لیبرالیسم

نور نظریه هابرماس در غزه خاموش شد / احیا کننده نظریه انتقادی، پایانش را هم رقم زد / اما از هابرماس آموختم که به نقد وفادار باشم

اخبار اندیشهاین هابرماس بود که در ابتدا مسیر مرا به‌عنوان نظریه‌پرداز انتقادی روشن ساخت. من عمیقاً از این بابت سپاسگزارم. اما با گذشت سال‌ها، نوری که او می‌تاباند سوسو زد و کمرنگ شد– تا اینکه، با موضع‌گیری‌اش درباره‌ی غزه، گویی کاملاً خاموش شد. مورخان در نهایت تصمیم خواهند گرفت که آیا این موضع‌گیری استثناء بود، یا نقطه‌ی اوج فرآیند طولانی‌ای که در آن نظریه‌ی انتقادی مکتب فرانکفورت به شکلی از لیبرالیسم تبدیل شد که اغلب با امپریالیسم آمریکا همدست بوده است.

افراط در نقد مصدق: یک خطای جمعی

اخبار اندیشهنقد مصدق در سال‌های اخیر کارکردی منفی نیز پیدا کرده است و آن سفیدشویی هر سیاست استعماری و متزلزل کردن حساسیت‌های ملی است. از این جهت تصور می‌کنم باید نقد مصدق را تعدیل و تصحیح کرد. ملی‌گرایی ایرانی را باید با ملاحظات عمل‌گرایانه و واقع‌بینانه آشنا کرد نه اینکه آن را در برابر فشارهای استعماری و امپریالیستی خلع سلاح کرد. نقد مصدق در سال‌های اخیر حتی آنقدر راه افراط پیمود که پوششی شد برای ستایش استعمار و عادی‌سازی خیانت به کشور. ما از افراط در ستایش مصدق به تفریطی غلط کشیده شدیم.

امروز چون موجودیت ایران زیر تهاجم است همه ملت حتی لیبرالها و چپ ها و اقلیتهای دینی پای کار وطن ایستاده اند

احزاب و شخصیت‌هاعناصر مختلفی برای مقابله با تجاوز برای ایرانیان انگیزه بخش است از جمله پیشینه و تجربه کهن این مرز و بوم و روحیه استقلال خواهی ایرانیان.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - مروری بر کتاب «تاریخ مختصر نئولیبرالیسم»

نئولیبرالیسم: اقتصاد به نفع طبقات بالا / سرنوشت تیره اقشار محروم در برنامه های نئولیبرالیستی

اخبار اندیشهسرانجام هاروی این پاراگراف درخشان کتاب را رقم می‌زند: ولی حقیقت همیشگی در این تاریخ پیچیدۀ نئولیبرال‌سازی ناموزون، گرایش کلی به افزودن نابرابری اجتماعی و قراردادن بدبخت‌ترین عناصر هر جامعه‌ای در معرض بادهای سرد و گزنده‌ محنت و مشقت و سرنوشت تیره‌ منزوی‌شدن بیشتر بوده است. اگرچه چنین روندی با اجرای سیاست‌های اجتماعی در این یا آن کشور بهتر شده، ولی اثرات آن در انتهای دیگر طیف اجتماعی کاملا خیره‌کننده بوده‌اند...بخشی از نبوغ نظریه‌ نئولیبرالی نشان‌دادن نقابی زیبا، آکنده از واژگانی گوش‌نواز همچون آزادی، اختیار، حق انتخاب، حقوق انسان، برای پنهان‌ساختن واقعیات ناخوشایند احیا یا بازسازی قدرت طبقاتی آشکار، در سطح محلی و نیز فراملی، اما به‌ویژه در مراکز مالی عمده‌ سرمایه‌داری جهانی بوده است.

