رفتارها و فضایل اخلاقی پیشوای هفتم (ع)؛ از گره گشایی تا توسعه کار کشاورزی

مکارم اخلاق و ویژگی های روحی پیشوای هفتم (علیه السلام) چنان چشمگیر بود که نه تنها دوستان، بلکه سرسخت ترین دشمنان آن حضرت نیز بدان معترف بودند و خود را در برابر آنهمه عظمت، کوچک و حقیر می دانستند.

حوزه نوشت: امامت و پیشوایی امت، یک منصب الهی است که دارنده ی آن، ریاست و سرپرستی دینی و دنیوی مسلمانان را بر عهده دارد. امامت، با لیاقت و شایستگی و تعیین و تصریح پیامبر (صلی الله علیه و آله) و هر یک از ائمه علیهم السلام به افراد بعدی منتقل می شود. این امر نسبت به تمامی پیشوایان معصوم علیهم السلام صورت گرفته است. که در مورد امام هفتم علیه السلام به چند نمونه اشاره می کنیم :

۱-داود بن کثیر می گوید:

به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم، فدایت شوم، اگر حادثه ای رخ دهد امر امامت به چه کسی واگذار خواهد شد؟ فرمود : به پسرم «موسی» .

۲-عبدالرحمن بن حجاج می گوید:

خدمت امام صادق (علیه السلام) رسیدم. او را در مصلایش یافتم. امام (علیه السلام) در حالی که رو به قبله نشسته بود و پسرش «موسی (علیه السلام) » در طرف راستش قرار داشت، دعا می کرد و فرزندش آمین می گفت. به او عرض کردم : فدایت شوم! می دانی که من از همه بریده، به شما پیوسته و خدمتگزار شما هستم ... ولی امر، پس از شما چه کسی خواهد بود؟ امام (علیه السلام) فرمود : عبدالرحمن! پسرم موسی این زره را پوشید و بر اندامش مناسب آمد ...

۳-سلیمان بن خالد نقل می کند :

روزی من به همراه جمعی دیگر در محضر امام صادق (علیه السلام) بودیم که فرزندش «ابوالحسن (علیه السلام) » را خواست، آنگاه خطاب به ما فرمود : «پس از من از این (پسرم) فرمان برید. سوگند به خدا، او پس از من سرپرست شماست. »

رفتار و فضایل اخلاقی

پیشوایان معصوم علیهم السلام مظهر کامل فضائل و مکارم اخلاقی بودند. همه ی آنان در یک مکتب تربیتی پرورش یافته و از یک منبع الهام گرفته اند. بنابراین فضائلی که برای هر یک ازآنان گفته می شود در مورد بقیه ی پیشوایان نیز صادق است. ولی تفاوت ویژگیهای هر دوره از زندگی و شرایط اجتماعی و آمادگی های فکری جامعه، موجب متجلی شدن برخی از فضائل و مناقب خاص گردیده که در دوران های دیگر، زمینه و اقتضای ظهور و تجلی نداشته است.

به عنوان نمونه، می توان به شجاعت حضرت علی (علیه السلام) و فرزندان گرامیش امام حسن و امام حسین علیهماالسلام اشاره کرد. آنان عصر پیامبر (صلی الله علیه و آله) را درک کردند و با مشرکین، ناکثین، مارقین، قاسطین و منافقین درگیر بودند. به همین جهت، روحیه ی سلحشوری و جهاد در آنان، بیشتر ازفضایل دیگر به ثبت رسیده است تا دیگر امامان معصوم علیهم السلام.

بنابراین امام کاظم (علیه السلام) نیز واجد تمامی صفات و فضائلی بوده است که در مورد پیشوایان پیشین بیان کردیم.

مکارم اخلاق و ویژگیهای روحی پیشوای هفتم (علیه السلام) چنان چشمگیر بود که نه تنها دوستان، بلکه سرسخت ترین دشمنان آن حضرت نیز بدان معترف بودند و خود را در برابر آنهمه عظمت، کوچک و حقیر می دانستند.

