نرگس کیانی: از تیرماه ۱۳۹۴ و بیانیه کانون کارگردانان خانه تئاتر در مورد نمایش «عاشقانههای ناآرام» به کارگردانی مریم جلالیان با سقف بهای بلیت ۱۰۰/۰۰۰ تومان تا مرداد ۱۴۰۵ و بیانیه همان کانون در مورد نمایش «پسران فریدون» به کارگردانی علیرضا معتمدی با سقف بهای بلیت ۱/۴۰۰/۰۰۰ تومان تنها اتفاقی که رخ داده است، گذر سالهاست. بهگونهای که با جایگزینکردن اسامی نمایشها، کارگردانان و بهای صدهزار تومانی و یکمیلیونوچهارصدهزار تومانی بلیتها با یکدیگر، میتوان تصور کرد با یک بیانیه انتقادی واحد در مورد «روی صحنه رفتن نخستین تجربه یک کارگردان در تالار وحدت توامان با شکستن سقف بهای بلیت» مواجهایم. سقفی که این روزها «آرش» به کارگردانی علی سرابی با بهای ۴/۹۸۰/۰۰۰ تومان -با وجود توقف فروش بلیت- پرچمدار شکستن آن است و احتمالا با آغاز پیشفروش نمایش تازه حسین پارسایی، «سیاوش» است که پرچمدار خواهد شد.
اگرچه نقاط عطف شکستهشدن سقف بهای بلیت تئاتر از ۱۳۹۴ به این سو متعدد است اما صحبت از «ضرورت تشکیل شورای صنفی برای تعیین سقف و کف بلیت آثار نمایشی» تنها به سال ۱۳۹۷ محدود است. هنگامی که شهرام کرمی، مدیرکل وقت هنرهای نمایشی در پی رسانهای شدن اعتراضات به بهای بلیت نمایش «میسیسیپی نشسته میمیرد» به کارگردانی همایون غنیزاده در گفتوگویی رسانهای از صحبت با شهرام گیلآبادی، مدیرعامل وقت خانه تئاتر و همچنین مشورت با چند حقوقدان برای بررسی راهکارهای قانونی راهاندازی یک «شورای صنفی» به عنوان حاصل همکاری ادارهکل متبوعش و خانه تئاتر جهت تعیین بهای بلیت آثار نمایشی خبر داد. شورایی که در غیاب آییننامههای لازم در این حوزه، مانند «آییننامه ایجاد، ساماندهی و نظارت بر سالنهای نمایش فیلم» (مصوبه مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۱۷ هیات وزیران) در حوزه سینما، همچنان شکل نگرفته است و بهطور مشخص از زمان شکلگیری تئاتر خصوصی به این سو، هرازگاهی تیترهایی چون «تئاتر؛ تفریح طبقه مرفه» را همچون موجی کفآلود روی آب میآورد.
کلیدواژهای که با توئیت وزیر مصطلح شد
نخستین باری که «ضرورت تشکیل شورای صنفی برای تعیین سقف و کف بهای بلیت آثار نمایشی» مورد اشاره شهرام کرمی، مدیرکل وقت هنرهای نمایشی قرار گرفت، ۱۰ روز پیش از توئیت سیدعباس صالحی، وزیر وقت فرهنگوارشاد اسلامی در شبکه اجتماعی ایکس- توئیتر سابق (۲۰ مهر ۱۳۹۷) بود. کرمی که سقف بلیت نمایش «میسیسیپی نشسته میمیرد» به کارگردانی همایون غنیزاده در تالار وحدت به بهای ۲۰۰/۰۰۰ تومان ناگزیرش کرد در گفتوگویی رسانهای از «ضرورت تشکیل شورای صنفی» بگوید (خبرگزاری مهر- ۱۰ مهر ۱۳۹۷) از صحبت با علیاکبر صفیپور، مدیرعامل وقت بنیاد رودکی برای گفتوگو با کارگردان اثر جهت تعدیل بهای بلیت نمایش مذکور نیز خبر داد. «میسیسیپی نشسته میمیرد» (برداشتی آزاد از نمایشنامه «ازدواج آقای میسیسیپی» اثر فردریش دورنمات) که اجرای سال ۱۳۹۵ خود را در همین تالار با بلیتی مابین ۲۵/۰۰۰ تا ۷۰/۰۰۰ تومان پشت سر گذاشته بود در نهایت با کمکردن ۶۰/۰۰۰ تومان از سقف بهای بلیتش از ۱۵ مهر۱۳۹۷ با قیمتی مابین ۷۰/۰۰۰ تا ۱۴۰/۰۰۰ تومان روی صحنه رفت. حولوحوش همان روزها، توئیت انتقادی سیدعباس صالحی که آن زمان عهدهدار وزارت فرهنگوارشاد اسلامی دولت دوازدهم در دور دوم ریاست جمهوری حسن روحانی بود کلیدواژه «تئاتر لاکچری» را بیش از پیش مصطلح کرد.