شکل‌های زندگی: درباره کتاب «آنارشی، دولت، اتوپیا» اثر رابرت نوزیک

نوعی تأملات لیبرال / آیا اتوپیای نازیک آزادی بخش است؟

اخبار اندیشهنوزیک در جایی با صراحتی کم‌نظیر می‌گوید «نابرابری به ‌خودی‌ خود بد نیست»، اما در عین حال به این پرسش پاسخ نمی‌دهد که برای آن کسی که در موقعیت نابرابر قرار گرفته چگونه می‌تواند نابرابری بد نباشد؟ و آیا تاریخ دارایی‌ها و یا تاریخ سرمایه که از آن می‌گویند در موقعیتی برابر توزیع گردیده و یا آنان که برابرتر بوده‌اند سهمی بیشتر دریافت داشته‌اند؟ و اگر «نابرابری به ‌خودی‌ خود بد نیست»، در این صورت اتوپیایی که به‌ناگزیر با وعده همراه است چه چیزی را بشارت می‌دهد؟

روشنفکران وطنی چرا بدون زمینه دنبال دموکراسی اند؟ / فقط لاک و روسو اما هابز نه، چرا؟ / جهانِ ناامن، اقتدارِ هابزی می طلبد

اخبار اندیشهامروز، جهان دوباره هابزی شده است؛ اما شاید تنها آنان که از مسیر اقتدار مشروع عبور کنند، روزی به دموکراسی پایدار برسند.

بازخوانی «اصول علم اقتصاد»

اقتصاد علم انتخاب انسان‌هاست

اخبار اندیشهمولف کتاب ضمن انتقاد از سنت‌ کینزی-ساموئلسونی که به‌باور وی، «بیش از آگاه کردن خواننده، او را به اشتباه می‌اندازد»، به پیشینه تدریس برخی دیدگاه‌های مکتب اقتصاد اتریشی را ذکر کرده، معتقد است: «جالب بود که همه گمان می‌کردند این آموزه‌های اتریشی بسیار آموزنده‌تر و کاربردی‌تر از دیگر بخش‌ها است».

جراحی بیمار، بدون بیهوشی و آمادگی!

اخبار اندیشهاصلاحات اقتصادی بدون اصلاحات سیاسی، تنها توزیع عادلانه‌ی فلاکت و تبدیل کننده کل جامعه ایران به یارانه‌بگیر است. ما به دنبال بازاری هستیم که در خدمت جامعه باشد، نه جامعه‌ای که قربانیِ توهمات بازار آزاد یا انزواطلبی ایدئولوژیک شود.

مناظره محمد قوچانی و میثم مهدیار در باره ایرانشهری و امر ملی

دوئل بر سر میراث طباطبایی؛ نبرد «ایران‌گرایان» و «امت‌گرایان» در قاب رسانه ملی / رمزگشایی قوچانی و مهدیار از چرخش بزرگ جامعه به سمت امر ملی

اخبار اندیشهقوچانی: ایرانشهری به‌هیچ‌وجه یک مفهوم ایدئولوژیک نیست. یعنی ما اگر راجع به ایرانشهر صحبت می‌کنیم، دکتر طباطبایی حتی از به کار بردن کلمه «پروژه» برای نظریه‌اش ابا داشت و می‌گفت این پروژه نیست، یک «کار تحقیقاتی» است میثم مهدیار: روایت [طباطبایی]بیشتر از یک موضع مدرن اندیشه ایرانشهری را طرح می‌کند ... این روایت از ایرانشهری از قضا خیلی ضد ایران است و بیشتر از یک موضع مدرن اتفاق می‌افتد و خودش می‌تواند بحران‌آفرین باشد. .

نقدی پیرامون برخی ایده‌های مهم نئولیبرالیسم

شبحِ ترسناک هایک در بازارِ بی‌رحم / "نظم خودجوش" نقابی برای پنهان کردنِ دستِ قدرتمندان / غرب از کینز بهره می برد و هایک را به همسایگان تحمیل می کند

اخبار اندیشهیکی از وظایف دولت به‌عنوان سیاست‌گذار باید هدایت تولید و حتی مصرف در جامعه باشد. امروزه در تمام اقتصادهای توسعه‌یافتۀ دنیا نیز این موضوع دقیقاً وجود دارد و یارانۀ دولت‌ها به محصولاتی چون محصولات لبنی، آموزشی، درمانی و... که دارای اکسترنالیتی مثبت بوده تعلق می‌گیرد و تعرفه‌ها و مالیات‌های سنگین بر محصولاتی چون مواد دخانی، نوشابه‌های گازدار یا فعالیت‌های اقتصادی مخرب محیط زیست و... تعلق می‌گیرد؛ موضوعی که در تضاد کامل با تفکرات هایک است.

