۱۳درصد از شکر مورد نیاز ایران را استان آذربایجان‌غربی تولید می‌کند. اما شیوه کشت چغندرقند در این استان، باعث شده تا این محصول یکی از قاتلان آب‌های زیرزمینی باشد.

آرزو رستم‌زاد: شکری که روی میز صبحانه شماست به احتمال 50 درصد از چغندر قند تولید شده. اگر اینطور نباشد یا محصول نیشکرهای جنوب است یا واردات شکر آماده. اما اگر جزو آن 50درصدی باشد که در ابتدا گفتیم، یعنی برای تولید آن دو برابر شکر وارداتی هزینه صرف شده و هر یک کیلوگرم آن دست‌کم 2متر مکعب از منابع آبی کشور را بلعیده است! شکری با این وصف اگرچه یک کالای ضروری است اما تولید آن به بهای تخریب محیط زیست تمام می‌شود.

3 برابر تشنه‌تر

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین؛ سرانه مصرف شکر در جهان 23 کیلوگرم در سال است و سرانه مصرف در ایران 35 کیلوگرم. این یعنی که ایران برای تامین شکر مورد نیاز خود باید یک و نیم برابر میانگین جهانی هزینه کند اما هزینه‌هایی که امروز برای تامین شکر می‌پردازیم گاهی خیلی بیشتر و البته مخرب‌تر از هزینه‌های دیگران است.

چغندر قند محصول پُر آب بری است. این گیاه در بیشتر نقاط دنیا در فصل پاییز کشت می‌شود تا بیشترین حجم آب مورد نیاز خود را از باران‌های پاییزی تامین ‌کند و بخش کمی از آن، با آبیاری کشاورزان تامین ‌شود. با این حال وقتی کشت این گیاه در اوایل دهه 1370 به آذربایجان غربی راه پیدا کرد، کشاورزان مجبور شدند آن را در بهار بکارند تا از سرمای شدید زمستان در امان بماند. باران‌های بهاری اما کفاف آب مورد نیاز چغندر قند را نمی‌داد و کشاورزان از آبیاری بیشتری برای زمین‌های خود استفاده ‌کردند.

نتیجه این شد که مصرف آب چغندرقند ایرانی به 3 برابر میانگین جهانی رسید و آب مورد نیاز برای آبیاری، به حدود 9 برابر استاندارد دنیا! اتفاقی که بحران بی‌آبی سال‌های اخیر را تشدید کرد و اصرار کشاورزان بر کشت این محصول، باعث کاهش شدید آب‌های زیر زمینی در آذربایجان غربی شد.

در جدول زیر گزارش موسسه جهانی مطالعات آب را درباره تفاوت آب مورد نیاز چغندرقند در آذربایجان غربی با میانگین جهانی مشاهده می‌کنید؛

روش تامین آب

متوسط جهانی (مترمکعب بر تن)

استان آذربایجان غربی در ایران (مترمکعب بر تن)

آبیاری

26

230

نزولات طبیعی

82

72

کل آب مورد نیاز

108

302

اختلاف نزدیک به 3 برابری کل آب مورد نیاز در استان آذربایجان غربی در مقایسه با استاندارد جهانی نشان می‌دهد که ایران در انتخاب محل کشت 55 درصد از چغندر قند تولیدی خود اشتباه استراتژیک بزرگی را مرتکب شده است؛ اشتباهی که از نگاه مدیریت منابع آب در یک کشور نیمه بیابانی می‌تواند خسارت‌های جبران ناپذیری داشته باشد. از سوی دیگر، میزان آبی که در آذربایجان غربی برای کشت یک تن چغندر مصرف می‌شود، نشان می‌دهد که کشت بهاره چغندرقند فشاری 10برابری به منابع آبی استان آذربایجان غربی می‌آورد که با خشکسالی‌های اخیر، جبران آن تقریبا غیرممکن است.

آذربایجان غربی کوتاه نمی‌آید!

سطح زیر کشت و میزان تولید چغندرقند در ایران در دهه گذشته تغییرات قابل توجهی داشته است. با یخبندان شدید سال 1386 و پس از آن خشکسالی سال 1387، کشاورزان منطقه سطح زیر کشت چغندر قند را کاهش دادند اما با پشت سر گذاشتن این دو سال سخت، دوباره کشت چغندرقند از سر گرفته شد و کشاورزان آذربایجان غربی که از سال 1372 تا به حال همیشه در یک سیر صعودی کشت این محصول را افزایش داده بودند، باز هم به این روند ادامه دادند.

