سه شنبه 1 آبان 1397
جمعه 30 تیر 1391 - 00:37:00 چاپ

چرا اول ماه مبارک رمضان شنبه 31 تیر است؟

دانش > نجوم - بررسی مشخصات رویت‌پذیری هلال ماه نشان می‌دهد هلال در غروب پنج‌شنبه 29 تیر در سراسر ایران رویت‌پذیر نیست، ولی در غروب جمعه دیده می‌شود و بنابراین شنبه 31 تیر مقارن با اول رمضان 1433 است.

امیر حسن‌زاده*: هر سال با نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان، مسئله رویت هلال ماه از اهمیت ویژه‌ای نزد عموم برخوردار و سوال‌هایی که در ذهن هر علاقمندی مطرح می‌شود. در این مقاله سعی داریم با بیان مبانی علمی رویت هلال به بررسی وضعیت رویت‌پذیری هلال رمضان امسال بپردازیم.

 

حرکت ماه به دور زمین
از نظر نجومی هر ماه قمری با حالتی شروع می‌شود که ماه نو )مقارنه ماه و خورشید) نامیده می‌شود. در این حالت، ماه بین خط واصل زمین و خورشید قرار دارد و سطح نورانی ماه دقیقاً در طرفی است که ما نمی‌توانیم آن را ببینیم. یک یا دو روز بعد، ماه به صورت هلال شامگاهی دیده می‌شود، پس از چند روز که ماه یک‌چهارم مدار خود را طی کرد، به تربیع اول می‌رسد و پس از پیمودن نصف مدار خود به وضعیتی می‌رسد که تمام سطح روشن آن مقابل زمین است که به آن ماه کامل (بدر) می‌گوییم. همین مراحل به طور معکوس تا ماه نو بعدی طی خواهد شد. (برای مشاهده تصویر زیر در ابعاد بزرگ، اینجا را کلیک کنید)

به فاصله زمانی بین دو ماه نو متوالی دوره تناوب هلالی گفته می‌شود که به طور میانگین 29.53 روز و همان طول متوسط یک ماه قمری است. از آنجا که طول ماه در تقویم نمی‌تواند عدد غیر صحیح باشد، هر ماه در تقویم قمری 29 یا 30 روز است.
مطابق حکم شرعی اگر هلال ماه در شامگاه بیست‌ونهم ماه رویت شود، آن ماه به پایان رسیده و فردا، روز اول ماه بعد است؛ ولی اگر هلال ماه در شامگاه روز بیست‌ونهم رویت نشد، ماه 30 روزه است. آنچه در اینجا اهمیت دارد، پیش‌بینی وضعیت رویت‌پذیری هلال ماه در روز بیست‌ونهم و رویت آن است.

 

برخی عوامل نجومی موثر در رویت هلال ماه
در نگاه اول واضح است که هر چه مدت زمان گذشته از مقارنه که به آن سن هلال ماه می‌گوییم، بیشتر باشد، رویت آن آسان‌تر است. با افزایش سن هلال، ماه فرصت بیشتری دارد تا از خورشید فاصله بگیرد و جدایی زاویه‌ای آن افزایش یابد و در نتیجه سطح درخشان (فاز) آن نیز بیشتر می‌شود. اما این تمام ماجرا نیست و عوامل مختلفی در رویت هلال ماه موثر خواهند بود که به چند مورد آن اشاره می‌کنیم:

ارتفاع هلال: یکی دیگر از اصطلاحات رایج در بحث هلال ماه میزان ارتفاع ماه از افق است. ارتفاع، زاویه بین افق و جسم مورد نظر است. ارتفاع هلال ماه یکی از مشخصه‌های تأثیر‌گذار در رؤیت هلال ماه است. هر چه ارتفاع هلال کمتر باشد، نور رسیده از آن از لایه‌های ضخیم‌تری از جو عبور می‌کند و درخشندگی‌اش کاهش می‌یابد. علاوه بر این حتماً توجه کرده‌اید که در نزدیکی افق گرد و غبار بیشتری وجود دارد که می‌تواند موجب محو شدن هلال ماه شود. بنابراین هر چه ارتفاع هلال بیشتر باشد، رویت آن آسان‌تر است.
مدت مکث : هلال‌های شامگاهی پس از غروب خورشید، غروب می‌کنند. فاصله زمانی بین غروب خورشید و غروب ماه را مدت مکث می‌گویند. هر چه مدت مکث بیشتر باشد، ماه مدت بیشتری در آسمان می‌ماند و با تاریک‌تر شدن آسمان، امکان رویت بهتر می‌شود. البته مدت مکث هلال‌های باریک کمتر از یک ساعت و در برخی از موارد کمتر از 40 دقیقه است. معمولاً چنین هلال‌هایی بلافاصله پس از غروب خورشید قابل مشاهده نخواهند بود و رصدگر باید دقایقی تحمل کند تا شرایط مناسب فراهم شود.

