دو روایت از خواهرکشی در خرمشهر ۵۴ سال پیش

قتل‌های ناموسی و خواهرکشی از معضلات دیرپای جامعه ایران است؛ پدیده‌ای که با گذشت سالیان دراز است قربانی می‌گیرد. ۲۰ آبان ۱۳۵۱، مجله «زن روز» گزارشی به قلم مشتاق فرزانه منتشر کرد که در آن، با روایت دو پرونده قتل دختران جوان در خرمشهر، به خشونت مرگباری پرداخت که زیر عنوان غیرت و ناموس توجیه می‌شد. (عکس یک این گزارش توسط هوش مصنوعی ساخته شده است)

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، مرگ سوگند صیادی دانش‌آموز شانزده ساله در کرمانشاه که در شبکه‌های اجتماعی گفته می‌شود به وسیله پدرش انجام شده، بار دیگر موضوع خشونت خانوادگی علیه زنان و دختران و قتل‌هایی را که به نام ناموس انجام می‌شوند به صدر اخبار آورده است. این ماجرا یادآور پرونده‌هایی است که سال‌ها پیش در سینمای ایران نیز بازتاب پیدا کردند؛ ازجمله فیلم «عروس آتش» ساخته خسرو سینایی که با الهام از قتل‌های ناموسی در خوزستان، به سراغ سرنوشت دخترانی رفت که حق انتخاب همسر و زندگی شخصی‌شان به بهای جانشان تمام می‌شد. سینایی در گفت‌وگوهایش از تحقیق درباره این پرونده‌ها و مواجهه با مردانی گفته بود که خواهران خود را به قتل رسانده بودند. با این حال، این مسئله بسیار پیش‌تر از ساخته شدن «عروس آتش» در مطبوعات ایران مطرح شده بود. ۲۰ آبان ۱۳۵۱، مجله «زن روز» گزارشی به قلم مشتاق فرزانه منتشر کرد که در آن، با روایت تکان‌دهنده دو پرونده قتل دختران جوان در خرمشهر و جزیره مینو، از پدیده خواهرکشی به نام غیرت پرده برمی‌داشت. فرزانه در این گزارش، افزون بر شرح جزئیات جنایت‌ها، به نقد فرهنگی پرداخت که در آن مردان برای خود حق تصمیم‌گیری درباره زندگی و حتی مرگ زنان خانواده قائل بودند؛ گزارشی که خواندن دوباره آن پس از گذشت ۵۴ سال، همچنان تأمل‌برانگیز است.

***

ماجرای اول؛ قصابی در کنار نهر آب

صبح خیلی زود، ماموران کلانتری ۳ خرمشهر برای شروع یک روز پرماجرا و پرزحمت آماده می‌شدند که یارالله، جوان بیست‌ودوساله خرمشهری به اتفاق پدر پیرش به کلانتری وارد شد و روی نیمکت سالن انتظار نشست، نگهبان، در حالی که لبخندی به لب داشت، چشم در چشم یارالله دوخت و به طعنه گفت: «حال شاداماد چطوره؟! لابد دیشب از خوشحالی نخوابیدی؟!»

یارالله در حالی که تا بناگوش سرخ شده بود، با کلمات بریده چیزی گفت و نگاهش را به نوک کفش‌هایش دوخت. مامورین کلانتری، یارالله را خیلی خوب می‌شناختند؛ دو سه روز قبل او را به اتهام اغفال یک دختر جوان به کلانتری آورده بودند، دادستان پیشنهاد کرده بود که دختر و پسر با یکدیگر ازدواج کنند و یارالله که آرزویش چیزی جز این نبود، پیشنهاد دادستان را با آغوش باز پذیرفته بود و حالا با پدرش آمده بود به کلانتری که در حضور نماینده دادستان، دختری را که دوست داشت به همسری انتخاب کند.

رئیس کلانتری به اتاق کارش رفت، پشت میز نشست و یارالله را احضار کرد. عروس دیر کرده بود، یارالله دلشوره داشت، هر لحظه از دفتر رئیس کلانتری خارج می‌شد و به خیابان نگاه می‌کرد، از «خزیره» خبری نبود.

نگهبان کلانتری هنوز شوخی می‌کرد:

- زیاد عجله نکن پسر! یه روزی وقتی مثل ما پنج شش تا بچه دور و برت را گرفت، همه چیز برات معمولی می‌شه!

