مریم نوتاش

وجود انسانی، آزاد و انتخابگر خلق شده و معمولاً افراد برای انجام هر کاری که با پسوند اجباری همراه است، اکراه دارند. آنها از تصور اینکه حق انتخابشان نادیده انگاشته شود، آزار می‌بینند و چه بسا اگر در انجام امور مختلف وجه هرچند کوچک و کمرنگی از اختیار عمل بیابند با تمایل و رغبت بیشتری به آن می‌پردازند. در جامعه کنونی ما اموری هستند که به نوعی ناخواسته به دلیل اجباری بودن، در ایجاد و تشدید برخی آسیب‌های اجتماعی عامل قلمداد میشوند در صورتی که شاید در برخی موارد وجود الزام‌هایی در ابعاد مختلف جامعه این وضعیت را به‌گونه‌ای توجیه می‌کند.

طی چند روز گذشته انتشار خبر تصادف دلخراش اتوبوس حامل سربازان این مرز و بوم و کشته شدن تعداد قابل توجهی از این عزیزان، همه دلمشغولی‌ها و نارضایتی‌های جامعه را در باب خدمت سربازی؛ به عنوان یکی از امور اجباری جامعه ما در سطح گفتگوهای روزمره افراد، اخبار رسانه‌ها و پست‌های جنجالی شبکه‌های اجتماعی به جریان انداخت. خدمت سربازی به‌صورت رسمی از سال 1305 در ایران شکل گرفت. نظامی که در 90 سال گذشته با وجود همه تحولات جامعه چه به لحاظ ساختار اجتماعی و چه از منظر سیاسی، فرهنگی و مذهبی چندان تغییری در آن دیده نمی‌شود. همه ما از موقعیت استراتژیک و ژئوپلتیک کشورمان در خاورمیانه و عوامل تاریخی، قومی و مذهبی‌اش درخصوص مسئله امنیت مطلع هستیم؛ وضعیتی که همواره ما را در حالت اضطراب و مخاطره حمله و تهاجم از سوی دشمن قرار داده و به نوعی وظیفه دفاع از آب و خاک کشور را بر دوشمان محول كرده است.

در این میان، شاخص‌ترین نهادهایی که مأموریت این مسئولیت مهم را بر عهده دارند، سازمانهای نظامی هستند؛ ارگان‌هایی که در کنار روش‌های متفاوت از تهیه تجهیزات نظامی، تقویت سیستمهای اطلاعاتی، پدافند غیرعامل و ... شکل سنتی تدارک سپاه نظامی و افزایش آمار نیروهای آماده به خدمت در قالب قوای سه‌گانه ارتش و بسیج را از طریق خدمت سربازی به انجام می رسانند. بدون تردید اهمیت خدمت مقدس سربازی بر کسی پوشیده نیست اما مسئله‌ای که متأسفانه در این خصوص نادیده گرفته می‌شود؛ رتق و فتق امور این تعداد قابل ملاحظه از افراد است که غالباً در سنین جوانی (25-18) قرار دارند و در مدت خدمت سربازی با کمترین میزان توجه از سوی دولت و نازل‌ترین جایگاه و منزلت اجتماعی از جانب جامعه مواجهند؛ تا جایی که در مواردی آنها خود را قربانیان از پیش تعریف شده جامعه بدون هیچ حق و حقوق و امکان مطالبه‌ای می‌پندارند و بدون شک این تصور مسموم در بین آنها، ایشان را در انجام مسئولیت خطیری که بر دوش دارند، سست و متزلزل می‌كند.

پرداخت حق الزحمه بسیار اندک از سوی نیروهای مسلح به‌ویژه برای جوانانی که در زمره مشمولان متأهل قرار دارند، به‌صورت غیربومی انجام وظیفه می‌کنند یا به نوعی کمک خرج خانواده محسوب می‌شوند، آنان را در تأمین هزینه‌هایشان با مشکل روبرو می‌کند. در چند سال اخیر، با وجود اعمال تساهل نسبی در فرآیند انجام خدمت سربازی در مقایسه با سالهای گذشته و به‌ویژه برای جوانان تحصیلکرده و همچنین درنظر گرفتن مواردی نظیر محدودیت‌های جسمی فرد، شرایط خاص خانوادگی و اقتصادی و ... هنوز در منظر عموم افراد جامعه و نیز مسئولین نظام وظیفه، خدمت سربازی 24 ساعته بوده و سرباز موظف است در طول21ماه بصورت شبانه روزی در اختیار یگان مربوطه باشد.

