تاریخ معاصر
-
یادداشتهای علم، یکشنبه ۲۵ آبان ۱۳۴۸: شاه فکر میکند هرچه نظامیان میکنند خوب است
تاریخ ایراناسدالله علم در خاطرات روز یکشنبه ۲۵ آبان ۱۳۴۸، از سفر شاه به شیراز، بندرلنگه و جزیره کیش و بازدید از طرحهای عمرانی جنوب کشور نوشت. او در این سفر از وضعیت نامناسب ماهیگیری گلایه کرد، اما شاه واکنشی نشان نداد؛ علم دلیل این سکوت را چنین توضیح داد: شاه فکر میکند هرچه نظامیها میکنند خوب است...
-
عشق رهی معیری و مریم فیروز؛ روایتی که خانواده شاعر آن را افسانه میخواند
تاریخ ایرانمحمد حسینی باغسنگانی، پژوهشگر ادب و هنر در یادداشتی به مناسبت بیست و چهارم آبان ماه، سالروز درگذشت محمدحسن رهی معیری، به «ماجرای عشق رهی معیری و مریم فیروز» پرداخته و آن را «دروغ عامهپسند» خوانده است.
-
هدیه رهی معیری و روحالله خالقی به دکتر مصدق + سند
تاریخ ایراندر آبانماه ۱۳۳۰، همزمان با اوجگیری شور ملی ناشی از ملی شدن صنعت نفت، انجمن موسیقی ملی سرودی با شعر رهی معیری و آهنگسازی روحالله خالقی منتشر کرد که تصویر محمد مصدق بر جلد آن نقش بسته بود. «سرود نفت» با ستایش پیروزی ملت ایران و تأکید بر ضرورت حفظ دستاوردهای نهضت ملی، نمونهای کمتر شناختهشده از بازتاب تحولات سیاسی در موسیقی ایران است.
-
به مناسبت صدودوازدهمین سالمرگ
زندگی دوگانه ستارخان؛ قهرمان مشروطه با گذشتهای پرحاشیه
تاریخ ایرانستارخان، قهرمان انقلاب مشروطه و مدافع تبریز در دوران استبداد صغیر، پیش از آنکه به لقب سردار ملی شناخته شود، زندگی پرفرازونشیبی داشت؛ از راهزنی و زندان تا مبارزه با استبداد قاجار. زندگی او پس از پیروزی مشروطه نیز با حاشیه همراه بود؛ از انتصاب به حکومت اردبیل تا زخمیشدن در پارک اتابک و مرگ در تهران.
-
یادداشتهای علم، چهارشنبه ۲۴ آبان ۱۳۵۱: شاه گفت دیگر روزنامهنگار خارجی نمیپذیرم
تاریخ ایران«صحبت بر سر این بود که شاهنشاه میفرمودند: «دیگر من روزنامهنگار خارجی نمیپذیرم و مصاحبه نمیکنم، مگر خودم آنها را خواسته باشم.» بعد هم یک وزیر انگلیسی ضمن مصاحبه در تلویزیون بیبیسی و صحبت درخصوص دوگل گفته بود، از مردان کالیبر چرچیل و دوگل فقط شاه ایران باقی ماندهاند. خوب شد من این موضوع را شنیده بودم. چون شاهنشاه میخواستند گفته شود؛ ولی نمیخواستند خودشان بفرمایند. من تعریف کردم.»
-
کتابهای تاریخی در محاصره کتابسازی و آثار غیرعلمی
تاریخ ایرانهمزمان با برگزاری سیوچهارمین دوره هفته کتاب، رضا مختاری اصفهانی، دانشآموخته تاریخ و سندپژوه، از مشکلات اقتصاد نشر، ضعف نگارش در آثار تاریخی، غلبه ترجمه بر تألیف و آسیب کتابسازی میگوید و در عین حال، چند اثر تازه و قابل توجه تاریخی را معرفی میکند.
