به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، رضا دستجردی در سرویس دین و اندیشه ایبنا نوشت: «اصول علم اقتصاد» نوشته سیفالدین عموص، اقتصاددان لبنانی و استاد سابق دانشگاه آمریکایی بیروت که در سالهای اخیر بهعنوان یکی از چهرههای برجسته مکتب اتریشی در حوزه پول و اقتصاد شناخته میشود با ترجمه امیرحسین خالقی از تازههای بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه است. کتاب مدعی آن است که اگرچه اقتصاد را علم ملالآور میخوانند و برای بسیاری از افراد، یادآور فرمولها و مدلهای ریاضی انتزاعی است، با این همه این اثر میخواهد اقتصاد را از نو برای خواننده معنا کند. نویسنده با تکیه بر سنت اقتصاد اتریشی، از اندیشه منگر و میزس گرفته تا هایک و هوپه، اقتصاد را نه علم اعداد، بلکه علم انتخاب انسانها میداند: کنش، انتخاب، زمان و ارزش. عموص نشان میدهد که چگونه بازار آزاد، پول و تمدن در پرتو عقل و آزادی شکوفا میشوند. کتاب بهزبانی روشن و دقیق، تفکر اقتصادی را به ابزاری برای فهم زندگی روزمره بدل میکند و راهی تازه پیش پای هرکسی میگذارد که میخواهد جهان را از دریچه آزادی ببیند.
اثر عموص مشتمل بر پنج بخش مبانی، اقتصاد، نظم بازار، اقتصاد پولی، و تمدن است. عموص که مولف «استاندار بیتکوین» و «استاندارد دستوری» نیز هست، در پیشگفتار اثر، ضمن انتقاد از سنتکینزی-ساموئلسونی که بهباور وی، «بیش از آگاه کردن خواننده، او را به اشتباه میاندازد»، منتقد دیگر آثاری نیز هست که اگرچه تدریسشان کرده، معتقد است حتی دانشجویان زرنگ و باهوش هم با خواندن آن چندان پاسخی برای دغدغههای خود نمیگیرند و فقط پرسشهای ذهنیشان بیشتر میشود. نیز بر آن است که دانشجویان در اقتصاد جریان اصلی مرسوم در دانشگاهها؛ فقط برخی مدلهای نظری را یاد میگیرند که چندان ربطی به واقعیت ندارد.
با اینحال، مولف در ادامه، به تجربهای متفاوت اشاره میکند. عموص پیشینه تدریس برخی دیدگاههای مکتب اقتصاد اتریشی را ذکر کرده، معتقد است: «جالب بود که همه گمان میکردند این آموزههای اتریشی بسیار آموزندهتر و کاربردیتر از دیگر بخشها است». وی بر آن است که با وجود فواید این مکتب، امروزه در دانشگاهها به ایدههای این مکتب نمیپردازند و کمتر کتابی میتوان یافت که حتی به آن اشاره کرده باشد. عموص در ادامه، به این حقیقت اذعان میکند که خوشخوان نبودن بسیاری از متون اصلی اقتصاد اتریشی، وی را بر آن داشته که ایدههای اقتصادی این مکتب را در کتابی گردآورد تا علاوه بر سادگی، ایجاز و خوشخوانی، بر اهمیت و جایگاه تمدنساز نظم بازاری تأکید کرده باشد. همین ایده و انگیزه بود که سبب شد عموص حین تدریس در دانشگاه آمریکایی بیروت، طراحی و تدوین کتاب را آغاز نماید.
«اصول علم اقتصاد» نوعی معرفی اجمالی از اصول علم اقتصاد و روش تفکر اقتصادی بهمثابه ابزاری قدرتمند برای برنامهریزی است. بهباور عموص، «شاید باید در دانشگاه این کتاب را تدریس کرد تا دانشجویان با گستردگی مباحث اقتصادی و روش تفکر اقتصادی بهتر آشنا شوند. با این همه، کتاب فقط برای دانشجویان و دانشگاهیان نیست و مخاطب عام هم بهشرط علاقه به اقتصاد، میتواند از آن بهره گیرد». مولف در این کتاب از رویکرد کنش انسانی برای توضیح مهمترین مفاهیم و مباحث علم اقتصاد بهره میگیرد و جداگانه به مفاهیم و موضوعات اصلی اقتصاد میپردازد تا خواننده به فهمی مناسب از اقتصاد در دو سطح فردی و اجتماعی برسد و «این حوزه جذاب دانش بشری را بهتر درک کند».