آنها در دو دهه، یعنی از 1372 تا 1392 مساحت زمین‌های زیر کشت چغندر قند خود را از 5 درصد به 28 درصد رساندند. یعنی از حدود 10 هزار هکتار به 23 هزار و 400 هکتار. این سیر صعودی البته به همین جا ختم نشد و در سال 94 رقم 30 هزار و 400 هکتار را به خود اختصاص داد.

آن طور که سازمان خوار و بار جهانی گزارش می‌دهد، 55 درصد از چغندر قند ایران در استان آذربایجان غربی تولید می‌شود و در این راه 710 میلیون مترمکعب از منابع آبی استان به مصرف می‌رسد تا 355 هزار تن شکر تولید شود. این یعنی به ازای هر کیلوگرم شکر باید 2 مترمکعب آب از منابع آبی این استان مصرف شود.

در نمودارهای زیر می‌توانید روند تولید چغندر قند و سطح زیر کشت آن را در سال‌های گذشته در استان آذربایجان غربی ببیند؛

 

دولت زیر تیغ نمایندگان

با وجودی که تولید چغندر قند نه صرفه اقتصادی دارد و نه توجیه زیست محیطی، دولت در سال 95 چغندر قند را با قیمت تضمینی 2916 ریال از کشاورزان خریداری کرده است. این در حالی است که طبق گزارش انجمن کارخانجات قند و شکر ایران، هزینه هر کیلو شکر خامی که از این چغندر به دست می‌آید، حدود 18200 ریال برآورد می‌شود و با اضافه شدن هزینه‌های مراحل تولید در کارخانه، به 30300 ریال می‌رسد. اما قیمت همین شکر در صورتی که به کشور وارد شود، نصف این مقدار خواهد بود.

بر اساس اطلاعات گمرک هر تن شکر خام با قیمت 450 دلار به ایران وارد می‌شود که حتی اگر دلار را به نرخ بازار آزاد حساب کنیم، واردات هر کیلوگرم آن به کشور، حدود 15750ریال تمام خواهد شد. یعنی نصف هزینه تولید آن در داخل.

اما با وجود این تفاوت چشمگیر، دولت در سال 95 نرخ خرید تضمینی چغندرقند را نسبت به سال قبل حدود 8درصد افزایش داد. این کار از یک سو با هدف حمایت از کشاورزان محلی انجام شد و از سوی دیگر، سعی داشت صدای مخالفانی را که در مجلس و اصناف دولت را به زمینگیر کردن کشاورزی استان‌های شمال غربی متهم می‌کنند، خاموش کند. حمایتی که البته به قیمت ایجاد یک بحران جدید تمام خواهد شد؛ بحران بی‌آبی که تا همین حالا با خشکاندن دریاچه ارومیه دامن ساکنان استان‌های شمال غربی کشور را گرفته است.

