به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا - طاهره مهری: سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از بیست‌وسوم تا سی‌ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می‌شود. به مناسبت هفته کتاب با رضا مختاری اصفهانی، دانش‌آموخته تاریخ و سندپژوه به گفت‌وگو نشستیم که در ادامه می‌خوانید:
وضعیت کتاب را در حوزه تاریخ در یک سال اخیر چگونه ارزیابی می‌کنید؟
وضعیت کتاب تابعی از وضعیت اقتصاد و فرهنگ در جامعه است. بالتبع و بالطبع کتاب به عنوان محصولی فرهنگی که به این دو شاخصه وابسته است، وضع و حال خوشی ندارد. کتاب در هر حوزه‌ای به جز این دو شاخصه، به وضعیت آموزش در آن حوزه وابسته است. آموزش هر رشته و دانشی در دانشگاه می‌تواند به ارتقا یا تنزل کتاب‌های آن دانش منجر شود. چه بخش مهمی از کتاب‌های هر رشته‌ای در جریان آموزش آن دانش به‌ویژه در رساله‌های مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری تألیف می‌شوند؛ موضوعی که می‌توان گفت کمترین سهم را در بازار کتاب‌های تاریخی دارند. حال آن‌که در وضعیتی مناسب ناشران معتبر می‌توانند کتاب‌های علمی خود را از دانشگاه تهیه کنند. چنین ارتباطی اما در حد نازلی قرار دارد که مصداق النادر کالمعدوم است.
نکته دیگر ضعف ادبیات و نگارش در نزد بسیاری از دانش‌آموختگان تاریخ است. روزگاری استادان تاریخ و نویسندگان کتاب‌های تاریخی مانند دکتر عبدالحسین نوایی و دکتر عبدالحسین زرین‌کوب از حوزه ادبیات آمده بودند و در نگارش آثار تاریخی و ادبی از سرآمدان روزگار خود بودند و حتی در زمانه ما بدیلی شایسته نیافته‌اند. یا بعضی از استادان که خاستگاه علمی‌شان تاریخ یا علوم سیاسی بود، نه‌تنها محققانی برجسته که نویسندگانی توانا بودند. در این باره می‌توان از کسانی مانند عباس اقبال آشتیانی، دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی، دکتر فریدون آدمیت و دکتر جواد شیخ‌الاسلامی نام برد. این نکته از آن جهت اهمیت دارد که کتاب پیوندی از فرهنگ و اقتصاد است و در این باره کتاب‌های تاریخی به جز استادان، محققان و دانشجویان تاریخ، مخاطبان عام دارند؛ جذابیت نوشتار کتاب‌های تاریخی در کنار مستند بودن مطالب آن‌ها می‌تواند مخاطبان عام را به خواندن آن‌ها ترغیب کند. اهمیت این ویژگی در روزگاری که مطالب تاریخی در قالب پادکست و متن‌های کوتاه اما غیرعلمی و غیرمستند عرضه می‌شوند، بیش از پیش احساس می‌شود.
البته این سخن بدان معنا نیست که کتاب‌های تاریخی با چنین ویژگی منتشر نشده‌اند. در این باره آثار دکتر سهراب یزدانی نمونه‌های مهمی از مستند و علمی و دارای نگارش جذاب هستند. موضوع دیگر غلبه ترجمه بر آثار تألیفی است که یکی از دلایل آن، به روحیه بیگانه‌پرستی ما برمی‌گردد. با اذعان به وجود آثار مهم در میان ترجمه‌ها، اما نمی‌توان چشم بر بعضی از آثار ضعیف یا ترجمه‌های ضعیف از بعضی آثار بست. همچنین کتاب‌سازی یکی از آفاتی است که از گذشته وجود داشته و همچنان در میان کتاب‌های تاریخی بخش مهمی به چنین آثاری اختصاص دارد. کتاب‌های ایدئولوژیک و غیرعلمی که توسط بعضی از نهادهای حاکمیتی منتشر می‌شوند، نمونه‌ای از وضعیت نابسامان کتاب‌های تاریخی در روزگار ماست؛ کتاب‌هایی که به سیاست یا پروژه خاصی ارتباط دارند.
چه کتاب‌های مهمی در طول این یک سال در حوزه تاریخ و سیاست منتشر شده است که مورد توجه شما قرار گرفت؟
کتاب‌های «برآمدن قاجار» از دکتر غلامحسین زرگری‌نژاد، «روزنگار میرممتاز» به کوشش علی‌اکبر رنجبر کرمانی، «کشف ایران» نوشته علی میرسپاسی و ترجمه رامین کریمیان، «روزنامه مأموریت اسلامبول» نوشته میرزامحبعلی‌خان ناظم‌الملک مرندی یکانلو به تصحیح نصرالله صالحی و «غوغای تبریز» از مؤلفی نامعلوم به کوشش غلامعلی پاشازاده از نگاه بنده کتاب‌های مهم و قابل توجهی هستند که به‌تازگی به بازار کتاب آمده‌اند.
شما در یک سال گذشته بیشتر به مطالعه چه کتاب‌هایی پرداخته‌اید و چه کتاب‌هایی را برای مطالعه به علاقه‌مندان حوزه تاریخ و سیاست پیشنهاد می‌کنید و چرا؟
بنده بیشتر با توجه به پژوهشی که انجام می‌دهم، کتاب‌های مرتبط را مطالعه می‌کنم. از همین رو بیشتر به منابع اصلی از کتاب‌های اسنادی و خاطرات مراجعه می‌کنم. به جز این، پژوهش‌های مهم در حوزه تاریخ معاصر از کتاب‌هایی هستند که مطالعه می‌کنم.
یکی از مسائلی که علاقه‌مندان تاریخ بایستی در مطالعه کتاب‌های پژوهش تاریخی توجه داشته باشند، علمی و مستند بودن چنین آثاری است. چنین ویژگی را می‌توان از مستندات کتاب دریافت. این‌که یک پژوهش تاریخی تا چه اندازه از منابع دست اول مانند اسناد، مطبوعات و خاطرات استفاده کرده است. چنین کتاب‌هایی به جای آن‌که در ورطه تکرار کتاب‌های دیگر افتاده باشند، سخنی تازه دارند. به جز پژوهش‌های جدید، به مطالعه خاطرات بپردازند. البته این نکته را بایستی در نظر داشته باشند که خاطرات از آسیب‌هایی مانند مبالغه و خودمحوری صاحب خاطرات و بیان ناقص حوادث برخوردارند. کتاب‌های مهمی در حوزه تاریخ معاصر منتشر شده‌اند که فهرستی طولانی را شامل می‌شود. اعتقاد دارم برای شناخت و فهم مسائل امروزمان به مطالعه کتاب‌های تاریخ معاصر به‌ویژه از مشروطه به بعد باید پرداخت.
۲۵۹
نظر شما