR ۱۶:۴۵ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۸
      0
      صدا و سیما.یعنی هنوز اینو نمی دونی؟بعد تازه طرف میگه ماهواره رو باسوادا می بینن!!!!!
  • بی نام A1 ۰۵:۴۲ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۸
    45
    ماهواره شده دردسر تا روشن میکنی یکی میخواد من و تو ببینه یکی سریالهای ترکی و دعوا شروع میشه بهترین کانالها شبکه های تلویزیون ملی است که کسی کاری باهاش نداره و همیشه خاموشه و صلح برقراره.من از آقای ضرغامی بابت این تاثیر مثبتش سپاسگزارم.
  • بی نام IR ۰۶:۲۱ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۸
    23
    صدا و سیما تاثیر گریزه نه تاثیر گذار!!! از یه عده کارمند که فقط برای رفع تکلیف اونجان و منتظر حقوق میلیونی آخر ماهشون هستن چه انتظاراتی دارید
  • بیژن A1 ۰۶:۳۵ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۸
    4
    خدا پدر تکنولوژی را بیامرزه که به ما آگاهی میده ( البته بدی هم داره ها ) اما آنقدر پر قدرت و پر انرژی پیش میره که آقای ضرغامی هم به پاش نمیرسه اما خوب باید به آقای ضزغامی هم کمی حق داد یک هو نمیشه خیلی وا داد بالاخره خورده مقاومتی در برابر این حجمه لازمه ، اما فکر کنم بعد 10- 20سال دیگر وقتش تلوزیون خصوصی هم داشته باشیم .