۴۷۴۷

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 0 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 13
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • كمال A1 ۰۵:۴۸ - ۱۳۹۵/۰۷/۳۰
    2 7
    پس ما چيكار بايد بكنيم؟ محصولات كشاورزى توليد ميكنيم ميگن اب نداريم همون زمين تبديل به كارگاه توليدى ميكنيم ميگن بايد تخريب بشه چرا زمين مزروعى رو تبديل به تجارى كردين
    • بی نام IR ۰۷:۳۱ - ۱۳۹۵/۰۸/۰۲
      0 0
      تنها راهش آزادکردن واردات محصولات کشاورزی آب بر و ممنوعیت کشت آنها در داخل به جهت صرفه جویی در مصرف آب به علاوه تشویق کشاورزان به کاشت محصولات جایگزین با مصرف آب کمتر و به شیوه های نوین کشاورزی و اعطای تسهیلات با سود کم و مدت بازپرداخت طولانی به کشاورزان که اونها هم دچار خسارت نشوند و حقشان تضییع نشود. ولی عمرا اگر دولت همچین کاری بکنه...
  • مجتبی A1 ۰۷:۵۲ - ۱۳۹۵/۰۷/۳۰
    0 7
    این مطالب درست ، اما سیاستهای اقتصاد مقاومتی با این قضیه در تعارض است
  • بی نام A1 ۰۸:۱۳ - ۱۳۹۵/۰۷/۳۰
    9 1
    دست شما درد نکنه. تو این مملکت همه یقه هم را گرفته اند و هر کسی به فکر خودش است. خب یک چیز دیگر بکارند که به صرفه باشد و دولت هم خریدش را تضمین کند و نه چغندری که صرفه اقتصادی ندارد.
  • بی نام A1 ۰۸:۲۲ - ۱۳۹۵/۰۷/۳۰
    4 5
    خب یه سوال. شما که به فکر توجیه اقتصادی قضیه هستید و کم آبی کشور رو هم در نظر میگیرید، میشه بگید اونوقت کشت برنج تو اصفهان دقیقاً چه توجیه اقتصادی و زیست محیطی برای کشور ما داره؟؟ رطب خورده منع رطب کی کند؟
    • بی نام IR ۰۶:۱۱ - ۱۳۹۵/۰۸/۰۱
      4 0
      اونم بده خب
  • پویا GB ۰۸:۲۶ - ۱۳۹۵/۰۷/۳۰
    10 0
    اگر دریاچه ارومیه احیاء نشود استان های آذربایجان غربی و شرقی و حتی سایر استان ها طی مدت کوتاهی غیر قابل سکونت خواهد شد و کشاورزان نتیجه توسعه بی رویه خود را به بهای آوارگی بسیاری از هم وطنان خواهند داد؟ آیا این عادلانه است؟ آیا باید به بهای راضی نگه داشتن همه دولت در چنین خیانتی شریک و سهیم باشد؟
  • سجاد BE ۰۹:۵۹ - ۱۳۹۵/۰۷/۳۰
    8 2
    ما باس هم مصرف شکر رو کاهش بدیم و هم به کشاورزان زحمتکش منجمله استان آذربایجان غربی کمک کنیم که محصول مناسب دیگری برای زراعت و امرار معاش انتخاب کنند. حواسمون باشه که این وسط کشاورزان محکوم نشن. مصرف زیاد ما باس محکوم بشه. حمایت دولتهای نهم و دهم از چاههای غیرمجاز باس محکوم بشه. تقاضای وقت مسئولین از کشاورزان برای خودکفایی به هر قیمت باس محکوم بشه. کارهایی که کشاورزان کرده اند کاملا طبیعی بوده و اونا سرمایه و تکنولوژی و امکان تغییر نوع آبیاری را به تنهایی رو ندارند.
  • بی نام A1 ۱۲:۵۹ - ۱۳۹۵/۰۷/۳۰
    10 0
    مدیریت ضعیف
  • بی نام DE ۱۴:۱۱ - ۱۳۹۵/۰۷/۳۰
    8 0
    مقاله عالی ای است. پر از نکته های خوب و نمودارهای مناسب. من به این مقاله 5 ستاره می دهم.
  • بی نام IR ۰۴:۰۵ - ۱۳۹۵/۰۸/۰۱
    6 0
    کشت انگور و صادرات مواد حاصل از آن به جای چغندر قند.
  • مجیب شیرازی IR ۰۶:۱۸ - ۱۳۹۵/۰۸/۰۱
    4 1
    مطلب بسیار کاربردی و خوبی بود.یه نکته ای من شنیدم از مسئولان شاید حالا تو خبرها هم بشه پیداش کرد.میگفت که 98درصد هدر رفت آب در ایران به خاطر کشاورزیه و از اون دو درصد هم 1.5 درصدش به خاطر تاسیسات آب و فاضلابه که توی شبکه تا برسه دست مصرف کننده هدر میره. یعنی این همه که می گن صرفه جویی کنید در مصرف آب و ایران درحال خشکی و اینهاست منظورشون مردم نیست اگرچه که مردم هم باید رعایت کنن اما اون 98 درصد باید اول درست بشه.حالا کشاورزای عزیز تو همه کشور، فرق نداره چه استانی باید اینو به خاطر داشته باشن که اگر تغییری توی کشتشون ایجاد نکنن واقعا تا چند صباح دیگه آب برای کشاورزی هم ندارن و اولین کسایی که ضرر میکنن خودشونن
    • بی نام EU ۱۳:۰۹ - ۱۳۹۵/۰۸/۰۱
      0 0
      دوست عزیز چندی پیش توریستی المانی گذرش به شهرمان در کنار دریاچه ارومیه افتاده بود ، شیر اب را قطره قطره باز میکرد برای شستن دستهایش، بخش کشاورزی هم توسط ما مردم اداره میشود ، نباید در مشکلات زود دور خود خط بکشیم و بگویم از این ناحیه مشکلی نیست ، قطعا اگر در مصرف شهری خود صرفه جویی کنیم ، تبدیل به فرهنگی میشود که کشاورز نیز از ان استفاده میکند، باید قدر اب را بدانیم.