سردفتر هم آمد، با دفتر بزرگی که زیر بغل داشت، دفتر را روی یک میز عسلی کوچک باز کرد و اجازه خواست که تا رسیدن عروس، کارهای مقدماتی را انجام دهد. از روی شناسنامه، مشخصات عروس و داماد ثبت شد، سردفتر به یارالله گفت: «شاهدتون کیه؟»

همه چیز آماده شده بود اما «خزیره» هنوز نرسیده بود، یارالله هر لحظه بیشتر از لحظه پیش مضطرب می‌شد: «چه شده؟ چرا خزیره نیامد؟ نکنه اتفاقی افتاده باشه؟»

رئیس کلانتری ماموری را احضار کرد و به او ماموریت داد که به خانه عروس برود و علت تاخیر عروس را بفهمد...»

دو روایت از خواهرکشی در خرمشهر ۵۴ سال پیش

در خانه عروس چه خبر بود؟

خزیره، دختر جوان و چشم و ابرو مشکی، می‌دانست امروز دیگر زخم زبان‌ها تمام می‌شود، او بالاخره توانسته بود به وصال مردی که دوست داشت برسد و همسر او بشود، حالا قرار بود به کلانتری برود و رسما زن یارالله بشود، صبح، زودتر از همیشه از خواب بیدار شد، نوترین لباسش را پوشید، دستی به روی و مویش کشید و تازه آفتاب دامنش را روی زمین کشیده بود که همراه مادرش از خانه خارج شد، هنوز چند قدم از خانه فاصله نگرفته بودند که شاکر، مقابل‌شان سبز شد، شاکر، برادر «خزیره» بود:

- سلام، حتما می‌خواین برین کلانتری؟

مادر گفت: بله، آن‌جا منتظرند. امروز عقد می‌کنند.

- آخه مادر، این چه کاریه، هرچی باشه ما توی سر و همسر آبرو داریم، دیگه مامور کلانتری که نباید بفهمه قضیه چیه، چرا نمی‌گین یارالله و سردفتر بیان خونه؟ نماینده دادسرا هم بیاد، همین‌جا عقد می‌کنیم، بعد هم ماه رمضان که تمام شد عروسی می‌کنن، شاکر بعد چشم‌هایش را که از احساس مبهمی می‌درخشید به چشم‌های خواهر دوخت:

- با بابا هم صحبت کردم، تو خونه بهتره، می‌خوام تو رو تو لباس سفید عروسی ببینم، برگردین، یک نفر رو فرستاده‌ام کلانتری، الان یارالله و دفتردار و نماینده دادسرا هم می‌رسن...

خزیره، شاکر و مادر سالخورده به خانه بازگشتند. خزیره به اتاق رفت، مادر رفت به طرف آشپزخانه و شاکر در حیاط خانه به قدم زدن پرداخت، «خزیره» اتاق را مرتب می‌کرد که صدای مادر را شنید:

- خزیره! برو یه پاکت سیگار بگیر، سیگار نداریم...

خزیره از خانه خارج شد و در را پشت سرش بست، پیچید روی پل کوچکی که از نهر آب می‌گذشت وسط پل، صدای برادرش را از پشت سر شنید:

- خزیره! صبر کن، کارت دارم!

خزیره برگشت، برادرش، به او نزدیک شده بود، رو در روی هم ایستادند، چشم‌های شاکر برق وحشتناکی داشت، چند قدم دیگر برداشت، حالا سینه به سینه خزیره ایستاده بود، دستش در جیب کت فرسوده چیزی را جابه‌جا می‌کرد، ناگهان زیر پرتوی خورشید، تیغه تیز خنجر در هوا درخشید، خنجر بالا رفت، خزیره با پشت به روی پل چوبی افتاد، خنجر دوباره بالا رفت، شاکر فریادهای عجیب و غریب می‌کشید و خنجر در دست او باز هم، بالا رفت و پایین آمد، در سینه و گوشت و بدن خزیره!

یک پنجه قوی، به شانه‌های شاکر چسبید، شاکر راست ایستاد، باریکه خون از درز تخته‌ها به نهر می‌ریخت و آب را رنگین می‌کرد. بدن پاره‌پاره خزیره، روی پل، بی‌حرکت افتاده بود... خواهری در آستانه عروس شدن قربانی غیرت کاذبه برادر شد!

دو روایت از خواهرکشی در خرمشهر ۵۴ سال پیش

ماجرای دوم: آخرین سپیده!