-
فراخوان تاریخی استاد دانشگاه علامه طباطبایی
خطاب جواد کاشی به سیاستمداران و روشنفکران: بیایید از نوستالژی گذشته، وعدههای موهوم آینده و نیهیلیسم معاصر عبور کنیم
اخبار اندیشهاستاد دانشگاه علامه طباطبایی گفت: من در این کتاب بهطور مشخص دو فراخوان اخلاقی مطرح میکنم: یکی خطاب به مردان سیاست و دیگری خطاب به روشنفکران. میخواهم آنان ما را از سه الگوی مألوف صد سال گذشته رها کنند: پناهبردن به گذشته، وعده خانهای در آینده، و نیهیلیسمی که به نظر من در برخی صورتهای ادبیات رادیکال لیبرالی نیز دیده میشود.
-
اکبر گلپایگانی آبان ۱۳۵۶: وقتی کار هنری را آغاز کردم ۱۹ ساله بودم و تا آن موقع ده سال تعلیم آواز دیده بودم
تاریخ ایراناکبر گلپایگانی، خواننده سرشناس موسیقی ایرانی، در گفتوگویی با مجله «زن روز» در ۲۱ آبان ۱۳۵۶، از زندگی خانوادگی، همسرش گلرخ و دو دخترش گفت. او که از ۱۹ سالگی فعالیت هنری را آغاز کرده بود، در این مصاحبه از تجربههایش در موسیقی و تجارت، انتقاد از وضعیت موسیقی ایران و ضرورت نوآوری در میان خوانندگان جوان سخن گفت.
-
یادداشتهای علم، سه شنبه ۲۳ آبان ۱۳۵۱: یک نفر میگفت شاهنشاه خیلی از همهچیز مأیوساند
تاریخ ایرانیک نفری دیشب دو ساعت شرفیابی داشته، پیش من آمد راست یا دروغ میگفت: «شاهنشاه خیلی از مردم و ادارات و دولت و ارتش و همهچیز مأیوساند.» نشانیها که میداد درست بود. اما خدا کند که راست نباشد. چون دیگر به این صورت امیدی باقی نمیماند. یعنی برای شاه که امیدی نباشد، عملا کاری از پیش نمیرود.
-
حکایت انتقال پایتخت از تهران به اصفهان در بحبوحه جنگ جهانی اول
تاریخ ایرانبا آغاز جنگ جهانی اول و ورود نیروهای روسیه، انگلیس و عثمانی به خاک ایران، بیطرفی کشور عملاً بیاثر شد. در آبان ۱۲۹۴، همزمان با افزایش نگرانیها از اشغال تهران و خروج احمدشاه از پایتخت، طرح انتقال موقت پایتخت به اصفهان مطرح شد؛ تصمیمی که با مخالفت و تهدید سفیران روس و انگلیس روبهرو شد و سرانجام شاه را از اجرای آن منصرف کرد.
-
پسر دخترخاله شاه که بود؟
ادعای محمد خردادیان درباره سهراب محوی؛ مردی که به گفته او خود را پسر محمدرضاشاه میدانست
تاریخ جهانگفتوگوی اخیر علیرضا امیرقاسمی با محمد خردادیان، ادعای فرزند محمدرضاشاه بودن سهراب محوی، از چهرههای مرتبط با دربار پهلوی، بار دیگر مطرح شد. خردادیان مدعی شد محوی خود را پسر شاه میدانسته و از توجه ویژه او برخوردار بوده است. همزمان، بازخوانی اسناد ساواک و مطبوعات سال ۱۳۴۷، جزئیات قابل تاملی از زندگی محوی و ماجرای جنجالی ازدواج او با بیژن صفاری را پیش روی مخاطب قرار میدهد.
-
فریدون مشیری در کنار برادرش منوچهر مشیری؛ حوالی دهه ۵۰ / عکس
تاریخ ایرانتصویری کمتر دیده شده از فریدون مشیری را کنار برادرش منوچهر مشیری و در حوالی دهه ۵۰ خواهید دید. فریدون مُشیری (۳۰ شهریور ۱۳۰۵ – ۳ آبان ۱۳۷۹) شاعر معاصر ایرانی بود. او در تهران ، خیابان ایران (خیابان عینالدوله) به دنیا آمد. پدربزرگ پدریاش میرزا محمودخان مشیر در عصر قاجار امور مخابراتی غرب ایران را اداره میکرد و به دلیل مأموریت اداری به همدان منتقل شده بود. پدرش ابراهیم مشیری افشار در سال ۱۲۷۵ خورشیدی در همدان متولد شد، در روزهای جوانی به تهران آمد و از سال ۱۲۹۸ در وزارت پست مشغول خدمت گردید.