اما به نظر می‌رسد کاربست چنین رویه‌ای در زمان صلح این جوانان را در اوج توانایی‌های جسمی، روحی و علمی از چرخه فعالیت اقتصادی و اجتماعی جدا کرده و ورودشان را به زندگی خانوادگی و بازار کار نیز به تأخیر می‌اندازد و به واقع در درازمدت ضربه سنگینی به ساختار اجتماعی، نظام خانواده و بیش از همه روند اقتصادی کشور وارد میکند که به تبع جبران آن سهل نخواهد بود.

به این فرآیند دشوار و انعطاف‌ناپذیر باید نگرانی خانواده‌های آنان را درخصوص وضعیت جسمانی، سلامت و بهداشت روحی و روانی‌شان و امکان ابتلا را به انواع انحرافات و آسیبهای اجتماعی اضافه كرد. به غیر از مسایلی که در جامعه تحت تأثیر این موضوع قرار می‌گیرند، شرایط نظامی‌گری، خود فرد، احساسات و روحیاتش را نیز به چالش می‌کشد. جوانانی که در اوج روحیه آرمان خواهی و جسارت طلبی هستند، به یکباره با پدیده‌ای مواجه میشوند که به شکل غیرمنصفانه و غیرمنطقی آزادی‌شان را به اسارت می‌گیرد. برخوردهایی که بعضا احساسی از حقارت و کم شمرده شدن را در سربازان ایجاد می‌کند و شکل گیری این تصور در آنها حس مسئولیت‌پذیری و تعهدشان را نشانه می‌رود.

سیطره شرایط فوق بر نظام وظیفه کشور نوعی حساسیت و مقاومت منفی را نیز در میان سربازان نسبت به خدمت سربازی ایجاد كرده و برخی از آنها در طول خدمت سربازی‌شان با خرابکاری‌های جزیی و اقدامات خلاف مقررات در روند فعالیت پادگانهای نظامی اخلال ایجاد می‌کنند که البته بیش از همه خودشان را به دردسر انداخته و تاریخ پایان خدمتشان را به تعویق می‌اندازند.

با توجه به شرایط فعلی می توان از تبدیل دوران سربازی از یک وظیفه عمومی به عاملی بازدارنده و مقطعی مبهم و پرتنش در منظر جوانان یاد کرد که منجر به بروز آسیبهایی نظیر غیبت و فرار از خدمت سربازی، رواج نابه‌هنجاری‌های اخلاقی و اجتماعی و بزهکاری می‌شود. وقوع حوادث ناگواری همچون سانحه تصادف مدتی پیش اتوبوس سربازان 05 کرمان و تعدد تجارب ناخوشایند دوستان و آشنایان در دوران خدمت وظیفه‌شان بر تصور از دست دادن بخشی از فرصتهای طلایی زندگی برای کار و تحصیل و ازدواج اضافه شده و سبب ایجاد ابهام و نگرانی جوانان از نحوه انجام این وظیفه ملی، محل خدمت و حوادث احتمالی پیش‌روی دوره سربازی می‌شود. وقوع حوادثی از این دست باعث دلهره و نگرانی خانواده‌ها برای اعزام فرزندانشان به خدمت سربازی می‌شود ودر مواردی خانواده‌ها را به اقدام مصرانه برای گرفتن انواع معافیت‌ها به‌ویژه معافیت پزشکی، تلاش برای خرید خدمت وظیفه، فراهم كردن شرایط ادامه تحصیل یا مهاجرت جوانانشان به خارج از کشور وامی‌دارد که البته مبادرت و پافشاری به انجام هر کدام از این موارد مشکلات و آسیب‌هایی را برای نهاد خانواده به همراه داشته است.

با توجه به آنچه درخصوص وضعیت کنونی نظام وظیفه در ایران و پیامدهای آسیب شناختی آن مطرح شد، شاید اولین و مهمترین قدم در مسیر تغییر وضعیت فعلی نه چندان مطلوب خدمت سربازی در کشور، اصلاح و بازتعریف جایگاه اجتماعی سرباز و خدمت وظیفه در منظر عمومی جامعه باشد، که این مهم محقق نخواهد شد مگر به واسطه وضع حقوق اجتماعی مشخص و قابل مطالبه برای این افراد. سازمان نظام وظیفه با جلوگیری از اعمال برخوردهای تند و بعضاً غیراخلاقی و خارج از مقررات ساختار نظام با نیروهای تحت خدمت، می‌تواند در افزایش حس عزت نفس و خودباوری سرباز ایرانی راهگشا باشد.