 

اختلاف در شروع ماه در تقویم قمری
اختلاف در شروع ماه در تقویم قمری کشورهای مختلف از سه مقوله نجومی، خطای انسانی و فقهی قابل بررسی است. امروزه با وجود نرم‌افزارهای نجومی مختلف، محاسبه موقعیت و مشخصات ماه کار ساده‌ای است. به دلیل اختلاف موقعیت جغرافیایی کشورها با یکدیگر، در برخی موارد طبیعی است که رویت و شروع ماه آنها متفاوت باشد. علاوه بر این رویت هلال یک امر انسانی است و با توجه به افراد و شرایط مختلف متغیر است. تجربه نشان داده است بسیاری از مردم از شکل هلال اطلاعی ندارند وگاه، ابر یا دود هواپیما را با هلال اشتباه می‌گیرند. برخی از افراد غیرمتخصص که به استهلال می‌پردازند، دچار توهم رویت می‌شوند، یعنی هلالی وجود ندارد ولی مغز تصور می‌کند هلال را می‌بیند. مطالعات نشان می‌دهد که 15درصد رصدگران عادل (بر اساس معیار فقهی) دچار توهم می‌شوند و این توهم رویت می‌تواند مشکلاتی را در آغاز ماه قمری به وجود آورد. در سال‌های گذشته در برخی موارد همین عامل در کشورهای همسایه باعث اشتباه در شروع ماه شد. خوشبختانه در کشورمان بهره‌گیری از نظر کارشناسان علمی توانسته است این مشکل را برطرف کند.
تفاوت در معیارهای آغاز ماه قمری در کشورهای اسلامی مهم‌ترین عامل اختلاف در شروع ماه است. برخی معتقدند گواهی دو نفر مرد مسلمان عادل برای آغاز ماه قمری کافی است حتی اگر نظر آنها با محاسبات نجومی تطابق نداشته باشد (مانند عربستان سعودی)، برخی فقط رویت هلال را با چشم غیرمسلح قبول دارند و برخی دیگر، استفاده از ابزار اپتیکی را بلامانع دانسته‌اند (مانند ایران).

 

تقویم قمری در ایران
در کشور ما تقویم هجری قمری در کنار تقویم هجری خورشیدی معتبر دانسته شده و مناسک مذهبی به این تقویم وابسته است. در حال حاضر مرجع رسمی استخراج تقویم در کشورمان، شورای مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران است. این شورا برای استخراج تقویم قمری از نظر فقهی مقام معظم رهبری بهره می‌برد. از نظر مقام معظم رهبری، رویت هلال با چشم شرط است و استفاده از ابزار اپتیکی همانند دوربین دو چشمی و تلسکوپ مانعی ندارد. هم چنین اگر کارشناسان علم نجوم بر عدم رویت‌پذیر بودن یک هلال توافق داشته باشند، نظر آنها کافی است. ستاد استهلال مقام معظم رهبری در ماه‌های مختلف (بخصوص ماه‌های مبارک رمضان و شوال) فعال بوده و گروه‌های رصدی مجهز را برای رویت اعزام می‌کند.

شرح عکس: گروه استهلال استان گیلان برای استهلال شوال 1428 هجری قمری

 

وضعیت رویت پذیری هلال ماه رمضان 1433 هجری قمری
بر اساس محاسبات، مقارنه ماه و خورشید در ساعت 8:54 صبح روز پنج شنبه 29 تیرماه 1391 رخ می‌دهد. در غروب همان روز سن هلال در شهرهای کشورمان حدود 11 ساعت و جدایی زاویه‌ای آن از خورشید حدود 7 درجه است.