-
خاطرات نریمان شاداب، خلبان جنگ؛ وقتی روایت قهرمانی جای پرسشهای تاریخی را میگیرد
تاریخ ایران«بعد از چهل سال؛ گپ و چای با خلبان نریمان شاداب» نوشته صادق وفایی، روایتی از تجربههای یک خلبان هوانیروز ارتش در جنگ ایران و عراق و زندگی حرفهای و شخصی او پس از سالهای خدمت است. این کتاب فرصتی برای بازخوانی خاطرات خلبانان جنگ فراهم میکند؛ خاطراتی که در کنار جذابیتهایشان، پرسشهایی درباره اعتبار تاریخ شفاهی، نقش مصاحبهگر و شکلگیری تصویر قهرمانانه از راویان را پیش میکشند.
-
به مناسبت هشتادوچهارمین سالروز استخدام
آرتور میلسپو؛ مستشار آمریکایی که قرار بود اقتصاد ایران را نجات دهد
تاریخ ایرانآرتور چستر میلسپو، مستشار مالی آمریکایی، در ۲۱ آبان ۱۳۲۱ برای مدت پنج سال به ریاست کل دارایی ایران منصوب شد. او مأموریت داشت تورم را مهار کند، خزانه دولت را سر و سامان دهد، هزینههای اضافی را کاهش دهد و نظام مالیاتی را اصلاح کند؛ اما سیاستهای سختگیرانه، مخالفت گروههای سیاسی و محدودیتهای ناشی از جنگ، مأموریت او را به تجربهای ناکام تبدیل کرد.
-
ناصر ملکمطیعی در حال تمرین در یک زورخانه در یزد؛ دهه ۴۰ / عکس
تاریخ ایرانتصویری خاص و کمتر دیده شده از ناصر ملکمطیعی را در جوانی و در حال تمرین در یک زورخانه در یزد و در دهه ۴۰ تماشا میکنید. فعالیت ملکمطیعی در سینما با بازی در صحنه کوتاهی از فیلم «واریته بهاری» (پرویز خطیبی، ۱۳۲۸) آغاز شد. بازی او در دومین فیلمش «شکار خانگی» (علی دریابیگی، ۱۳۳۰) در حد بیان یک جمله کوتاه در صحنه یک میهمانی بود. اما بازی ملکمطیعی در «ولگرد« (مهدی رئیس فیروز، ۱۳۳۱) او را به اوج محبوبیت رساند و برای بازی در آن نخستین دستمزد فعالیت حرفهای خود را گرفت. با موفقیت ولگرد بلافاصله در فیلمهای «گرداب» (حسن خردمند، ۱۳۳۲) - که نخستین فیلم رنگی سینمای ایران بود ـ و سپس در فیلم «غفلت» (علی کسمایی، ۱۳۳۲) بازی کرد.
-
دروازه میدان توپخانه در دوران قاجار / عکس
تاریخ ایرانکار ساخت میدان توپخانه [امام خمینی کنونی] در سال ۱۲۴۶ شمسی و به دستور میرزا تقیخان امیرکبیر، در زمینی مستطیلشکل و در بیابان شمالی میدان توپخانه قدیم (میدان ارگ کنونی) آغاز شد. پیش از آن و از زمان فتحعلیشاه، این بیابان برای جایگیری توپها و توپچیها اختصاص داشت. معمار میدان محمدابراهیمخان آذربایجانی (دایی کامران میرزا) بود. کار ساخت میدان ده سال به درازا انجامید و در سال ۱۲۵۵ خورشیدی به دستور محمدحسن اعتمادالسلطنه پایان گرفت. این میدان از نخستین گذرگاههای تهران است که سنگفرش و بعدها آسفالت شدهاست.
