به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا - آناهید خزیر؛ کتاب «تاریخ فشرده اسپانیا» نوشته ویلیام دی. فیلیپس، جِی آر. با ترجمه محسن مدیر شانهچی از سوی نشر مرکز منتشر شد.
تاریخ هر سرزمینی با فراز و نشیبها و شگفتیهای بسیار و ارتباط گسترده و درهم تنیده تاریخی با دیگر جوامع است و تاریخ اسپانیا یکی از موارد کم نظیر از این نوع است. اسپانیا از یکسو با دیگر کشورهای اروپایی تاریخی مشترک و گاه یگانه داشته و از دیگر سو تاریخش با سرزمینهایی همچون فیلیپین در شرق آسیا، سراسر جهان عرب و دنیای اسلام، شمال آفریقا و کشورهایی در جنوب این قاره، ایالات متحده کنونی در شمال آمریکا و تمامی آمریکای مرکزی و جنوبی در طول سدههای متوالی مرتبط بوده است.
بررسی جغرافیای اسپانیا در بستر تاریخ
مولفان کتاب بر این باورند که تاریخ فشرده اروپا را پس از ترجمه و نشر آن شاید بتوان دستکم در زبان فارسی اگر نهتنها اثر، دستکم جامعترین و موثقترین اثری دانست که در دسترس خوانندگان است. این کتاب همچون هر منبع تاریخی روشمند و منسجم پس از بررسیهای جغرافیایی متنوع که تاریخ در بستر آن شکل گرفته، به همه جنبههای گوناگون سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تاریخ گذشته و امروز این سرزمین پرداخته و علاوه بر علاقهمندان به تاریخ، خوانندگان مشتاق حوزههای گوناگون از معماری و هنر تا زبان و ادبیات و از گردشگری و آثار تاریخی تا اعماق زندگی مردم این کشور را با این وجوه گوناگون آشنا میکند.
در این کتاب پس از فهرست تصویرها، فهرست نقشهها اطلاعاتی درباره نویسندگان کتاب آمده است. سپس در سرفصلهایی به سرزمین و ساکنانش، میراث باستان، تنوع در اسپانیایی قرون وسطی، ظهور اسپانیا در صحنه بینالملل، اسپانیا به مثابه نخستین امپراتوری جهانی، به سوی تجدد: از تهاجم ناپلئون تا آلفونسوی سیزدهم، مبارزه بر سر روح اسپانیا: جمهوری، جنگ داخلی و دیکتاتوری، اسپانیای نو، اسپانیاردهای نو: اروپایی، دموکراتیک و چند فرهنگی پرداخته شده است. وقایعنگاری و فرمانروایان، راهنما برای اطلاعات بیشتر و نمایه پایانبخش کتاب را شامل میشود.
زمینههای اصلی شکلدهنده تاریخ و فرهنگ اسپانیا
حیات غنی فرهنگی و سیاسی اسپانیا از تاریخ جامعهاش، تنوع مردمانش و تماس مداومش با تاثیرات بیرونی پدید آمده است. این کتاب با تمرکز ویژه بر فرهنگ، جامعه، سیاست و شخصیتها تاریخ اسپانیا را از ادوار پیش از تاریخ تا عصر حاضر پی میگیرد. این کتاب به شیوهای جذاب نوشته شده تا خوانندگان را با زمینههای اصلی شکلدهنده تاریخ و فرهنگ اسپانیا آشنا میسازد. این امر چشماندازها و اقلیمهای گونهگون، بازتاب امواج مهاجرتهای متنوع انسانی، اهمیت موقعیتش به مثابه پلی میان اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه و بین اروپا و آفریقا را دربرمیگیرد. دین نیز نقشی ایفا میکند که شامل کاتولیسیسم ستیزهجو و سدهها برخورد با اسلام، یهودیت و پروتستانتیسم و نیز مناقشه بر سر جایگاه کلیسا در اسپانیا میشود. تصاویر، نقشهها و راهنمایی برای اطلاعات بیشتر مشتمل بر چهرههای فرهنگی برجسته و مکانهای دیدنی تاریخ این کشور جذاب را زنده میسازد.
کتاب تاریخ فشرده اسپانیا تلاشی موفق برای ارائه روایتی جامع، منظم و در عین حال موجز از تاریخ یکی از پیچیدهترین و تأثیرگذارترین کشورهای اروپاست. اسپانیا سرزمینی است که تاریخ آن نهتنها در چارچوب مرزهای ملیاش، بلکه در پیوندی تنگاتنگ با تاریخ اروپا، مدیترانه و حتی جهان نو معنا پیدا میکند. این کتاب با درک همین جایگاه چندلایه، میکوشد تحولات سیاسی، اجتماعی، دینی و فرهنگی اسپانیا را در بستری گسترده و قابل فهم برای مخاطب امروز روایت کند.