اینک فرازهایی از رفتار و خصلت های برجسته ی آن حضرت :

عبادت

محدثان، بر این سخن اتفاق دارند که امام موسی کاظم (علیه السلام) در عبادت، یگانه ی عصر خود بود. کمتر شبی در عمرش گذشت که سر بر بالین آسایش بگذارد و در رختخواب بخوابد. بر اثر کثرت عبادت به «عبد صالح» ملقب شد. مردم مدینه او را «زین المتهجدین»، «زینت بخش شب زنده داران» می گفتند. ابن شهر آشوب از یونانی نقل کند که :

موسی بن جعفر (علیه السلام) متجاوز ازده سال، هر روز پس از طلوع آفتاب تا هنگام ظهر در سجده بود. قرآن را با آهنگی زیبا تلاوت می کرد و در هنگام تلاوت آن، محزون می شد و شنوندگان نیز از آهنگ تلاوت او به گریه می افتادند. از خوف خدا اشک می ریخت چندانکه محاسن شریفش از اشک دیدگان تر می شد.

هنگامی که به دستورهارون به زندان افتاد، همواره چنین دعا می کرد:

بار خدایا! مدتها بود از تو جای خلوتی می خواستم که با فراغت تو را عبادت کنم، اینک که خواسته ام را برآوردی تو را سپاسگزارم.

هنگامی دعا و مناجات مکرر می گفت :

اللهم انی اسألک الراحه عند الموت و العفو عند الحساب.

پروردگار! از تو آسایش هنگام مرگ و عفو و گذشت هنگام حساب را مسألت دارم.

جود و سخاوت

موسی بن جعفر (علیه السلام) سخی ترین شخصیت اسلام در عصر خود بود. آنقدر به دیگران انفاق می کرد که موجب حیرت مردم می شد. ابن صباغ مالکی می نویسد:

موسی کاظم (علیه السلام) عابدترین، داناترین، بخشنده ترین و بزرگ منش ترین شخصیت زمان خویش بود؛ او ازبینوایان مدینه تفقد می کرد و پول و دیگر نیازمندی های ضروری را به خانه هایشان می برد، بدون آنکه آنان متوجه شوند که ازکجا رسیده است؛ مگر پس از رحلت آن حضرت.

امام هفتم (علیه السلام) روزی با برخی از فرزندان و اطرافیان خود عازم مزرعه اش در خارج مدینه شد. پیش از رسیدن به مقصد، در بین راه برای استراحت توقف کرد. در این فرصت، غلامی زنگی مقداری حلوا برای امام (علیه السلام) آورد. حضرت هدیه ی او را پذیرفت. غلام چون دید هوا سرد است و امام (علیه السلام) و همراهان برای گرم کردن خود نیاز به هیزم دارند، دوباره با بسته ای هیزم که روی سر گذارده بود بازگشت و عرض کرد : سرور من! این هیزم ها را نیز برای شما هدیه آورده ام. امام (علیه السلام) این هدیه ی او را نیز پذیرفت. سپس اسم آن غلام و مولایش و نشانی آنها را پرسید. پس از مراجعت از مزرعه در اولین فرصت، با ارباب غلام ملاقات کرد و پس از گفتگو غلام را با مزرعه ای که در آنجا کار می کرد از مولایش خرید. سپس غلام را آزاد کرد و مزرعه را نیز به او بخشید.

کدام روش بهتر است؟

بخشش و انفاق امام (علیه السلام) به دوستان و شیعیان، محدود نمی شد بلکه دشمنان و مخالفان آن حضرت نیز از مواهب و الطاف وی بهره مند می شدند. مردی از نوادگان

خلیفه ی دوم همواره امام موسی بن جعفر (علیه السلام) را اذیت می کرد و هر گاه با آن حضرت رو به رو می شد، لب به ناسزا گویی او و حضرت علی (علیه السلام) می گشود. یاران امام (علیه السلام) عرض کردند؛ اجازه فرمایید اوررا به قتل برسانیم. حضرت، آنان را از این اقدام نهی کرد. سپس آدرس او را – که در بیرون مدینه به کشاورزی مشغول بود – جویا شد و خود بدانجا رفت و با مرکبش وارد مزرعه ی وی شد. مرد، فریاد زد: زراعت ما را پایمال نکن. امام (علیه السلام) به سر و صدای او توجه نکرد و همچنان پیش آمد تا به وی نزدیک شد. از مرکب فرود آمد و در کنار او نشست و با تبسم فرمود : برای این مزرعه چقدر خرج کرده ای؟ گفت : صد دینار. فرمود چه مقدار امید سود داری؟ پاسخ داد : غیب نمی دانم. فرمود : گفتم چقدر امید داری؟ عرض کرد : دویست دینار. امام (علیه السلام) کیسه ای را که محتوی سیصد دینار بود به وی داد و فرمود : این را بگیر، زراعت هم از آن خودت. مرد، برخاست و سر امام (علیه السلام) را بوسید و از او خواست از لغزش های وی درگذرد. موسی بن جعفر (علیه السلام) تبسمی کرد و به مدینه بازگشت.