-
جشن عقد تختی به روایت مجله سپید و سیاه در آبان ۱۳۴۵
تاریخ ایرانمجله «سپید و سیاه» در شماره ۲۰ آبان ۱۳۴۵، گزارشی از مراسم عقدکنان غلامرضا تختی و شهلا توکلی منتشر کرد؛ مراسمی خصوصی با حضور حدود ۷۰ نفر از نزدیکان عروس و داماد که در آن خطبه عقد به خواست مادر تختی پنج بار خوانده شد، ویگن برای مهمانان آواز خواند و پدر عروس نیز مهریه دخترش را از صد هزار تومان به پنجاه هزار تومان کاهش داد.
-
یادداشتهای علم، شنبه ۲۰ آبان ۱۳۵۱: از وقتی علیاحضرت نایبالسلطنه شدهاند، بین زن و شوهر رقابتکی به وجود آمده
تاریخ ایرانسر شام رفتم. موضوع مهمی نبود. صبحت مسافرت شاهنشاه به فارس و برنامه پنجساله پنجم و مسافرت شهبانو به رشت بود. بین زن و شوهر از وقتی که علیاحضرت نایبالسلطنه شدهاند، رقابتکی به وجود آمده است.
-
زنی که توسعه ساختمان مجلس شورای ملی را در آبان ۱۳۳۸ متوقف کرد
تاریخ ایراندر آبان ۱۳۳۸، توسعه ساختمان مجلس شورای ملی در میدان بهارستان با مانعی غیرمنتظره روبهرو شد: زنی که حاضر نبود خانه ۳۰۰ متریاش را به قیمت کارشناسی بفروشد و برای واگذاری آن سه برابر قیمت پیشنهادی مجلس مطالبه میکرد. ماجرایی که به تیتر یک روزنامه کیهان رسید.
-
ویگن در ۳۶ سالگی و روی جلد مجله اطلاعات هفتگی؛ سال ۱۳۴۴
تاریخ ایرانتصویری جالب از ویگن را در ۳۶ سالگی و روی جلد مجله اطلاعات هفتگی در سال ۱۳۴۴ میبینید.
-
یادداشتهای علم، دوشنبه ۱۹ آبان ۱۳۴۸: شاه فرمودند جزایر مال ماست
تاریخ ایرانمطالب دیشب مذاکره با سفیر انگلیس را عرض کردم. راجع به جزایر خیلی برآشفتند. فرمودند: «مال ماست، چه گهی میخورد؟» عرض کردم: «صحیح میفرمایید ولی به هر صورت باید نتیجه عملی گرفت...»
-
به مناسبت هفتادودومین سالروز اعدام
آخرین ساعات زندگی دکتر حسین فاطمی؛ از درخواست ملاقات با یاران مصدق تا تیرباران در لشکر ۲ زرهی
تاریخ ایراندو نشریه «اطلاعات هفتگی» و «خواندنیها» در آبان ۱۳۳۳، جزئیاتی از واپسین ساعات زندگی دکتر حسین فاطمی، وزیر خارجه دولت مصدق، تلاشها برای نجات او و چگونگی اجرای حکم اعدامش منتشر کردند؛ روایتهایی از آخرین دیدارها، وصیتنامه و لحظاتی که به تیرباران او در لشکر ۲ زرهی انجامید.
-
یادداشتهای علم، یکشنبه ۱۸ آبان ۱۳۴۸: با سفیر انگلیس راجع به جزایر صحبت کردم
تاریخ ایراناسدالله علم: عصر سفیر انگلیس به دیدنم آمد، یعنی او را خواسته بودم در مورد اشکالات معامله موشکها صحبت کنم، تا اندازهای ممکن است رفع اشکال بکنم. معامله خیلی بزرگ در حدود پنجاه ملیون پوند است. شاهنشاه فرموده بودند، به او بگو به شما نگفتم این همه به لیبی پول ندهید، حالا تمام معاملات شما را به هم میزند (یک معامله صدوپنجاه میلیون پوندی اسلحه را میخواهد به هم بزند). به او گفتم، خندید. گفت: «پیشبینیهای شاهنشاه همیشه صحیح است.» ضمنا راجع به جزایر با او صحبت کردم (تنب و ابوموسی). گفت: «ما به قولی که دادهایم پایبند هستیم و شیخ شارجه و رأسالخیمه را تشویق میکنیم...»