همچنین تصحیح شرایط بعضا توهین آمیز و توأم با تحقیر خدمت سربازی و حذف کارهای سخیف و بی‌مایه از شرح وظایف آنان در حفظ و ارتقای شأن اجتماعی سربازان به‌ویژه در منظر عمومی نقش بسزایی ایفا می‌کند. در این میان کاهش مدت زمان خدمت وظیفه و محدود كردن حیطه مشمولان آن گزینه پیشنهادی است که به نظر می‌رسد در افزایش کیفیت دوره سربازی و دستیابی مطلوب نیروها به مهارتهای رزمی و نظامی مؤثر خواهد بود و توجه و نظارت بیشتری را از سوی دولت و نیروهای مسلح به خود جلب کرده و از احتمال وقوع حوادث ناگواری شبیه سانحه تصادف اتوبوس سربازان 05 کرمان می‌کاهد.

* جامعه‌شناس

47234

کد خبر 553206

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 2 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 29
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 7
  • بی نام A1 ۱۸:۰۱ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    36
    کی به این حرفها توجه میکنه؟
    • امید A1 ۰۹:۱۷ - ۱۳۹۵/۰۴/۲۰
      6
      در مورد گرفتن گواهینامه رانندگی بدون نیاز به کارت خدمت وظیفه هم یه پرس جویی بکنند دوستان در خبر انلاین مجلس که تصویب کرد شورای نگهبان هم که تایید کرد رییس جمهور هم که ابلاغ کرد پس چرا مسولین ذیربط در اجراش تعلل به خرج میدند با تشکر
  • مهدی IR ۱۸:۵۶ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    7
    ممنون از توجه سرکار خانم جامعه شناس. ولیکن باید عرض شود که متن فوق بیشتر به مثابه توجیه‌گری وضع موجود و توصیه‌هایی برای انجام برخی تغییرات بسیار جزئی است که به نظر بنده ثمره چندان ملموسی در پی نخواهد داشت. اینکه سیستم نظامیگری چگونه باید باشد و به عنوان نمونه اینکه آیا اگر داوطلبانه و حرفه‌ای باشد خللی در امنیت کشور ایجاد می‌شود و یا بالعکس موجب ارتقای امنیت، افزایش توان دفاعی کشور، صرفه‌جویی و مصرف درست و اصولی منابع می‌شود، نیاز به مطالعات گسترده در حوزه امور نظامی دارد. به ویژه بررسی ارتش‌های سایر کشورها می‌تواند بسیار راهگشا باشد. به همین جهت به نظر کسانی که تحت عناوین و تخصص‌های مختلف، صرفا با زمینه محدود به مطالعه وضعیت موجود در کشورمان اظهار نظر می‌کنند کمک چندانی به رفع مشکل نمی‌کنند
  • محمد IR ۱۹:۲۷ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    40
    سربازی رو به افراد بالای 30 سال با توجه به مدرک تحصیلی شون بفروشید ... آدم بالای 30 سال بدرد سربازی نمیخوره والا
    • رضا A1 ۱۸:۱۴ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۷
      25
      دقیقا دقیقا دقیقا دقیقاااااااااااااا ای خدا
    • بی نام US ۰۷:۴۶ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۹
      1
      دوست عزیز موضوع سرباز بالای 30 سال نیست موضوع این هست که اگر بخواهند چنین کاری انجام بدهند اونی که 29 سالش هست میکه آی بی عدالتی شد و من فقط 1 ماه کم دارم .از قدیم این چنین بوده که هر زمان که طرح معافیت بوده برای یک عده خاص و نه همه اجرا شده و این دیگه به شانس افراد بستگی دارد .برای مثال خود بنده متولد فروردین 55 هستم و زمانی که تا متولدین 54 را مفت و مجانی معاف کردند بنده فقط و فقط برای 1 ماه معاف نشدم و سالهای عمرم رفت و حرام شد فقط برای اینکه 1 ماه کم داشتم پس زیاد خودتان را ناراحت نکنید.
  • بی نام A1 ۱۹:۴۲ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    26
    نظام اقتصادی بیمار همین است که به سرباز ماهی 100 تومن هم نمیدن ولی اقایی واسه خودش ماهانه 50 60 میلیون درآمد داره انگار آقایون اقتصاد مقاومتی را فقط واسه سربازا اجرا می کنند واسه بقیه جاها صرف نداره
  • بی نام IR ۱۹:۴۹ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    29
