۱۷مرداد به عنوان "روز خبرنگار" نامگذاری شده است. با عنایت به جایگاه خبرنگار و فعالیتهای اطلاعرسانی در مناسبات ملی و بینالمللی، مروری بر اهمیت موضوع، شناخت چالشهای فرارو و ارائه چشماندازهای مناسب در این راستا ضروری است.
در نظام نوین جهانی، ما در حال عبور از عصر "اطلاعات و رسانهها" به سوی عصر "فرا اطلاعات" هستیم. امروزه جامعهای توسعهیافته تلقی میشود که بتواند در کنار توسعه شاخصهای اجتماعی و اقتصادی مانند درآمد سرانه، توزیع ناخالص ملی و نرخ مرگ و میر، بر معیار آموزش و اطلاعات و در حقیقت عنصر داناییمحوری در مباحث توسعه اهتمام ورزد. به عقیده صاحبنظران، ارتباطات توسعه به معنی افزایش سطح مردم سالاری اقتصاد (اشتغال مولد)، مردمسالاری سیاسی (دسترسی و مشارکت همگانی)، مردمسالاری اجتماعی (گسترش فرصتها و مهارتهای ارتباطی) و مردمسالاری فرهنگی (تکثر و خلاقیتگرایی) میباشد.
رسانهها زبان گویا و صدای رسای مردم، رکن چهارم دموکراسی، دیدهبان نظارتی و مدافع حقوق عمومی هستند. وسایل نوین ارتباط جمعی با تولید و توزیع مطلوب اطلاعات، نقش زیادی در بالا بردن آگاهیهای گوناگون و ضروری به عهده میگیرند و جامعه را در نیل به تعالی و ترقی همهجانبه یاری میکنند. لذا تلاش در جهت مطالبهگری مردمی، برجستهسازی اقدامات مثبت و معطوف به توسعه و خیر عمومی در جامعه، اطلاعرسانی مبتکرانه و افشاگری در مورد سوءکارکردها و ناقضان حقوق شهروندی، کنشگری جامع و پویا، تقویت مناسبات مدنی و... توسط رسانهها امری ضروری است.
خبرنگاران و روزنامهنگاران از عناصر اصلی و مهم فعالیتهای رسانهای و از مهرههای اساسی و کلیدی مقوله ارتباطات بوده که با اتخاذ راهبردها و تاکتیکهای مختلف خبری و تحلیلی در تحولات جامعه و شکلگیری افکار عمومی جامعه نقش ویژهای ایفا میکنند، لذا باید اهالی رسانه افقها و چشماندازهای خاصی برای نقشآفرینی مطلوب در این عرصهها برای خود ترسیم و از افتادن در مسیر روزمرگی جلوگیری کنند.
آگاهیبخشی و اطلاعرسانی، تنویر افکار عمومی، طرح و پیگیری مطالبات مردم، انعکاس مشکلات و نارساییها، ارائه راهکار و راهبردهای برای توسعه جامعه و رفاه مردم، نظارت بر نهادهای عمومی و دولتی، شناساندن و اطلاعرسانی در مورد توانمندیها و پتانسیلهای جامعه، فرهنگسازی و انتقال میراث فرهنگی، آموزش، جریانسازی، حضور فعال در عرصههای قدرت نرم و دیپلماسی رسانهای و عمومی و... بخشی از رسالت و مسولیتهای اجتماعی و فرهنگی خبرنگاران رسانههای جمعی است که لازم است آن را با رعایت اصول اخلاقی، تخصصی، بیطرفی و ترجیح منافع عمومی جامعه بر منافع گروههای خاص ایفا نمایند. داشتن اطلاعات، قدرت درک، تحلیل، مسئلهشناسی، آیندهپژوهی، پیشبینی حوادث و مهمتر از همه صداقت از دیگر مسائل اساسی در این حرفه بهشمار میرود.
نبود حداقل امکانات و تجهیزات، برخورداری کم از حمایتهای معنوی و مادی، مشخص نبودن بیمه خبرنگاران، نبود امنیت حرفهای شغلی، نبود اتحادیهها صنفی و مدنی فراگیر در عرصه رسانه و خبرنگاری، عدم تعامل و اعتقاد لازم در میان مسئولان و مدیران سطوح مختلف جامعه (دولتی و خصوصی) نسبت به جایگاه خبرنگاران، حساسيت و پيچيدگي امر اطلاعرساني و... از مشکلات و چالشهای فراروی خبرنگاران و فعالیتهای رسانهای میباشد.
همچنین نباید از نظر دور داشت تکرار اخبار یکسان توسط رسانههای مختلف، کمرنگ شدن تحلیلهای علمی در انتشار مطالب، بهروز نبودن اطلاعات و فقدان آموزشهای تخصصی از آسیبهای جامعه رسانه و خبرنگاران است که باید آن را مدنظر داشته باشند.
برای غلبه برای مشکلات فرارو، تدوین دکترین و استراتژیهای جامع اطلاعرسانی و نظام خبری، تدوین منشور حرفهای خبرنگاری، بهرهمندي از فناوري پيشرفته، "برخورداري از سرمايه انساني متخصص و توانمند در عرصه خبرنگاری و روزنامهنگاری خبری و تحلیلی"، "ضرورت آموزش جامع و شناخت روشها و ابزارهاي نوين در رابطه با اطلاعرساني"، ارتقای دانش حرفهای خبرنگاران، تضمین شغلی و تبدیل وضعیت کارمزدی آنان، اجرایی نمودن لایحه گردش آزاد اطلاعات، توسعه فضای نقد و پاسخگویی در جامعه بهجای مقابله و تضعیف رسانهها و... ضروری است تا خبرنگاران بتوانند نقش ویژه و اساسی خود را به عنوان دیدهبان عمومی و سفیران آگاهی در جامعه ایفا نمایند.
در پایان، روز خبرنگار را به همه خبرنگاران و روزنامهنگاران، صاحبان اندیشه و قلم و تلاشگران عرصه اطلاعرساني تبریک و تهنیت عرض مینمایم.
*مدرس دانشگاه و روزنامهنگار
46
نظر شما