-
اسناد گواه از زندگی کمتر دیده شده احمد شاملو
تاریخ ایرانشماره هشتم مجله «گواه» با انتشار پروندهای سندمحور درباره احمد شاملو، به زوایای کمترشناختهشده زندگی این شاعر پرداخته است؛ از سالهای جوانی و ارتباط با محافل سیاسی و بازداشت پس از کودتای ۲۸ مرداد تا گزارشهای ساواک و مراقبت نهادهای امنیتی از او در دوره پهلوی.
-
رونمایی از کتاب تازه روبرت صافاریان در شب ارمنیان شبهای بخارا؛
نقش ارمنیان در ظهور مدنیت و مدرنیته در ایران
تاریخ ایرانکتاب تازه روبرت صافاریان با مرور چهار قرن تاریخ ارمنیان ایران، از کوچ اجباری دوره شاهعباس اول تا تحولات معاصر، به نقش این جامعه در تاریخ، فرهنگ و شکلگیری مدرنیته در ایران میپردازد؛ موضوعی که در نشست شبهای بخارا نیز با محوریت هویت، مهاجرت و تجربه تاریخی اقلیتها مورد بحث قرار گرفت.
-
از جلوی مدارس دخترانه تا درون اتوبوسهای شرکت واحد
گزارش میدانی مجله زن روز از آزار زنان در خیابانهای تهران، سال ۱۳۴۸
تاریخ ایرانگزارشی از مجله «زن روز» در آبان ۱۳۴۸، تصویری تکاندهنده از مزاحمتهای خیابانی علیه زنان در تهران ارائه میدهد؛ از آزار و خشونت در خیابان و اتوبوس تا ناامنی دختران در مسیر مدرسه و دانشگاه؛ معضلی که زنان آن روزگار برای مقابله با آن خواستار حمایت جدی پلیس و مسئولان بودند.
-
اولین کسی که حرمت بست را شکست، امیرکبیر بود + ویدیو
اخبار کافه خبرجمشید کیانفر، پژوهشگر تاریخ معاصر، در گفتوگو با خبرآنلاین از یکی از اقدامات بحث برانگیز امیرکبیر که شکستن حرمت بستنشینی است میگوید.
-
یادداشتهای علم چهارشنبه ۱۷ آبان ۱۳۵۱: اگر دموکراسی نداریم، به جهنم که نداریم مگر دموکراسیهای غربی چه میکنند
تاریخ ایراناسدالله علم: واقعاً کارهای بزرگ به دست این شاه برای این کشور شده است. به این جهت است که او را میپرستم، یعنی اگر یک قدرت مطلق میباشد، این قدرت مطلق، مطلقاً محو در ترقی و پیشرفت کشور است و اعتلای ایران. حال اگر دموکراسی نداریم، به جهنم که نداریم مگر دموکراسیهای غربی چه میکنند و چه گلی به سر مردم خود زدهاند؟ جز آنکه یک عده معتاد و بلاتکلیف و بیعلاقه و بیتفاوت دارد در کشورهای غربی بار میآید...
-
کودکستانی در تبریز؛ ۹۰ سال قبل / عکس
تاریخ ایراناز نوشته پشت عکس: بیستم اردیبهشت ماه ۱۳۱۵ مطابق ۱۸ صفر ۱۳۵۵ و ۱۰ مای [مه] ۱۹۳۶ در کودکستان پروین تبریز (آمریکاییها)
-
روایت نخستین گوینده زن رادیو در ایران از روزهایی که داشتن این دستگاه تجمل بود
تاریخ ایرانکوکب پرنیان در سال ۱۳۲۳ بهعنوان نخستین گوینده زن رادیو ایران پشت میکروفون قرار گرفت؛ زنی که پیش از ورود به رادیو، در اتاقی دربسته صدای خود را تمرین میکرد و برای رسیدن به آرزویش هر روز ساعت سهونیم بامداد از خواب برمیخاست.