(یک یا چند روز بعد که) امام (علیه السلام) به مسجد رفت دید آن مرد در مسجد نشسته است. چون چشمش به امام (علیه السلام) افتاد گفت :

الله اعلم حیث یجعل رسالته.

خدا بهتر می داندکه رسالتش را در چه جا و چه خاندانی قرار دهد.

یارانش با شگفتی پرسیدند داستان تو چگونه است؟ تو که پیش از این به او بد می گفتی. او با دوستانش به ستیزه برخاست و امام (علیه السلام) را دعا کرد.

امام (علیه السلام) به اطرافیانش – که پیش از این قصد کشتن او را داشتند – فرمود:

کدام روش بهتر است، قصد و نیت شما یا رفتار من که با مبلغی پول او را اصلاح کردم؟ (۱۳)

گره گشایی از کار دیگران

پیشوای هفتم (علیه السلام) نسبت به همه ی مردم، با مهربانی و عاطفه رفتارمی کرد و در رفع حوایج و مشکلات آنان سعی و کوشش فراوان داشت. هیچ کس به سوی خانه ی آن حضرت روی نمی آورد مگر آنکه خوشحال و راضی برمی گشت. «علی بن طاهر صوری» از یکی از اهالی ری نقل می کند که می گفت : یکی از نویسندگان «یحیی بن خالد» به حکومت ری منصوب شد. من مقداری از مالیات بدهکار بودم و می ترسیدم که اگر آن را از من مطالبه کند تهیدست شوم. عده ای گفتند : او طرفدار مذهب اهل بیت است ولی من همچنان از رفتن پیش او بیمناک بودم. سرانجام تصمیم گرفتن به مکه روم و مولایم موسی بن جعفر (علیه السلام) را در جریان بگذارم. پس از اینکه خدمت امام (علیه السلام) رسیدم، آن حضرت نامه ای بدین مضمون به والی ری نوشت : «به نام خداوند بخشنده مهربان. بدان! برای خداوند در زیر عرشش سایه ای است که از آن بهره ای نمی گیرد مگر کسی که به برادرش نیکی کند، یا او را از غم و اندوهی رهایی بخشد و یا او را خوشحال سازد؛ حامل نامه برادر توست. و السلام.

پس از بازگشت به نزد والی رفتم و گفتم : فرستاده امام «صابر» هستم.

والی، با پای برهنه تا در خانه آمد و مرا در بغل گرفت و بوسید و از حال امام (علیه السلام) پرسید و پس از مشاهده دستخط امام (علیه السلام) نیمی از اموال خود را به من داد. آنگاه دفتر مالیات را خواست و روی اسم من قلم کشید و نسبت به بدهی هایم قبض رسید داد... .

کار وکوشش

پیشوایان معصوم علیهم السلام، هر کدام در زمان خود به کارهای متداول آن عصر اشتغال داشتند. از میان کارها کشاورزی و زراعت، بیشتر مورد علاقه و توجه آنان بوده است. «حسن بن علی بن ابی حمزه» از پدرش نقل می کند :

موسی بن جعفر (علیه السلام) را در مزرعه اش – در حالی که از شدت گرما و تلاش، عرق پاهای مبارکش را فرا گرفته بود ملاقات کردم. گفتم : فدایت شوم مردان (کارگرانتان) کجا هستند؟ فرمود : بزرگوارتر از من و پدرم با دست خودشان در روی زمین کار کرده اند. عرض کردم : آنان کیانند؟ فرمود : رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و امیر مؤمنان و تمامی پدران بزرگوارم علیهم السلام.

سپس فرمود : کشاورزی از کارهای پیامبران و فرستادگان الهی و جانشینان آنان و نیکوکاران است.

منبع: کتاب تاریخ اسلام در عصر امامت امام صادق و امام کاظم علیهماالسلام
/6262
کد خبر 1292124

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
9 + 0 =