یکی از نامهایی که پس از فراگیر شدن استفاده از «تئاتر لاکچری»، به کرات کنار این عبارت نشست نام حسین پارسایی بود. شایعه تعیین بهای ۲۵۰/۰۰۰ تومان برای سقف بلیت دومین تجربه پارسایی در حوزه تئاتر موزیکال پس از «الیور توئیست»، پیش از اجرای غنیزاده خبرساز شده بود (بازنشر گزارش وطن امروز در تسنیم با تیتر «بلیت ۲۵۰ هزار تومانی برای بینوایان لاکچری!»- ۱۷ شهریور ۱۳۹۷). او در نهایت اجرای «بینوایان» را با عددی میان ۵۵/۰۰۰ تا ۱۸۵/۰۰۰ تومان از ۲۰ آبان همان سال در سالن رویال هتل اسپیناس آغاز کرد. پارسایی طبق گفته خودش «در اثر برخوردی کاملاً اتفاقی با نسخه موزیکال سینمایی «الیور توئیست» ساخته کارول رید و قرار گرفتن تحت تأثیر شدید آن دچار دغدغه روی صحنه بردن تئاتر موزیکال شده بود» (تبیان- ۱۳ دی ۱۳۹۶) و اگر مدیرعامل وقت بنیاد رودکی از او نخواسته بود که سقف بهای بلیت «الیور توئیست» را که از اول آذر ۱۳۹۶ روی صحنه تالار وحدت رفت کاهش دهد نام پارسایی بود که به جای نام غنیزاده با شکاندن این سقف در تالار وحدت گره میخورد. او در همان مصاحبه در این مورد گفته بود: «قیمت بلیت ۴ ردیف اول نمایش ۱۴۰ هزار تومان بود و کف قیمت آن هم به ۴۰ هزار تومان میرسید که بنیاد رودکی گفت من به شما در این دوره اجرا، تسهیلات میدهم و شما قیمت بلیتهایتان را پایین بیاورید. ما هم این کار را انجام دادیم و سقف قیمت بلیت نمایش به ۹۵ هزار تومان رسید.» (تبیان- ۱۳ دی ۱۳۹۶)
شورایی که هیچگاه تشکیل نشد
پارسایی البته همواره از خود در برابر عبارت «تئاتر لاکچری» دفاع کرده است. ازجمله، همان زمان در کنار شهرام کرمی، مدیرکل وقت هنرهای نمایشی در دومین قسمت از شب تئاتری برنامه «شبهای هنر» با اجرای پیام دهکردی با موضوع قیمت بلیت تئاتر حاضر شد (۲۰ مهر ۱۳۹۷- شبکه چهار) و با اشاره به این که نمایشهای «بینوایان» و «الیور توئیست» لاکچری نیستند، گفت: «وقتی از این عناوین استفاده میکنیم و آدرس غلط میدهیم کملطفی به هنر تئاتر است. چه فرقی می کند، مخاطب من مخاطب شماست. مردم مخاطب همه تئاترها هستند. نمایشهای «الیور توئیست» و «بینوایان» لاکچری نیستند چرا از این عناوین غلط استفاده میکنید، مگر میشود به تئاتر عنوان لاکچری داد؟» در همان برنامه شهرام کرمی با بیان اینکه اشاره وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به «تئاتر لاکچری» نشان میدهد که او دغدغه هنرهای نمایشی را دارد از خلاء قانونی موجود در این زمینه خبر داد و افزود: «تاکنون هیچ معیار و قانونی در این خصوص وضع نشده است و سالنها به تناسب تولیدات، جایگاه و شرایط فرهنگی قیمتی را تعیین میکردند.» او با طرح این نکته که لزوم قیمتگذاری قانونمند بلیت تئاتر بهویژه پس از شکلگیری سالنهای خصوصی بود که اهمیت خود را نشان داد و تا پیش از آن قیمت بلیت در سالنهای دولتی عددی معقول به نظر میرسید که ایجاد نگرانی نمیکرد، تصریح کرد: «این موضوع مورد بررسی قرار گرفته و قرار شده است شورای صنفی تئاتر به منظور ارزیابی کارشناسانه قیمت بلیت نمایشها و همچنین درجهبندی سالنهای خصوصی تئاتر تشکیل شود. از چند هفته پیش برای تهیه آییننامه آن جلساتی را آغاز کردیم و امیدواریم تصویب این آییننامه هر چه سریعتر انجام گیرد.» این اتفاق البته چنانچه اشاره شد در غیاب آییننامههای لازم در این حوزه، مانند آنچه در حوزه سینما دیده میشود ازجمله «آییننامه ایجاد، ساماندهی و نظارت بر سالنهای نمایش فیلم» (مصوبه مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۱۷هیات وزیران)، نه آن سال و نه سالهای بعد محقق نشد.