عصر اسلامی اندلس؛ متمایزترین دوره تاریخ اسپانیا
نویسنده کتاب، روایت خود را از دوران باستان و حضور اقوام و تمدنهایی چون ایبریها، رومیان و ویزیگوتها آغاز میکند و سپس به یکی از مهمترین و متمایزترین دورههای تاریخ اسپانیا، یعنی عصر اسلامی اندلس، میپردازد؛ دورهای که نهتنها ساختارهای سیاسی و اقتصادی شبهجزیره ایبری را دگرگون کرد، بلکه تأثیری ژرف بر فرهنگ، علم، معماری و حتی هویت تاریخی اسپانیا بر جای گذاشت. در این بخش، مسئله همزیستی و تعارض میان ادیان -اسلام، مسیحیت و یهودیت- بهعنوان یکی از محورهای اساسی تاریخ اسپانیا برجسته میشود.
کتاب در ادامه، روند بازپسگیری سرزمینها و شکلگیری پادشاهی متحد اسپانیا را بررسی میکند؛ فرآیندی که نهفقط یک تحول نظامی و سیاسی، بلکه پروژهای هویتی و دینی بود و پیامدهای آن تا قرنها بعد در جامعه اسپانیا باقی ماند. نویسنده سپس به دوران اوج امپراتوری اسپانیا در قرون شانزدهم و هفدهم میپردازد؛ زمانی که این کشور به یکی از قدرتهای اصلی جهان بدل شد و نقش تعیینکنندهای در استعمار قاره آمریکا، گسترش کاتولیسیسم و شکلدهی به نظم جهانی ایفا کرد.
تنشها و مسائل معاصر اسپانیا در پرتو گذشته تاریخی
یکی از نقاط قوت تاریخ فشرده اسپانیا، پرداختن متوازن به دوره افول قدرت امپراتوری و ورود اسپانیا به عصر مدرن است. کتاب نشان میدهد که چگونه بحرانهای اقتصادی، جنگهای داخلی، کشمکشهای سیاسی و شکافهای اجتماعی، این کشور را وارد دورهای پرآشوب کرد. تحولات قرن نوزدهم، جنگ داخلی اسپانیا، دیکتاتوری فرانکو و پیامدهای آن، و درنهایت گذار دشوار اما تعیینکننده اسپانیا به دموکراسی، ازجمله مباحثی هستند که با نگاهی تحلیلی و بدون جانبداری افراطی بررسی میشوند.
نویسنده در سراسر کتاب، تنها به روایت رویدادهای سیاسی بسنده نمیکند، بلکه به نقش فرهنگ، مذهب، زبان و هویتهای منطقهای مانند کاتالونیا و آندلس در شکلگیری تاریخ اسپانیا توجه ویژه دارد. همین رویکرد باعث میشود خواننده بتواند بسیاری از تنشها و مسائل معاصر اسپانیا را در پرتو گذشته تاریخی آن بهتر درک کند. از نظر سبک نگارش نیز کتاب زبانی روشن، دقیق و خوشخوان دارد و ساختار آن به گونهای است که هم برای خوانندگان عمومی و هم برای دانشجویان و علاقهمندان تاریخ قابل استفاده باشد. تاریخ فشرده اسپانیا بدون آنکه به سادهسازی افراطی دچار شود، تصویری کلی اما عمیق از تاریخ این کشور ارائه میدهد.
دوران طلایی یا عصر زرین دینی و فرهنگی
بسیاری از محققان، سده سیزدهم در اسپانیا را نوعی دوران طلایی یا عصر زرین دینی و فرهنگی توصیف میکنند؛ دورانی که جوامع مسیحی، اسلامی و یهودی میتوانستند در کنار یکدیگر با مناسباتی هماهنگ زندگی کنند. به هر حال این امر چیزی نبود که دنیای جدید روابطی صادقانه با احترام متقابل و قبول عقاید متفاوت تلقی میکند بلکه حداکثر میتوان آن را هماهنگی مدنی محتاطانهای در نظر گرفت که سلطنت آن را به نفع صلح اجتماعی تشویق میکرد و هر از گاهی با برخوردهای خشونت بار قطع میشد. با این همه با توجه به سهیم بودن سه جامعه مذهبی مختلف در فضایی عمومی و زمینههای متعدد نزاع دائمی و نفرتهای متقابل میان آنان، کُنویونسیا در اسپانیای قرون وسطی واقعیتی قابل توجه بود.