شرح نقشه: رنگ‌های تیره‌تر متناظر با شرایط بهتر رویت‌پذیری هلال است.

بررسی رکوردهای رویت هلال ماه نشان می‌دهد که در بهترین شرایط، هلال ماه با سن حدود 12 ساعت و یا جدایی بیش از 7.3 درجه رویت شده است. بنابراین توجه به این دو مشخصه کافی است که نتیجه بگیریم رویت چنین هلالی میسر نیست؛ اما علاوه بر این به دلیل وضعیت مداری ماه، محاسبات نشان می‌دهد که ارتفاع ماه در اکثر شهرهای کشورمان منفی است یعنی در اکثر مناطق کشورمان (تمام ایران به‌جز بنادر جنوبی و جزایر خلیج فارس) ماه زودتر از خورشید غروب می‌کند و بنابراین امکان رویت هلال ماه رمضان در روز پنج‌شنبه 29 تیرماه در ایران وجود ندارد. در آن روز همان‌طور که نقشه زیر نشان می‌دهد، این هلال فقط در آمریکای جنوبی قابل رویت خواهد بود.
اما در روز جمعه 30 تیر 1391، هلال ماه مبارک رمضان در جنوب کشور با چشم غیرمسلح و در مرکز و شمال ایران با چشم مسلح قابل رویت است. ضمنا در این روز هلال ماه در تمامی کشورهای اسلامی قابل رویت خواهد بود. با این حساب، شنبه 31 تیر 1391 مقارن با اول رمضان 1433 هجری قمری خواهد بود.

شرح نقشه: رنگ‌های تیره‌تر متناظر با شرایط بهتر رویت‌پذیری هلال است.
 

*کارشناس ارشد مرکز تقویم مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران
5353

کلید واژه‌ها : نجوم - ماه - ماه رمضان -
مطالب مرتبط
20 دیدگاه
  • بدون نام
    جمعه 30 تیر 1391 - 03:18:30
    پاسخ
    56 15

    وقتی علم نجوم می تونه گذر ناهید از مقابل خورشید برای 100 سال بعد رو دقیق پیش بینی کنه، دیگه این همه بحث بر سر رویت هلال چیه؟

    • بدون نام
      جمعه 30 تیر 1391 - 08:44:38
      13 29

      برادربزرگواروقتی درموردمسائل شرعی تخصص نداریدلطف کنیدنظرندهیدرویت هلال ماه باچشم شرط دخول درماه مبارک رمضانه مبناش کلام شارع مقدسه که فرمود:صم للرویه وافطرللرویه نفرمودمحاسبه کن سپس ...

    • دبیر سرویس دانش
      جمعه 30 تیر 1391 - 12:04:52
      12 17

      کاربر عزیز، آغاز ماه قمری ملاک شرعی (و نه علمی ) دارد و آن، دیده شدن هلال توسط چشم انسان است. جز در مواردی معدود که مشخصات هلال بسیار نزدیک به رکوردهای جهانی رویت هلال است و چاره‌ای جز رصد هلال نیست، در بقیه موارد رویت‌پذیری یا رویت‌ناپذیری هلال محاسبه و پیش‌بینی می‎‌شود و اتفاقا تقویم رسمی کشور بر اساس همین پیش‌بینی‎ها استخراج و تنظیم می‎شود.

    • دبیر سرویس دانش
      جمعه 30 تیر 1391 - 18:30:20
      3 8

      کاربر عزیز، نقشه‌های رویت‌پذیری هلال ماه رمضان 1433 نشان می‌دهد که در نیمه شمالی اروپا، هلال ماه در شامگاه جمعه 30 تیر/20 جولای به سختی دیده می‌شود یا اصلا قابل مشاهده نیست؛ اما ذکر این نکته نیز الزامی است که معیارهای رویت هلال هنوز در حال به روزرسانی و اصلاح است و مرزهای مشخص‌شده در نقشه‌های رویت‌پذیری هلال درواقع نوارهای پهن چند ده کیلومتری هستند. بهتر است برای اطمینان بیشتر از زمان آغاز ماه مبارک رمضان با مراکز مذهبی منطقه سکونت خود تماس بگیرید.

