به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا - طاهره مهری: ابوالقاسم خان ناصرالملک قراگوزلو یکی از شخصیتهای نامآشنای تاریخ معاصر ایران بوده است که در عصر ناصرالدینشاه قاجار پرورش یافته و در زمان سلطنت مظفرالدینشاه (۱۳۱۳-۱۳۲۵) و در جریانات قبل و بعد از نهضت مشروطه ایران خصوصاً در جریانات بعد از خلع محمدعلیشاه قاجار از سلطنت به ایفای نقش پرداخته است.
کتاب «ناصرالملک، نگاهی به زندگانی سیاسی ابوالقاسم قراگوزلو در دوران قاجار» تالیف علی عیوضی و الهام رشدی از سوی انتشارات ارشدان به بازار کتاب آمده است.
این کتاب در پنج فصل به «زندگینامه ناصرالملک»، «حیات سیاسی ناصرالملک در زمان ناصرالدینشاه و مظفرالدینشاه»، «ناصرالملک در دوران سلطنت محمدعلیشاه»، «دوران نیابت سلطنت ناصرالملک» و «سلطنت احمدشاه و عملکرد نایبالسلطنه در این دوره» پرداخته است.
مولفان در پیشگفتار کتاب ابتدا شرحی کوتاه از زندگی این شخصیت ارائه دادند: «ناصرالملک در دوران پس از استبداد صغیر به مدت چهار سال سمت نایبالسلطنگی سلطان احمدشاه قاجار را برعهده داشته و در طول حیات سیاسی خود سمتهایی همچون وزارت مالیه و صدارت عظما را تجربه کرده بود. وی از زمره شخصیتهایی است که تحت تاثیر تمدن جدید و آموزههای غربی به مشی سیاسی اعتدالی معتقد بوده و یکی از شخصیتهای محافظهکار ایرانی شناخته شده است که معمولاً از طرف دولت انگلستان حمایت میشد. او در دوره زمامداری خود سعی در استقرار نظام پارلمانی مطابق دولتهای معمول در پارلمانهای اروپایی داشت ولی با وقوع حوادثی مهم در همان دوران (زمان نایبالسلطنگی) برخلاف نظر مجلس شورای ملی (دوم) اولتیماتوم روسیه را پذیرفته و موجبات تعطیلی نظام پارلمانی ایران حداقل به مدت سه سال را فراهم ساخته و خود به صورت فردی بر ایران حکمرانی کرد.
[...] در کتاب «ناصرالملک، نگاهی به زندگانی سیاسی ابوالقاسم قراگوزلو در دوران قاجار» در مورد پیشینه خانوادگی این شخصیت میخوانیم:
«قراگوزلوها (قرهگزلو، قراگُزلو) طایفهای از ترکمنها در همدان بودند که با اظهار انقیاد و وفاداری کامل نسبت به آقامحمدخان او را در براندازی خاندان زند (جعفرخان و لطفعلیخان) یاری دادند. پس از آقامحمدخان به یاری و کمک نظامی فتحعلیشاه، بخصوص در نواحی غربی ایران شتافتند. افواجی که این طایفه به سرکردگی مردان برگزیدهاش برای شرکت در لشکرکشیهای دولت قاجاری به مناطق مختلف گسیل میداشت، بهتدریج تبدیل به رکن مهمی از قوای نظامی کشور گردید. بدین ترتیب عدهای از روسای طایفه قراگوزلو با شرکت در عملیات نظامی، ضمن افزایش قدرت و نفوذ و منافع محلی، در دربار و حتی دستگاه سلطنتی جای گرفتند. یکی از سرداران معروف قراگوزلو نبیخان بود که فرماندهی فوجهای قراگوزلو را برعهده داشت که در نبرد با افغانها کشته شد و هریک از فوجهای او را به دو فرزندش مهدیقلیخان و محمودخان سپردند. محمود خان ناصرالملک ضمن گسترش ارتباط خود با دربار، ریاست افواج قراگوزلو را در دست گرفت و در اوایل پادشاهی ناصرالدینشاه، میرزا تقیخان امیرکبیر او را به نیابت آجودانباشی انتخاب نموده بود. محمدخان ناصرالملک از همان ابتدای سلطنت ناصرالدینشاه دارای مناصب حکومتی بوده است.»