در نخستین بخش از کتاب، مفاهیم اساسی علم اقتصاد و رویکرد اقتصاد اتریشی مطرح میشود و این مکتب با ذکر مثالی با روششناسی علوم طبیعی مقایسه میگردد. در بخش دوم، کنشهایی بررسی میشوند که انسانها برای اقتصادیسازی انجام میدهند. در این فصل، از مفهوم بنیادین ارزش و ماهیت ذهنی این مکتب سخن به میان میآید و مفاهیم مطلوبیت و تحلیل مارژینال (نهایی) با توجه به اندیشههای کارل منگر پدر اقتصاد اتریشی واکاوی میگردد. در بخش سوم، از اقتصادیسازی در بستر اجتماع سخن گفته میشود. این بخش که به اهمیت زمان در علم اقتصاد میپردازد، نشان میدهد که همه کنشهای انسان در نهایت اقتصادیسازی زمان به شمار میآید و باید آن را تلاشی دانست که برای افزایش میزان و ارزش ذهنی زمان در دسترس بشر صورت میگیرد. در بخش چهارم، بهره و اقتصاد پولی و مالی بررسی خواهد شد و نهایتاً موضوع بخش پنجم، بررسی اقتصاد خشونت و امنیت و دلالتهای آن در پیشبرد تمدن سرمایهداری است.
مولف در فصل ششم به سرمایه، بهرهوری آن و ارتباطش با رجحان زمانی صحبت میکند. فصل هفتم کتاب به تکنولوژی از زاویه دید اقتصادی اختصاص دارد. عموص در این فصل، به تأثیر تکنولوژی بر بهرهوری زحمت (نیروی کار)، پرداخته، به خصلت منحصر به فرد آن اشاره دارد که تکنولوژی یگانه کالای اقتصادی غیرمادی است که کمیابی برای آن موضوعیت ندارد. انرژی موضوع فصل هشتم کتاب است. اگرچه این عنوان چندان در کتابهای درسی علم اقتصاد، مرسوم نیست، اما بهباور عموص، برای فهم علم اقتصاد، باید اقتصاد انرژی فهمیده شود، بهویژه وقتی از اقتصاد بازار مدرن حرف زده میشود که سرمایهبری و کاربرد تکنولوژیهای پیشرفته، از ویژگیهای آن به شمار میرود.
کتاب پس از بخش دوم که به اقتصادیسازی در سطح فردی مربوط میشود، در بخش سوم، به سراغ اقتصادیسازی در بستر اجتماع میرود، به این معنی که بقیه انسانها را هم وارد تحلیل خود کرده، پیامدهای آن را بررسی میکند. فصل نهم به فلسفه وجودی تجارت و منافع آن و پیامدهای رونق تجارت اختصاص دارد. عموص در فصل دهم، مفهوم پول را معرفی میکند و از گرههایی سخن میگوید که پول میگشاید. همچنین توضیح میدهد که ویژگیهای پول مطلوب چیست و چگونه پول در اقتصادیسازی زمان به یاری انسانها میآید. مولف در فصل یازدهم، توضیح میدهد که چگونه رجحانهای افراد و اقتصادیسازیها باعث شکلگیری قیمتها میشود. بهعلاوه، وی ضرورت حیاتی قیمتها برای فرایند بازار را توضیح میدهد. در فصل دوازده، مفهوم سرمایهداری در سنت میزسی بررسی خواهد شد و مولف تبیین میکند که سرمایهداری نظامی است مبتنی بر خطرجویی و نوآری که نمیتوان آن را از مالکیت خصوصی و محاسبه اقتصادی جدا کرد.
عموص در بخش چهارم کتاب، با رویکرد اتریشی، به موضوع پول میپردازد. با همین هدف است که فصل ۱۳ با مفهوم رجحان آغاز میشود و ارتباط آن با پسانداز، پول و سرمایه واکاوی میگردد؛ چیزی که برای درک مفاهیم اعتبار و بانکداری در فصل چهاردهم ضروری است. در این فصل، به نرخ بهره هم اشاره و بحث میشود که آیا میتوان آن را حذف کرد یا خیر. در فصل پانزدهم، به نظریه ادوار تجاری اتریشی پرداخته میشود و مولف از عامل اصلی بروز و رکود سخن خواهد گفت که همانا انبساط پولی از طریق انتشار اعتبار است.
بخش پنجم و آخر کتاب به دغدغه حفظ تمدن سرمایهداری در برابر خطر خشونت میپردازد. فصل شانزدهم درباره اقتصاد خشونت به هر دو شکل خصوصی و دولتی است، اما در فصل هفدهم از اقتصاد دفاع سخن گفته میشود. فصل پایانی کتاب هم به مفهوم تمدن از نظر اقتصادی اختصاص یافته است. بهباور مولف، تمدن نظمی است که جامعه در قالب آن میتواند کیفیت زندگی اعضای خود را نسلبهنسل بهبود بخشد. عموص در این فصل، در باب هزینههای این «کارستان عظیم» سخن خواهد گفت و همچنین از بخت بقای سرمایهداری در مواجهه با خطرات مهیبی که با آنها روبهرو است نکتههایی را مطرح میکند.
«اصول علم اقتصاد» در ۵۷۶ صفحه بههمت بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما