۳ نفر
۲۰ مهر ۱۳۹۸ - ۰۷:۵۰
چرا دانشگاه آزاد، کم کیفیت باقی‌ماند؟

بحثی دیگر درباره آموزش عالیِ شهریه محور

بحثی که در یادداشت قبلی بنده با عنوان «نقد پادشاهان لخت» در نقد یادداشت دکتر محمد فاضلی، در خصوص «اهمیت اقتصاد دانشگاه» و لزوم وجود شهریه مطرح شد باعث شد تا بسیاری از دوستان به ذکر «مثال نقض» دانشگاه آزاد بپردازند و این سوال مطرح شود که «دانشگاه آزاد که ساختار شهریه محور داشته، پس چرا از کمّی کاری در حوزه صدور مدرک به کیفی کاری در تولید علم و محتوا نرسید؟»

بحث «اقتصاد دانشگاه» مبتنی بر این تجربه بشری است که در بسیاری از کشورهای با بُنیه صنعتی بسیار قوی، و به رغم وجود ارقام حیرت آور بودجه پژوهشی از سوی صنعت، بازهم دانشگاه «نمی تواند» با پول محدود دولت سرپا باقی بماند. دولت متولی تامین امنیت، بهداشت/درمان و آموزش (ولی تا قبل از آموزش عالی) است. اگر در یک نگاه آرمانگرایانه می خواهیم حوزه «وظیفه دولت» را از آموزش متوسطه، به آموزش عالی هم «گسترش دهیم» (آنچنان که ما در ایران داده ایم) باید حساب و کتاب کنیم که «هزینه» این آرمانگرایی چقدر است؟

چرا دولت ثروتمندی مثل ژاپن بودجه دانشگاههای دولتی را تمام و کمال پرداخت نمی کند؟ مثلا چرا دانشگاهی مثل دانشگاه_کیوتو که تا کنون چندین برندۀ نوبل ژاپنی در حوزه های مختلف علوم پرورده، «کل بودجه اش» توسط دولت ژاپن تامین نمی شود؟

 دانشگاه آزاد
وقتی در این بحث به ساختار مالی صحیح دانشگاه آزاد اشاره می شود بسیاری از افراد به نقاط ضعف جدی دانشگاه آزاد اشاره می کنند. بدیهی است که هدف از این بحث دفاع از کارنامه دانشگاه آزاد نیست و همچنین بدیهی است که «اقتصاد دانشگاه» شرط لازم برای رسیدن به کیفیت است اما شرط کافی نیست. دانشگاه آزاد از روز تولدش تا امروز، یک دانشگاه دست دوم تلقی شده است. چرا؟

چرا هرگز هیچ یک از واحدهای دانشگاه آزاد به «شرایط مشابه» دانشگاه واسِدا (یا دانشگاه کِیو) در توکیو نرسیدند؟ دانشگاه «خصوصی» واسدا در توکیو، در مجاورت دانشگاههای عظیمی مثل «دانشگاه توکیو» و «دانشگاه صنعتی توکیو (توکیوتِک)» قرار دارد ولی هویت و شان مختص به خود را پیدا کرده است. بخشی از کارهای پژوهشی ممتاز ژاپن در این دانشگاه صورت می گیرد. اما دانشگاه آزاد هرگز هویتی در حد و حدود دانشگاههای تهران و شریف پیدا نکرد. چرا؟

اشتباهات مدیریتی به علاوه تفکر عمومی جامعه
در بحث دانشگاه آزاد دو مسئله باعث عدم شکلگیری یک شان علمی قوی برای واحدهای این دانشگاه شد:

اول- اشتباهات مدیریتی در تاسیس واحدهای دانشگاه در نقاط (و شهرهایی) که هیچ دسترسی مناسبی به امکانات_آموزشی نبود؛

دوم- ذهنیت عمومی جامعه ایرانی که گمان می کرد (و همچنان گمان می کند) که تحصیل مبتنی بر پرداخت شهریه، یعنی تحصیل «دست دوم». وجود نگاه دست دومی به موضوع دانشگاه آزاد یک ریشه عمومی و ذهنی در جامعه علمی ایران داراست و این (درکنار مشکل شماره یک) باعث شد که (بجز واحد علوم و تحقیقات تهران) واحدهای دانشگاه آزاد هرگز متناظر با دانشگاه واسدا یا سایر دانشگاههای خصوصی آمریکایی (در تراز دانشگاههای دولتی) رشد نکنند. و البته دریغ .