    بر اساس بند 4 اصل 43 قانون اساسی که اجبار افرا رود به انجام کاری معین و بهره کشی از آنان را منع کرده سربازی به شیوه کنونی غیر قانونی است و حتی اگر هم غیر قانونی نبود باز هم با توجه به اثار سو بسیار آن باید مورد بازنگری قرار میگرفت.
  • مهدی IR ۲۰:۱۳ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    25
    واقعا تحلیل خوبی بود، مسئولان فردای قیامت باید در برابر آسیب هایی که سربازی به شیوه کنونی به میلیون ها جوان وارد می کند پاسخگو باشند
  • بی نام A1 ۲۱:۰۱ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    24
    هر جوانی که می بینین خانوادش کلی به پاش زحمت کشیدن تا به این قد در اومده ولی مفت مفت جون انسانها در جاده ها گرفته میشه
  • بی نام IR ۲۱:۱۰ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    27
    من پزشك وظيفه هستم و مسئول شست و شوي توالت در يگان آموزشي
  • طالب IR ۲۱:۳۶ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    5
    به نظر من واقعی ترین پیشنهاد درخال خاضر کسر پنج تا هفت هزار تمن از یارانه های مردمه و دادن حقوق به سربازان با توجه به متاهل مجرد راه دور نزدیکه.با خساب هایی که من کردم کاملا جور در میاد اولا بهره کشی از انسان در اسلام حرامه دوما سن ازدواح پایین میاد مسلما سوما تو این وضعیت سخت کمکی برای جووناست چهارما کاملا معقول و کم هزینه است کسر پنج تا هفت هزار تمن یارانه مسلما تو زندگی ها جدا دیده نمیشه پنجما فرار از سربازی جدا کم میشه ششما باعث میشه که یجورایی نابرابری در سربازی پوشش داده شه مثلا کسی که در سراوان داره خدمت میکنه یک و نیم بگیره در عوض کسی که تو شهرشه ششصد هفتما از افسردگی و دلنردگی و خیلی از بیماری های روانی و در نتیجه اش نا هنجاری هاش کاسته میشه چون پول تو‌حیب سرباز اولا عزت نفس
  • طالب IR ۲۱:۴۱ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    16
    پول تو جیب سرباز عزت نفسش رو خفظ میکنه و دوما حس اینکه عمرش داره تباه میشه رو ازش میگیره و سوما خب با پول امکانات بیشتری میتونه برا خودش فراهم کنه و سختی کمتری بکشه پس خس رضایتش بیشتر میشه ترو خدا پیگیری کنین جدا هم راه حلش سادست هم نتایج مثبتش زیاد و ان شاالله هدف شما هم خدمته
    • علیرضا A1 ۱۸:۱۷ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۷
      15
      این چیزاهایی که گفتن دقیقا مصداق سربازی اختیاری و ارتش حرفه ایی هستش که در بیشتر از نصف جهان در حال اجراست
  • omid A1 ۲۲:۰۴ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۶
    21
    من دوران سربازی ماهانه 300 هزار تومان کرایه ماشین فقط میدادم. تو کلانتری بودم. خیلی اوقاتم یا غذا نمیدادن یا خیلی بی کیفیت بود. راحت ماهانه 400 تومن خرجم میشد. از خانواده میگرفتم.فوق لیسانس و حقوقم 103 هزار تومان. دولت دستش رو کرده تو جیب خانواده ها. واقعیت سربازی یک دوره ای هست که اتلاف وقت و انرژی و صد البته تحقیر هست. چون باید فقط دستور گوش کنی. در این کشور کسی به راندامن فکر نمیکنه. راندمان سرباز بسیار پایینه. چون هم حقوقی نمیگیره و هم حرمتش حفظ نمیشه. برای همین دل نمیده به وظایفش. چرا مسئولین ما جرات لغو سربازی رو ندارن؟ من فکر کنم منصفانست که با یک قیمت منصفانه که برای اکثریت قابل پرداخت باشه سربازی فروخته بشه . مثلا 5 میلیون تومان. کسانی هم که مایل هستن به سربازی حقوق کادر بهشون داد
  • بی نام A1 ۰۴:۴۸ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۷
    25
    کو گوش شنوا
  • رضا A1 ۰۶:۲۰ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۷
    20
    ممنون از شما بابت پیگیری وضعیت جوانان کاش گوش شنوایی باشه و ما ایرانی ها هم ارتشی حرفه ای داشته باشیم و اینجور زندگی جوانان و خانواده هاشون پر از تنش و استرس نباشه