مناصب و اقدامات محمودخان را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
«نائب اول سفارت ایران در سنپطرزبورگ و سپس کاردار ایران در آنجا و گرفتن لقب جناب، منصب میرپنجی، ملقب به ناصرالملک از طرف ناصرالدینشاه، ریاست قوای پایتخت یا قورخانه و جبهخانه، وزارت تجارت و صنایع، عضویت در شورای کبری، ترمیم راه گیلان به تهران به دستور ناصرالدینشاه، وزیرمختار ایران در انگلیس (۱۲۸۱-۱۲۷۹ ه ق)، حکومت گیلان، همراهی با شاه در مسافرت دوم در ۱۲۹۵ ه.ق (در همین سفر بود که نوهاش ابوالقاسمخان نیز همراه او بوده و محمودخان او را برای تحصیل در فرنگستان باقی گذاشته است.) حکومت وزارت خارجه، ملقب به فرمانفرما، حاکمیت خراسان و سیستان و برخی مسئولیتهای ناصرالملک و اقدامات او تا حدودی مورد رضایت انگلیسیها بوده است. وی در سال ۱۳۰۵ ه.ق به علت سکته درگذشته. محمودخان ناصرالملک در وصیتنامه خویش ابوالقاسمخان را وصی خود قرار میدهد و همواره بر تحصیلات وی تاکید مینماید. محمودخان ناصرالملک تصمیم گرفته بود نوه خود ابوالقاسم را بعد از اتمام تحصیلات مقدماتی برای ادامه تحصیل به اروپا بفرستد و ضمن تاکید به فراگیری علوم و زبانهای انگلیسی و فرانسه بیان میکند که لندن برای او مناسبتر است زیرا امیدوار به کمک شخص ملکمخان بود. پدر ابوالقاسمخان سرتیپ احمدخان از سرداران فوج قرهگوزلو بود، وی در امور دربار و سیاست دستی نداشت و تنها فردی نظامی بوده. وی در سالهای اولیه ورود ابوالقاسم به اروپا (۱۲۹۵ ه.ق) از دنیا رفته است.»
در خصوص علت رفتن ابوالقاسمخان به اروپا و انتخاب انگلستان برای ادامه تحصیل از قول عبدالحسین نوایی در کتاب «ایران و جهان» مینویسد:
«علت رفتن وی به انگلیس آن بود که پدربزرگش محمودخان ناصرالملک، که در سالهای ۱۸۶۲ تا ۱۸۶۴ م (۱۲۸۰- ۱۲۷۸ ه ق) در انگلستان سمت سفارت داشت، از ناصرالدینشاه اجازه گرفت که نوهاش به تحصیل زبان انگلیسی بپردازد تا بتواند روزنامههای انگلیسی را برای شاه بخواند و شاه اجازه داد و او در سال ۱۲۷۸ ش/۱۲۹۵ ق در کالج بی لی یل در دانشگاه آکسفورد به تحصیل پرداخت.».
«ازجمله کسانی که همراه ناصرالملک در انگلستان مشغول به تحصیل بودند میتوان از لرد کرزن، ادوارد گری، سیسل اسپرینگ رایس نام برد که دوستی پایداری با ناصرالملک داشتند. به علت همین دوستی پایداری که بین ناصرالملک و انگلیسیها بود بسیاری بر این عقیدهاند که: «دوستی او با اشخاصی چون لرد کرزن و ادوارد گری و نیز حمایتی که از طرف وزیرمختار انگلیس در تهران از او میشد با سوءظن مینگریستند و در نظر ایشان ناصرالملک آلت فعل سیاست بریتانیا در ایران بود.»
***
نگاه کامل به عملکرد سیاسی ناصرالملک در مقاطع مختلف موضوع این کتاب است که با مطالعه منابع و مآخذ و اسناد و مدارک تاریخی فراهم آمده است.
کتاب «ناصرالملک، نگاهی به زندگانی سیاسی ابوالقاسم قراگوزلو در دوران قاجار» تالیف علی عیوضی و الهام رشدی با ۱۵۰ صفحه، شمارگان ۱۰۰۰ نسخه و بهای ۲۵۰ هزار تومان از سوی انتشارات ارشدان به بازار کتاب آمده است.
۲۵۹
نظر شما