عیب می جمله چو گفتی هنرش نیز؟
به رغم مسائل فوق ولی باید اعتراف کرد که دانشگاه آزاد توانسته بدون دریافت هیچ بودجه ای از خزانه، یک سیستم آموزش عالی مستقل را شکل دهد. با وجود مشکلات مذکور، برخی از فارغ التحصیلان این دانشگاه توانسته اند به برترین جایگاههای علمی در عرصه پژوهش و صنعت دست پیدا کنند.

 همه چیز پول نیست
اما بازگردیم به بحث شهریه و جیب خالی وزارت علوم و تحقیقات(؟) و فن آوری(؟). مسئله دانشگاه هم مثل هر مسئله دیگری به «زنجیره ای از پارامترها» وابسته است ولی، هر ابَر مردی که با شرایط مالی فعلی «وزیر علوم» شود بازهم نخواهد توانست تغییر چشمگیری در «کیفیت» دانشگاههای ایران ایجاد کند. استاد دانشگاهی که احساس می کند حقوقش از درآمد راننده تپسی کمتر است چطور می تواند روی صندلی اتاق کارش آرام گرفته و روی سطر به سطر پایان نامه دانشجوهایش متمرکز شود؟

بدیهی است که در بحث «دانشگاه و کیفیت» همه چیز به «پول» و بودجه مرتبط نیست اما بخش مهمی از انگیزه فردی در هر انسانی به «درآمد» بستگی دارد. وزارت علوم عاجز از پرداخت ارقام لازم برای یک جمعیت «یک میلیون نفر» دانشجویی است. نه فقط وزارت علوم ایران که در بسیاری از کشورهای دیگر هم دولت (حتی) از پرداخت حقوق مناسب به معلمین (آموزش متوسطه!) عاجز است؛ حال به گردن چنین دولتی یک وزنه بزرگ هم ببندیم به اسم «آموزش عالی بدون شهریه»؟

آرمانگرانی
آموزش عالی مجانی، در عرصه آرمانگرایی امر مبارک و خوبی است ولی آرمانگرایی وقتی که به قیمت ذبح کیفیت تمام می شود، باید در آرمان تجدید نظر کرد. یک محاسبه ساده از هزینه های زندگی در ژاپن و آمریکا و مقایسه آن با رقم حقوق پرداختی به معلمین مدارس ابتدایی تا دبیرستان نشان می دهد که حتی در این دو کشور رقم حقوق معلم چقدر (نسبت به هزینه زندگی) پائین است. (در همین چند ماه اخیر، چندین نوبت اعتصاب و راهپیمایی معلمین در شهرهای لس آنجلس و اوکلند محل پوشش خبری گسترده بود). بدیهی است که دولت، اگر بودجه و توانی دارد باید (عمدتا) صرف این بخش کند، نه صَرف آموزش عالی.

بورسیه های دانشجویی
یکی از نکات مهم در این بحث این است که در کشورهای توسعه یافته، «بورسیه های تحصیلی» متعددی برای تامین مالی دانشجویان نخبه (ویژه) یا دانشجویان با توان مالی کم، وجود دارد. به شکل متداول، بسیاری از دانشجوها به موازات تحصیل در رستورانها (و سایر شغلهای خدماتی مشابه) به صورت «پاره وقت» کار می کنند و «شهریه خود» را تامین می کنند ولی وجود بورسیه های حمایتی، برای تامین مالی دانشجوهای نخبه یا افراد با وضعیت مالی ضعیف، نقش مهمی در ایجاد توازن مالی بازی می کنند. بحث وامهای بانکی بلندمدت هم در این ماجرا حضور و نقش جدی داراست.

اینها یک تجربه جهانی است و چطور ما چنین چیزی را نادیده می گیریم؟ باور عمومی و جاری در ژاپن و آمریکا مبتنی بر این است که «دانشجو» در سن و سال و شرایط جسمی و روحی است که باید کار کند. حتی به رغم وجود خانواده ثروتمند، دانشجو باید در تامین شهریه تحصیل خودش، تلاش کند. (چه پسر و چه دختر)

کیفیت با جیب خالی
حکایت آموزش عالی امروز ما، حکایت آن شاعری است که در عرصه قلم و شعر، سروده های بسیار و غزلهای دلکش در سر دارد ولی خانواده و اهل و عیال وی باید با جیب خالی او (و آرمانهای زیبایش) زندگی می کنند. هر چند امنیت مالی الزاما منجر به کیفیت «نمی شود» ولی هیچ کیفیتی «با جیب خالی» دست یافتنی نیست.

