مبلغ – سرویس جامعه: انس با قرآن در زندگی آیت الله خامنه ای نه یک شعار سیاسی، بلکه یک پیوند عمیق و تاریخی است که ریشههای آن به دهههای پیش از پیروزی انقلاب بازمیگردد. در دورانی که رژیم پهلوی تلاش میکرد با ترویج فرهنگ غربی، دین را به حاشیه براند و قرآن را تنها در مجالس ترحیم و مساجد دورافتاده محصور کند، ایشان با برگزاری جلسات تفسیر قرآن در مشهد، راهبرد متفاوتی را در پیش گرفتند. آن روزها، شرکت در جلسات تفسیر، خودش یک کنش انقلابی و سیاسی بود؛ چرا که تبیین آیات قرآن با نگاهی اجتماعی و سیاسی، لرزه بر اندام دستگاه امنیتی وقت میانداخت.
این پیوند عمیق، پس از پیروزی انقلاب و در دوران رهبری نیز با قوت بیشتری ادامه یافت. اگر به فهرست دیدارهای ثابت و سالانه آیت الله خامنه ای نگاه کنیم، دیدار با قاریان، حافظان و اساتید قرآنی در نخستین روز ماه مبارک رمضان، یکی از قدیمیترین و استوارترینِ این برنامههاست. این دیدارها برای ایشان نه یک ملاقات تشریفاتی، بلکه جلسهای برای رصدِ وضعیت قرآنی کشور و تشویق نخبگان قرآنی است. در این جلسات، رهبر انقلاب نه در جایگاه یک مقام سیاسی، بلکه به عنوان یک استادِ متخصص قرآن ظاهر میشوند؛ درباره ظرایف تلاوت، رعایت اصول تجوید، انتقال معنا و نحوه تأثیرگذاری بر مخاطب نکات فنی و دقیق مطرح میکنند که نشاندهنده تسلط ایشان بر علوم قرآنی است.
یکی از وجوه بارز قرآنمحوری در شخصیت ایشان، پرهیز از تشریفات مرسوم در برگزاری این جلسات است. برخلاف بسیاری از محافل رسمی که با دکورهای گرانقیمت و تشریفات پروتکلمحور همراه است، در جلسات انس با قرآن ایشان، فضا به گونهای است که قاریان جوان و نوجوان بدون دغدغه و با صمیمیت در محضر ایشان تلاوت میکنند. بارها دیده شده که پس از تلاوت یک قاری جوان، رهبر انقلاب شخصاً از او تشویق میکنند، نکات لازم را با مهربانی به او گوشزد میکنند و حتی گاهی در پایان جلسه، برای احترام به جایگاه قرآن، شخصاً به قاریان نزدیک شده و با آنان به گرمی گفتوگو میکنند. این رفتارِ دور از تکلف، برای کسانی که از نزدیک شاهد آن بودهاند، درس بزرگی از نحوه تعامل با خادمان قرآن است.
قرآنمحوری در سیره ایشان تنها به تلاوت و حفظ محدود نمیشود؛ بلکه فهم و تدبر در آیات است که در کانون توجه قرار دارد. ایشان بارها تأکید کردهاند که باید از قرآن سبک زندگی گرفت. این دیدگاه باعث شده تا در بیانات ایشان، ارجاعات مکرر به آیات قرآنی برای تحلیل وقایع سیاسی و اجتماعی دیده شود. وقتی درباره اقتصاد مقاومتی، استقلال سیاسی یا ایستادگی در برابر دشمنان سخن میگویند، به آیات نفی سبیل، آیات جهاد و عزت استناد میکنند. این نشان میدهد که قرآن در ذهن ایشان، یک متن منفعل و قدیمی نیست، بلکه نقشهای پویا برای مدیریت جامعه امروز است.
یکی از خاطرات شنیدنی درباره انس ایشان با قرآن، مربوط به دوران زندان و تبعید است. در آن ایام که از دسترسی به بسیاری از منابع محروم بودند، قرآن مونس و راهنمای ایشان بود. روایت شده است که حتی در سختترین شرایط تبعید در ایرانشهر، ایشان با همان بضاعت اندک، جلسات تفسیری برای جوانان و مردم محلی برگزار میکردند. این یعنی قرآن در نگاه آیت الله خامنه ای، عنصری برای سازندگی انسان و جامعه در هر شرایطی است. ایشان قرآن را نسخه شفابخش برای دردهای بشر امروز میدانند و همواره تأکید دارند که باید صدای قرآن در خیابانها، مدارس و دانشگاهها طنینانداز شود.