  • بدون نام
    جمعه 30 تیر 1391 - 03:53:19
    پاسخ
    8 3

    یعنی طبق این نقشه در بلژیک و بریتانیا یکشنبه اول ماه رمضان است؟

    • دبیر سرویس دانش
      جمعه 30 تیر 1391 - 12:01:33
      2 14

      کاربر عزیز، این نقشه رویت‌پذیری هلال ماه رمضان را نشان می‌دهد که بر اساس آن، در غروب پنج‌شنبه 19 جولای-29 تیر، غیر از بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و اقیانوس آرام جنوبی، هلال در هیچ جای دیگر چه با چشم و چه با ابزار قابل مشاهده نیست و با این حساب، اگر ملاک آغاز ماه رمضان را رویت هلال در نظر بگیریم، روز جمعه 20 جولای-30 تیر جز برای همان بخش‌های آمریکای جنوبی و اقیانوس آرام جنوبی، اول رمضان‌المبارک 1433 نخواهد بود.

    • بدون نام
      جمعه 30 تیر 1391 - 17:21:24
      3 15

      با سلام و با تشکر از پاسخ شما. دو نقشه وجود دارد. یکی برای 29 و یکی برای 30 تیرماه. در نقشه 30 تیر اینگونه به نظر میرسد که بلژیک و بریتانیا در منطقه رؤیت هلال قرار ندارند. پس هلال در مدارهای شمالیتر از فرانسه در شنبه رؤیت شده و یکشنبه اول رمضان خواهد بود. درست است؟

  • محسن
    جمعه 30 تیر 1391 - 04:50:29
    پاسخ
    23 14

    برو ببین مردم چرا برای مرغ تو صف وای میستن

  • علی
    جمعه 30 تیر 1391 - 09:04:59
    پاسخ
    18 6

    هر سال همین بحث و مساله را داریم. تعیین اول و آخر یک ماه اینقدر مشکل است. در عصر پس از فضا این دیگر خیلی جالب است. چه پیش رفتی کرده ایم ما.

  • بدون نام
    جمعه 30 تیر 1391 - 10:41:48
    پاسخ
    14 3

    بابا این بحث ها برا اینه که همین الان در مصر و پاکشتان و ترکیه و ترکمنستان بخاطر تبعیت بی چون و چرا از عربستان رویت هلال اعلام شده درصورتیکه ناسا و محققین نجوم انرا غیر ممکن میدانند.

  • بدون نام
    جمعه 30 تیر 1391 - 13:29:47
    پاسخ
    13 3

    بدیهی است که در صدر اسلام برای ساد گی وفراگیر بودن زمان انجام فرائض را باپدیده های طبیعی همچون طلوع و غروب ماه و خورشید تعیین کنند، ولی آیا امروزه که علم نجوم همان پدیده هارا با دقت هزارم ثانیه مشخص می کند باز هم باید دنبال رؤیت چشمی هلال باشیم،جالب آنکه فریضه نماز راکه هرروز باید حداقل شش زمان شرعی در آن تعیین شود بر اساس محاسبات نجومی انجام می دهیم،از جمله در همین ماه رمضان.

  • ساسان
    جمعه 30 تیر 1391 - 13:33:29
    پاسخ
    12 6

    به نظرم امروز روز اول ماه رمضان بوده. وقتی می گین فروب پنج شنبه 11 ساعت از تولد ماه گذشته پس تمومه دیگه. وقتی علم اینقدر پیشرفت کرده چه نیازی به این کارها است. تازه فقها میگن با چشم غیر مسلح پس چرا از تلسکوپ استفاده میکنن؟ اگه نلسکوپ رو قبول داری پس علم نجوم امروزی و ناسا و ماهواره را هم قبول داشته باشید. ... من امروز روزم رو خوردم و خیلی هم نارحتم اما دیگه تصمیم دارم از این به بعد اگه خدا یاری کنه از همین عربها پیروی کنمم. تازه ماه قمری مال اونهاست به ما چه دخالت میکنیم.