فکری برای اقتصاد دانشگاه باید کرد.

* استاد دانشگاه پلی تکنیک کالیفرنیا

کد خبر 1309619

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 9 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 10
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • CZ ۱۳:۳۹ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۰
    8 16
    دانشگاه آزاد دانشگاه نیست محل سرگرمی ست جوانان ایرانی ست که یک سرگرمی گران البته
    • NL ۱۳:۵۶ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۰
      0 0
      نه تنها دانشگاه ازاد دانشگاه نیست دانشگاه های شهرستان و خیلی از دانشگاه های موجود در تهران که سراسری هستند دانشگاه نیستند من فارغ التحصیل دانشگاه امیر کبیر بیکارم ولی کسی که از این دانشگاه های قلابی مدرک گرفتند کار دارند
    • NL ۱۳:۵۷ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۰
      0 0
      محض اطالع بیشترین میان قبولی در کنکور ارشد و دکتری مال کسانی هست که مدرگشان را از دانشگاه ازاد گرفتند
    • FR ۱۵:۵۳ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۰
      1 0
      در معیوب بودن کل سیستم دانشگاه آزاد شکی نیست، اما به همان اندازه اکثریت دانشجویانش هم مشکل دارند. من کارمند این دانشگاه هستم و به عینه میبینم که دانشجویان نسل های جدید، دانشگاه را با یک تفریح گاه بزرگ اشتباه گرفت اند. بوفه های دانشگاه روز به روز شلوغ تر میشود و دانشجو ها ساعت ها مینشینند مشغول صحبت های بی ما یه و شوخی های چرت با جنس مخالف و سیگار کشیدن هستند. در عوض کتابخانه دانشگاه روز به روز خلوت تر میشه. دخترهای دانشجو دانشگاه را با سالن فشن و مد و آرایش اشتباه گرفته اند. آخر ترم به زور تقلب و حزوه کپی کردن و لطف استاد یه واحدی پاس میکنن و آخر دوره هم یه تیکه مقوا به اسم مدرک میگیرن که هیپ سواد و تخصصی پشتش نیست. بعد شاکی هستند که چرا کار نیست برای ما ! البته در این میان مطمئناً اقلیت دانشجوهای کوشا و زحمت کشی هستند که به دیده احترام باید بهشون نگریست
  • IR ۱۳:۵۷ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۰
    0 0
    برای اینکه ظرفیت این دانشگاه به تنهایی برابر با دانشگاه هاییککشور متوسط اروپایی هست و نه ابزار و امکانات و اساتید با کیفیت برای این حجم از دانشجو را دارد و نه کشور توانایی ایجاد شغل برای آنها. پس درس خواندن در آنجا بیشتر شبیه وقت تلف کردن است.
  • IR ۱۴:۱۵ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۰
    0 0
    یک دانشگاه خوب را دانشجویان باهوش می سازند نه پول مدارس انتفاعی پولی که انقدر موفق است بخاطر زرنگ بازی است که دانش اموزان زرنگ را می گیرد
  • IR ۱۵:۲۸ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۰
    0 0
    دانشگاه آزاد دانشگاه نیست که بخواهد کیفیت آن بالا با پایین باشد.
  • اصیل زاده IR ۱۷:۱۵ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۰
    0 0
    متاسفانه الان دیگه دانشگاه تهران و شریف هم چنگی به دل نمیزنه!
  • IR ۱۹:۳۷ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۰
    0 0
    من فارغ التحصیل دانشگاه پلی تکنیک تهران در مقطع کارشناسی ارشد روزانه و رتبه ۳ معدل فارغ التحصیلی کل ورودی های خودم هستم. در مقطع لیسانس هم با افتخار در یکی از دوردست ترین دانشگاههای آزاد کشور بودم. الان هم با افتخار استادیار همان دانشگاه دوردست هستم و تا حالا دهها مقاله isi ثبت اختراع و ... دارم.
  • IR ۱۱:۳۰ - ۱۳۹۸/۰۷/۲۱
    0 0
    چون همیشه بخش خصوصی شهروند درجه دو در ایران است