سکوت نیمه‌شب جزیره زیبای مینو را، تنها صدای پا روی ماهی‌گیران می‌شکست، در کنار شط، در خانه گلی، پسری با مادر پیرش گفت‌وگو می‌کرد:

- مادر، تکلیف ما چیه؟ سلیمه دست‌بردار نیست، تا غافل می‌شیم می‌ره طرف حسین.

پیرزن گفت: خودت می‌دونی، هرچی می‌خوای بکن!

پسر، مادر را تنها گذاشت و به اتاق دیگر رفت، خواب از چشم‌هایش رمیده بود، حرف‌های جوان‌های هم‌سن‌وسالش، توی گوشش می‌پیچید:

- کو غیرت؟! خواهرش با اون جوونه گردن‌کلفت ریخته روی هم، اون‌وقت این سیب‌زمینی خم به ابرو نمیاره!

شب از نیمه گذشته بود و قاسم هنوز در بستر می‌غلتید، ناگهان، صدای پایی به گوشش رسید، برخاست، با پای برهنه، پاورچین، به طرف اتاق خواهر رفت، پشت در اتاق ایستاد، در نیمه‌باز بود، از لای در نگاه کرد، حسین و سلیمه، روبه‌روی هم نشسته بودند حسین حرف می‌زد و سلیمه چشم در چشم او دوخته بود:

- ببین سلیمه! من، به خاطر تو نامزدیم رو با دخترعموم به هم زدم، خودت که می‌دونی اون چقدر ثروت داره، اگه با اون عروسی کنم یه عمر راحتم، اما من یه موی تو رو به صدتا مثل او نمی‌دم، یه کاری کن مادرت رو راضی کنی که با هم عروسی کنیم...

حسین حرفش را قطع کرد، دست سلیمه را در دست گرفت و فشرد، چند لحظه چشم در چشم هم دوختند، حسین برخاست که از اتاق خارج شود، ناگهان قاسم به اتاق جهید، خنجر، در دست قاسم می‌درخشید، حسین وحشت‌زده از پنجره گریخت، سلیمه بی‌پناه، در برابر برادر زانو زد...، قاسم فریادی کشید و خود را به روی سلیمه انداخت خنجر بالا رفت و پایین آمد، خنجر، دایره‌ای از خون به دور گردن سلیمه رسم کرد، سر سلیمه به روی قالی افتاد، خون، قالی را رنگ زد، صدای «الله اکبر» از حیاط برخاست. مادر نماز سحر می‌خواند، قاسم از اتاق بیرون آمد، بالای پله‌ها ایستاد و فریاد زد:

- مادر، تمام شد!

... و خواهری دیگر در آستانه نامزدی فدای غیرت کاذبه شد!

فقط در شهر کوچکی چون خرمشهر هر سال هشت تا ده پرونده «خواهرکشی» به مجموعه پرونده‌هایی که در قفسه‌های بایگانی دادگستری چیده شده اضافه می‌شود. یعنی، سرانگشتی که حساب کنید می‌بینید، هر چهل روز یک بار یک دختر جوان، با زن خانه‌دار، قربانی به اصطلاح ناموس‌پرستی و غیرت کاذبه برادر می‌شود و در آستانه جوانی راهی قبرستان می‌گردد.

در شهر پیشرفته و در حال توسعه خرمشهر در برابر مسائل به اصطلاح ناموسی، هنوز قانون جنگل حکم می‌کند، جوان شانزده و هفده‌ساله‌ای می‌شنود که مثلا خواهر جوانش از جاده عفاف خارج شده و با کسی رابطه برقرار کرده، بدون تحقیق و تامل و مآل‌اندیشی، فورا دیگ غیرتش به جوش می‌آید، کارد آشپزخانه را برمی‌دارد و خواهر جوانش را که معلوم نیست مرتکب گناهی شده یا چوب شایعات و حرف مردم را می‌خورد و یا به علت احساسات جوانی عاشق مردی شده و می‌خواهد شوهر کند، مثل گوسفند سرمی‌برد، بعد هم با کارد خون‌آلود به اتاق بازپرس یا کلانتر می‌رود، سینه‌اش را جلو می‌دهد، و انگار که فتح خیبر کرده می‌گوید:

- آقای کلانتر! من خواهرم را کشتم، منحرف شده بود!

تازه پس از تحقیق و محاکمه وقتی هم ثابت بشود که دختر منحرف نبوده، باز قاتل خود را از تک و تا نمی‌اندازد و به عملی که کرده مارک ناموس‌پرستی می‌چسباند و افتخار می‌کند.