    • بدون نام
      جمعه 30 تیر 1391 - 17:41:34
      2 5

      دوست عزیز ماه قمری مال عربها نیست، برای همه بندگان خداست. چون ما در پیگیری مسائل شرعی کمی تنبلی میکنیم، احساس میکنیم از آنها عقب هستیم. اگر هم کمی پیچیده به نظر بیاید، با پرس و جو و گفتگو میتوان بیشتر آموخت و به دیگران نیز یاد داد. مثل همین بیادل نظر در خبرآنلاین. در کل هم به نظرم آستانه تحمل ما در کل خیلی بالاتر از کشورهای دیگر است. امیدوارم خدا یاریتون کنه به هموطنانتون کمک کنید.

    • بدون نام
      جمعه 30 تیر 1391 - 18:49:03
      1 4

      همیشه ماه در آسمان است ملاک رویت نور شب اول آن است نمی دانم چرا بعضی ها اینقدر حساس هستند که نه دیروز بود نه امروزاست رامی آورند سال پیش همین عربستان به اشتباه آخر ماه را یک روزجلوتر گفت بعد هم گفت کفاره همه را می دهم ولی صدا از ندای کسی در نیامد

    • بدون نام
      شنبه 31 تیر 1391 - 05:44:04
      4 2

      و بعد ميگن مسلمونها بايد متحد بشند در حالي كه خود...

  • بدون نام
    شنبه 31 تیر 1391 - 18:01:10
    پاسخ
    3 1

    اولش شنبه شد<اخرش معلوم نیست!!!!!!

  • علي
    شنبه 31 تیر 1391 - 19:05:24
    پاسخ
    0 1

    سران مذهبي كليه كشورهاي مسلمان ميتوانند با اقدامي خداپسندانه به يك اجماع جهاني برسند... مطمئناً رسول گرامي اسلام هم از اين اجماع خوشنود خواهند شد.

  • هاشم
    یکشنبه 1 مرداد 1391 - 17:00:15
    پاسخ
    2 2

    يادش بخير قبلا يه 1ماهي يه 300 نفري درگير بودن ماه وووووو ببينند اما ماشااللههه الان از يه زودتر ماهووو ديدن ... بابا دمت و ن گرم ... خيلي مرديد شما.....

  • محمد عباسی
    جمعه 20 مرداد 1391 - 11:33:48
    پاسخ
    3 2

    بسم الله الرحمن الرحیم من از این دوستانی که زمان یابی دقیق با علم نجوم رو قبول ندارن و می گن الا و بلا باید چشم ببینه و همیشه خدا ما با کشورهای دیگه در این مقوله اختلاف داریم یک سوال دارم شب قدر در سال چند بار اتفاق میفته؟ یک بار؟ اگر یک بار کدوم شبه؟ شبی که عربستانیها چشماشون یک روز از ما جلوتر دیده یا شبی که مالایی ها یک روز بعد از ما رویت کردن؟ وقتی ما شب 19 ماهیم - عربستانی ها 20 ماه هستن و مثلا مالزی 18 ماه حالا یکیتون به من بگه شب قدر بر اساس کدوم تقویم تعیین می شه می گین سه شبه خوب باشه 19-21-23 ما درسته یا مال عربستان درسته؟ یا مال مالزی یا اندونزی؟...

  • بی نام
    دوشنبه 6 مرداد 1393 - 12:22:17
    پاسخ
    0 0

    رویت ماه با چشم انسان زمانی ملاک بود که تکنولوژی در کار نبود خدا عقل داد که یه روزی انسان به تکنولوژی هایی برسه که انقدر در شک و تردید شب و روزش رو سپری نکنه

ارسال دیدگاه

قوانین ارسال نظر
  • خبرآنلاین نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند
  • لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید
  • اگرچه تلاش می‌شود نظرات ظرف 2ساعت تعیین تکلیف شوند اما نظراتی که پس از ساعت 19 نوشته شود حداکثر تا 9 صبح روز بعد منتشر می‌شوند
  • با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابه دارند، انتشار نمی‌یابند بنابراین توصيه مي‌شود از مثبت و منفی استفاده کنید.

0/700

پربیننده‌ترین