در حوزه علمی و پژوهشی نیز، تلاشهای ایشان برای ترویج فرهنگ قرآنی ستودنی است. راهبری ایشان در مسیر تحول علوم انسانی بر پایه مبانی قرآنی، یکی از اقدامات راهبردی است که کمتر مورد توجه عموم قرار گرفته است. ایشان بارها از اساتید حوزه و دانشگاه خواستهاند که از کلیگویی عبور کنند و با استخراج مفاهیم قرآنی، نظریههای عملی در حوزههای اقتصاد، سیاست و خانواده ارائه دهند. این نگاهِ تمدنی به قرآن، فراتر از رویکرد سنتی است که قرآن را صرفاً کتابی برای ثواب اخروی میبیند.
یکی دیگر از مظاهر عدم تشریفات در زندگی ایشان، نوع کتابخانه شخصی و محل مطالعه ایشان است. کسانی که به کتابخانه ایشان دسترسی دارند، میدانند که قفسههای پر از تفاسیر گوناگون، همواره در دسترس است. آیت الله خامنه ای در میان کارهای سنگینِ رهبری، زمانی را برای تدبر در قرآن اختصاص میدهند. این انسِ شبانه و مداوم، همان چیزی است که به بیانات ایشان در سخنرانیهای عمومی، عمق و نفوذ میبخشد. مردم در کلام ایشان نوعی آرامش و صلابت میبینند که ناشی از همین ارتباط با کلام وحی است.
حتی در نحوه برخورد با قاریان بینالمللی که به ایران میآیند، میتوان این سادهزیستی و تکریمِ بیتکلف را دید. ایشان با قاریان خارجی به گونهای رفتار میکنند که گویی میزبان یک برادر ایمانی هستند. این تواضع، فراتر از پروتکلهای دیپلماتیک است. وقتی یک قاری اهل سنت از کشوری دیگر در حضور ایشان تلاوت میکند، رهبر انقلاب با دقت گوش میدهند، تشویق میکنند و گاهی به عربی فصیح با آنان سخن میگویند. این رفتار باعث میشود که قرآن به محور وحدت و دوستی میان ایشان و قاریان کشورهای مختلف تبدیل شود.
شاید بتوان گفت که مهمترین پیام سیره قرآنی آیت الله خامنه ای برای مسئولان نظام، همین «خادم قرآن بودن» است. ایشان در عمل نشان دادهاند که مقام و منصب سیاسی نباید مانع از انس با قرآن شود. در حالی که مشغلههای روزمره رهبری یک کشور، بسیار وسیع و پیچیده است، اما ایشان هیچگاه این انس را قطع نکردهاند. این نکته برای جامعه ما که گاهی در هیاهوی سیاست، ارزشهای دینی کمرنگ میشود، یک پیام نمادین بسیار قوی دارد: قرآن باید در متن تصمیمگیریها، در متنِ بودجهریزیها، در متنِ مدیریتِ فضای مجازی و در متنِ تعاملات اجتماعی مسئولان جاری باشد.
ترویج جلسات «کرسی تلاوت» در سراسر کشور نیز از دیگر یادگارهای ایشان است. ایشان بارها تأکید کردند که باید فرهنگ استماع قرآن در جامعه نهادینه شود. اینکه در مساجد و دانشگاهها، مردم بنشینند و به تلاوت قرآن گوش فرا دهند، یک سنتِ حسنه است که ایشان بر آن اصرار داشتهاند. این اصرار، از همان نگاهِ تربیتی سرچشمه میگیرد که معتقد است صوت قرآن، فضای معنوی جامعه را تغییر میدهد و دلها را نرم میکند.
در نهایت، قرآنمحوری در شخصیت آیت الله خامنه ای، ترکیبی است از علمِ عمیقِ حوزوی، تجربهی طولانی مبارزاتی، و روحیهای لطیف که با کلام خدا انس گرفته است. او نه فقط یک مفسر، بلکه یک عامل به قرآن است. کسی که میکوشد در عصر تلاطمهای سیاسی، با تکیه بر آیات الهی، کشتی جامعه را به سمت ساحلِ نجات هدایت کند. همین ویژگی باعث شده تا بیانات ایشان در طول دهههای گذشته، همچنان زنده، تازه و اثرگذار باقی بماند، زیرا برخاسته از منبعی است که کهنگی در آن راه ندارد. این سیره، الگویی است برای هر آن کس که میخواهد هم در دنیا موفق باشد و هم پیوند خود را با حقیقتِ ابدی حفظ کند.
نظر شما