خلاء قانونی
آنچه شهرام کرمی با عبارت «خلاء قانونی» در حوزه هنرهای نمایشی از آن یاد کرد در حوزه سینما به شکلی مشخص و معین توضیح داده شده است: در ماده ۲۴ «آییننامه ایجاد، ساماندهی و نظارت بر سالنهای نمایش فیلم» مصوبه مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۱۷ هیات وزیران که به موجب آن «آییننامه سالنهای نمایش فیلم و طرز کار آنها موضوع مورخ ۱۳۴۵/۰۷/۰۶ و اصلاحات بعدی آن» لغو میشود، درخصوص مرجع تعیین قیمت بلیت سینما چنین آمده است: «قیمت بلیت سینماهای سراسر کشور به پیشنهاد مشترک انجمن سینماداران و انجمن تهیهکنندگان سینمای ایران، توسط سازمان (منظور سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری کشور) تعیین و ابلاغ خواهد شد.» مادهای که برای یافتن نخستین ردپای آن میتوان تا «آئیننامه سالنهای نمایش فیلم و طرز کار آنها» مصوب ۱۳۴۵/۰۷/۰۶ و ماده ۲۰ آن عقب رفت: «بهای بلیط سینماها از طرف کمیسیونی مرکب از مسئول ادارهکل امور سینمایی کشور و یکی از مدیران کل وزارت کشور به انتخاب وزیر کشور و رئیس یا نایب رئیس سندیکای صاحبان سینماها با توجه به درجه سینما تعیین میشود و پس از تصویب شورای هنرهای نمایشی به موقع به اجرا گذاشته خواهد شد.» این در حالی است که در «سیاستهای هنرهای نمایشی مصوب ۱۳۷۸/۱۱/۲۶ شورای عالی انقلاب فرهنگی» و یک تکمله و یک اصلاحیه آن؛ «تکمیل تبصره ۲ ماده ۳ سیاستهای هنرهای نمایشی مصوب ۱۳۸۱/۰۴/۱۱» و «اصلاح ماده ۵ آییننامه سیاستهای هنرهای نمایشی مصوب ۱۳۸۲/۰۴/۲۴» و همچنین «ضوابط نظارت بر نمایش و صدور پروانه مصوب ۱۳۷۹/۰۲/۰۶ شورای عالی انقلاب فرهنگی» اساسا اشارهای به بهای بلیت نشده است.
در مورد تماشاخانههای خصوصی نیز که آغاز به کارشان با توجه به تنوع و گسترهای که به همراه آوردند ازجمله نقاط شروع احساس نیاز به «ضرورت تشکیل شورای صنفی برای تعیین بهای بلیت آثار نمایشی» شمرده میشود نیز چنین است. افتتاح نخستین تماشاخانه خصوصی بهمفهوم واقعی کلمه را به راهاندازی «تماشاخانه آو» در سال ۱۳۸۹ منسوب میکنند؛ اما شاید سرانجام افتتاح تئاتر باران -بهعنوان مکانی نزدیک به استاندارد- در بهمن ۱۳۹۳ بود که راه را بر راهاندازی سالنهای خصوصی با مدیریت غیردولتی گشود و دهها سالن دیگر در سالهای بعد فعالیتشان را آغاز کردند. (مجید گیاهچی، منتقد تئاتر- یادداشت «هشداری جدی برای تئاتر»- ۲۰ شهریور ۱۳۹۶- تسنیم) با این حال تماشاخانههای خصوصی که شکلدهنده پایه و اساس تئاتر خصوصی هستند همچنان به اتکای اخذ مجوز تاسیس موسسه تکمنظوره فرهنگی هنری راهاندازی میشوند و طبیعتا اختیاری برای ادارهکل هنرهای نمایشی و خانه تئاتر جهت تشکیل شورایی صنفی برای تعیین بهای بلیت آثار نمایشی در اساسنامه موسسات تکمنظوره فرهنگی هنری در نظر گرفته نشده است.
با این حساب و در غیاب عدم اختیار قانونی متولی دولتی و نماینده صنف برای تشکیل یک شورای مشترک، تعجب هرباره از شکستهشدن سقف بهای بلیت آثار نمایشی در شرایطی که تورم افسار گسیخته موجب جهش لحظهای هزینههای تولید میشود، اگر نگوییم بیراه، دست کم تکرار مکررات به نظر برسد.
۲۴۲۲۴۲
نظر شما