این رسم «برادرشاهی» در بسیاری از خانواده‌ها اسباب زحمت مردم شده است. آخر یک جوان ۱۸-۱۷ یا حتی ۲۰ ساله چه حقی دارد که فرمان قتل جوان دیگری را بدهد؟ چرا خواهرها حق ندارند برادران «دخترباز» و «فاسد» خودشان را بکشند؟ مگر کم هستند برادرانی که دو سه تا «گرل‌فرند» دارند و از سن ۱۸-۱۷ سالگی مشتریان فاحشه‌خانه هستند؟ اگر زنا و بی‌ناموسی بد است چرا فقط برای زن‌ها بد است؟ تازه مگر در هر واقعه بی‌ناموسی دو نفر شریک نیستند؟ یک مرد و یک زن! پس چرا فقط از این دو آدم بی‌ناموس، زن بی‌ناموس را می‌کشند و مرد بی‌ناموس را به لقب «عیاش» و یا حتی «خوش‌ذوق» مفتخر می‌کنند؟ از این بی‌عدالتی بالاتر سراغ دارید؟

دختر جوانی بنا به احساس و شرایط روحی عاشق پسری می‌شود، می‌خواهد با پسر مورد علاقه‌اش ازدواج کند، پدر یا برادر، از قیافه و یا شرایط مالی و شغلی داماد آینده یا طرز آشنایی و رفت و آمد آن‌ها خوش‌شان نمی‌آید و مخالفت می‌کنند، دختر عاشق، از ترس پدر یا برادر به دیدارهای مخفی تن می‌دهد، در یکی از همین دیدارهای مخفی است که برادر سر می‌رسد و قبل از آن‌که فرصت دفاع به دختر بدهد، چاقویش را بالا می‌برد و با چند ضربه ناجوانمردانه دفتر یک زندگی بسته می‌شود. بدین ترتیب حتی یک پسر ۱۵-۱۴ ساله می‌تواند حاکم بر جان و زندگی خواهر بیست ساله‌اش باشد زیرا خواهرکشی از راه ناموس‌پرستی به دروغ یک عمل قهرمانی جلوه داده شده است. تکرار این کابوس‌های وحشتناک و تراژدی‌های تاسف‌انگیز، هیچ‌وقت نتوانسته در مقابل بی‌ناموسی و خیانت سدی ایجاد کند، انتظار چنین تاثیری هم خواه ناخواه انتظاری بی‌جاست. دختر جوانی که در برابر تحقیرها، سرزنش‌ها، کتک‌ها و شکنجه‌ها و فقر و کمبود دچار سرخوردگی و عقده‌های روحی شده، با شنیدن یک کلمه محبت‌آمیز افسون می‌شود، فریب می‌خورد و به امید سراب عاشقانه می‌رود که شاید شوهری پیدا کند و استقلالی به هم زند و صاحب خانه و کاشانه‌ای بشود ۹/۹۹ درصد از دختران ایرانی هرگز به خاطر هوس و شهوت عاشق نمی‌شوند و دوست پسر نمی‌گیرند بلکه مقصودشان پیدا کردن شوهر و استقلال و زندگی و خلاص شدن از قید و بند تعصباتی و فقر و نداری و کمبودهای خانه پدری است. آن‌ها درحقیقت از راه عاشق شدن و «دوست گرفتن» در تلاش پیدا کردن شوهر هستند تا گلیم زندگی‌شان را از لجن بیرون بکشند. چرا باید تلاش برای «شوهریابی» را بی‌ناموسی و مرض و انحراف بدانیم. در عصری که روابط اجتماعی به‌کلی دگرگون شده و پسر و دختر جوان احساس می‌کنند که می‌توانند شخصا همسر خود را پیدا کنند و با او ازدواج کنند آیا هر معاشرتی را – ولو معاشرت معصومانه منحصر به دید و بازدید و رفت و آمد را – می‌توان بی‌ناموسی تلقی کرد؟ هر سلامی – هر علیکی – هر لبخندی – هر ملاقاتی که دلیل هرزگی و فساد نیست.

ای کاش خانواده‌ها با بینش و دانایی و هوشمندی ذهن جوانان خود را درباره این مساپل روشن کنند و به هرگونه معاشرتی مارک بی‌ناموسی نچسبانند!

۲۵۹

کد مطلب 2303521

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 14 =

آخرین اخبار