  • ناشناس IR ۰۹:۳۶ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۷
    18
    چرا اون مصوبه مجلس در رابطه با خدمت سربازی ایثارگران که تصویب شد و شورای نگهبان ردش کرد و قرار شد دوباره لایحه ای تنظیم بشه رو پیگیری نمیکنید تنها سایتی بودید که پیگیری میکرد با تشکر سرنوشت خیلی ها مثل من به این قانون بستگی داره
    • بی نام IR ۰۱:۵۰ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۹
      16
      اونایی که منفی دارن ناراحت چه زورشون گرفته پدر اونا هم میخواست بره جبهه
  • بی نام A1 ۱۱:۰۲ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۷
    11
    به خاطر سربازی نرفتن نه دانشگاه رفتیم نه گواهینامه گرفتیم نه درست و حسابی کار کردیم و نه سرمایه ای جمع کردیم حالا بریم گدایی کنیم برای خرید خدمت عمرمون به فنا رفت
    • omid28 A1 ۰۹:۱۱ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۹
      4
      میرفتی داداش. ما رفتیم شما هم میرفتی. حالا هم که با 10 م میخان بهت بفروشن داری ناز میکنی. بازم طلب کاری. حقشه بگیرن ببرنت زندان
  • علی GB ۱۲:۱۷ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۷
    7
    سلام من ورودی سال 87 کاردانی دانشگاه ازادهستم به دلیل نداشتن مدرک دیپلم درس های عقب افتاده یکم ترم داتشگاه مرخصی بهم دادن بدون احتساب موقع مراجع به دانشگاه با توجه با تکمیل نشدن ظرفیت گفتن این ترم هم نمیتونی ثبت کنی دو ترم برای بنده یکسال محسوب شد و من از سال 88 به دانشگاه به دانشگاه رفتم باتوجه به مشکلات خانوادگی و مشکل گیر بودن استاد سه ترم مشروط شدم ترم چهارم بدون مشروط قبول شدم ترم پنجم به علت مشکلی که دانشگاه واسم ایجاد کرد و واسه نظام وظیفه نامه ای جهت مرخصی نفرستاده بودن ترم پنجم هفته اخر ترم تونستم سرکلاس حاضر شم و سال 90 به علت پاس نکردن واحد های درسی از دانشگاه اخراج شدم در صورتی که حداکثر زمان تحصیلی برای کاردانی 3 سال هستش من در 2 سال از دانشگاه اخراج شدم
  • علیرضا IR ۲۰:۲۹ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۷
    20
    راستی دوستان .کسی از معافیت های جدید ایثارگران و رزمندگان خبری نداره ؟؟ ما همچنان منتظریما
    • محمد IR ۱۹:۴۳ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۸
      18
      ان شاء الله تو همین روزا خبرای خوبی می شنوید
  • علی A1 ۱۷:۱۰ - ۱۳۹۵/۰۴/۱۹
    12
    سلام دوستان نماینده هاتون الان تو شهراتون هستن برین ببینینشون ازشون بخواین این معافیتارو پیگیری کنن من رفتم خودم گفتن باشه ولی گفتن باید اکثریت نماینده ها بخوان تا دوباره بررسی شه معطل نکنین حتما وقت بگیرین برین ...
    • نادری A1 ۱۰:۵۸ - ۱۳۹۵/۰۴/۲۰
      6
      اره منم رفتم دیدم گفتن باید همه رای بدن که دوباره بررسی شه من که شخصا پیگیری میکنم امیدوارم همه به نوبه خودشون پیگیری کنن به نتیجه برسه.
    • شایان A1 ۰۵:۳۳ - ۱۳۹۵/۰۴/۲۱
      4
      برادرای عزیز اینجور دس دس نکنین که منم رفتم وقت گرفته بودم گفت پیگیری میشه ولی معلوم نیس کی گفتم نمیشه زود پیگیری شه گفت باید اونموقع اکثریت بخوان که دوباره بررسی شه برادرا برین درخواست بدین لآقل زود بررسی شه از نماینده هاتون بخواین ما رای دادیم برا این روزا دیگه نشینین خونه همین الان برین.
  • مرتضی IR ۱۰:۵۱ - ۱۳۹۵/۰۴/۲۰
    7
    اگه شرایط معافیت ها رو آسونتر کنن خیلی به نفع جووناست . یا حداقل کاری کنن شرایط خدمت بهتر بشه
  • پیام A1 ۱۱:۰۷ - ۱۳۹۵/۰۴/۲۰
    9
    اتفاقا باید از معافیت ها کم بشه . و خدمت رو برای همه افراد جامعه به یک میزان کم کنند. نمیدونم چرا کاربرای خبرانلاین فقط به فکر خودشون هستن چون معافیت دارن. باید دوران خدمت کم بشه مثلا بشه 10 ماه یا نهایتا 12 ماه. ما که 19 خدمت کردیم ولی برای بقیه میگم