تنوع در اسپانیای قرون وسطی
با سقوط سلطنت ویزیگوتی، دوره اسلامی تاریخ اسپانیا آغاز میشود. فاتحان مسلمان در سالهای ۷۱۱ تا ۱۴۹۲ بخشهای مختلف ایبری را در اختیار داشتند و حضور درازمدتشان تا مدتهای بسیار پس از آنکه سلطه سیاسیشان را از دست دادند، تاثیر ژرف خود را بر فرهنگ اسپانیا به جای گذاشت. مسلمانان از خاستگاه خود در شبهجزیره عربستان در زمان پیامبر اسلام (۶۳۲-۵۷۰ میلادی) بهسرعت و وسیعا در سراسر خاورمیانه و آفریقای شمالی گسترش یافتند. آنان هرجا میرفتند، با جنگ در صورت لزوم و معامله با مقامات محلی در صورت امکان، شهرها را فتح کردند. مردمی که تحت اقتدار مسلمین درمیآمدند، مختار بودند مسلمان شوند اما برای زندگی در صلح و آرامش در حکومت حاکمان جدیدشان، مجبور نبودند چنین کنند. مسیحیان و یهودیان که «اهل کتاب» شمرده میشدند، یا اقلیتهای مشابه اگر از گرویدن به دین جدید خودداری میکردند، چنانچه مالیات ویژه (جزیه) میپرداختند و محدودیتهای سیاسی را که مانع از اقتدار آنان بر مسلمانان بود میپذیرفتند، میتوانستند دین و آیین خود را حفظ کنند.
منابع تاریخی اعم از مسیحی و اسلامی در مورد پایان پادشاهی ویزیگوتها و فتح و تاسیس اسپانیای اسلامی چندان زیاد نیست و مربوط به ادوار بعد است. گزارشهای آن روزگار در دست نیست و گزارشهای بعدی متناقض و حاوی الحاقات افسانهآمیز است. با این حال محققان معمولاً بر سر رئوس مطالب مربوط به سالهای اولیه استقرار مسلمانان در اسپانیا توافق دارند.
مهاجرنشینی از کهنه سربازان
راهنمای مهم شناخت دوره روم در اسپانیا، داستان شهرهای کوچک و بزرگی است که بخشهای گوناگون شبهجزیره را برای نخستین بار به هم پیوند دادند و آنها را به دنیای بزرگتر مدیترانهای متصل کردند. در برخی موارد اغلب با واگذاری زمین به سربازان بازنشسته و معلول، رومیان شهرهای تازهای ایجاد کردند. شهرهای تازهتاسیس تحت اداره مستقیم رومیها که ساکنانش از مصونیتهای مالیاتی برخوردار بودند، «مهاجرنشین» خوانده میشد. ایجاد مهاجرنشینها خیلی زود شروع شد. در سال ۶۰۲ پیش از میلاد ژنرال رومی پوبلیوس کورنلیوس اسکیپیو مهاجرنشینی از کهنه سربازان در شهر جدید ایتالیکا نزدیک سویلیا ایجاد کرد که اکنون پایگاه باستانشناختی مهمی است. سایر مهاجرنشینها نظیر شهر کوچ مریدا یا تاراگونا که قبلاً شهر بزرگ و شهر اصلی قبیله سستانی بود، به شهرهای موجود ملحق شدند. تاراکو پایتخت هیسپانیا سیترپر شد. همزمان جوامع بومی با رومیان چنین شهرهایی شهروندی کامل روم را گرفتند و ساکنان عادی شهروند لاتین شدند که جایگاهی نازلتر بود و مصونیت مالیاتی را شامل نمیشد.
نویسندگان کتاب تاریخ فشرده اسپانیا
ویلیام دی. فیلیپس، جی آر. استاد تاریخ در دانشگاه مینهسوتا است و در سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۸ مرکز تاریخ مدرن اولیه را در آنجا سرپرستی میکرد. آثار قبلیاش شامل شواهدی از دعاوی حقوقی کلمب (ویرایش ۲۰۰۰)، جهانهای کریستف کلمب (با کارلا راهن فیلیپس ۱۹۹۲ برنده جایزه دوم اسپانیا در آمریکا اهدا شده از سوی دولت اسپانیا)، تاریخ بردهداری در اسپانیا (به اسپانیایی ۱۹۹۰) و بردهداری از دوران روم تا تجارت اولیه فراآتلانتیک (۱۹۸۵) است.
کارلا راهن فیلیپس استاد اتحادیه اقیانوس آرام در تاریخ تطبیقی مدرن اولیه در دانشگاه میتهسوتا است. آثار قبلیاش شامل پشم گوسفند طلایی اسپانیا: تولید پشم و تجارت پشم از قرون وسطی تا سده نوزدهم (۱۹۹۷) و گنجینه سان خوزه: مرک در دریا در جنگ جانشینی اسپانیا (۲۰۰۷ برنده جایزه برای پیشبرد تاریخ جهان و زندگینامه / خود زندگینامهنویسی از بخش انتشارات تخصصی و علمی انجمن ناشران آمریکا) است.
کتاب «تاریخ فشرده اسپانیا» نوشته ویلیام دی. فیلیپس، جِی آر. با ترجمه محسن مدیر شانهچی در ۴۰۸ صفحه و قیمت ۷۹۵ هزار تومان از سوی نشر مرکز منتشر شد.
۲۵۹
نظر شما