نشست کالبدشکافی میراث جنبش مسلمانان مبارز با بررسی کتاب «امت در فراسوی نیک و بد»

پیمان و جنبش مسلمانان مبارز علیه بازرگان و نهضت آزادی / "امت" مفاهیم سرنوشت‌ساز انقلاب را صورت‌بندی کرد؟ / از آرمان‌شهر توحیدی تا واقعیت‌های خیابان 

اخبار اندیشهبا وجود همۀ اختلاف‌نظرها، هر دو طرف بر دستاوردهای فکری و فرهنگی دکتر پیمان و هفته‌نامۀ «امت» تأکید دارند. آموزش متد اندیشیدن، پرورش کادر، فاصله‌گرفتن از دوگانه‌های صفر و صدی و تأثیرگذاری بر بخشی از روشن‌فکران و مدیران آینده، ازجمله این دستاوردهاست. بسیاری از نیروهایی که بعدها در جریان‌های ملی-مذهبی، اصلاح‌طلب یا نشریاتی چون «ایران فردا» فعال شدند، از این تجربه تأثیر پذیرفتند. ...در نهایت، گفت‌وگوی حق‌پناه و خدیوی نشان می‌دهد مسئلۀ جنبش مسلمانان مبارز و «امت» نه صرفاً یک موضوع تاریخی، بلکه پرسشی زنده دربارۀ سیاست، تجربه، خطا و امکان یادگیری جمعی است. بازخوانی این تجربه، بیش از آنکه برای داوری دربارۀ گذشته باشد، برای فهم اکنون و آینده سیاست در ایران اهمیت دارد.

«لیبرالیسم در روزگار ظلمت» در نگاه احسان سنایی اردکانی

ضرورت بازگشت به پدران لیبرال / سرسخت بودن چندان هم خوب نیست

اخبار اندیشهاحسان سنای اردکانی گفت:‌ سرسختی، همان وضعیتی است که در اثر تعصب گفتمانی، خواه نسبت به اندیشه‌های لیبرال و خواه اندیشه‌های ضدلیبرال بروز پیدا می‌‎کند.

کتاب خزان خودکامگان در کشورهای پساکمونیستی تحول از طریق انتخابات را بررسی می‌کند

خزان رهبران اقتدارگرا در کشورهای پساکمونیستی با «یادگیری» تاکتیک‌ها/ پیروزی در انتخابات گام اول، تازه دشواری ها آوار می شوند

اخبار اندیشهنویسندگان در این کتاب کوشیده‌اند نه درباره مشروعیت نظام‌های سیاسی سخن بگویند، نه توصیه‌ای برای تغییر ساختارها ارائه کنند، بلکه صرفاً به این پرسش پژوهشی پاسخ می‌دهند که چرا انتخابات در برخی کشورهای پساکمونیستی منجر به تغییر دولت شده و در برخی دیگر به تثبیت وضع موجود انجامیده است؟ نقطه قوت کتاب همین رویکرد تحلیلی و میان‌سطحی آن است؛ رویکردی که به جای تکیه بر نظریه‌های کلان یا تفسیرهای اخلاقی، به داده‌ها، مصاحبه‌ها و مطالعه‌های میدانی تکیه دارد و تلاش می‌کند فرآیندهای سیاسی را در ظرف زمان و مکان خاص همان کشورها بفهمد.

لیبرالیسم چگونه فاشیسم را توجیه می کند؟

اخبار اندیشهفون میزس در این کتاب درباره مقطع زمانیِ بعد از قدرت گرفتن بولشویک‌ها برای توجیه و دفاع از فاشیسم می‌نویسد: «نمی‌توان انکار کرد که فاشیسم و تمام تکاپوهای دیکتاتوری‌جویانه‌ی مشابه، پر از نیت‌های خوبند و مداخله آن‌ها در این مقطع زمانی تمدن اروپا را نجات داده است. خدمتی که فاشیسم با این کار خود انجام داده است در تاریخ جاودان خواهد ماند.» ... فون میزس در این کتاب می‌نویسد: «نمی‌توان انکار کرد که فاشیسم و تمام تکاپوهای دیکتاتوری‌جویانه‌ی مشابه، پر از نیت‌های خوبند و مداخله آن‌ها در این مقطع زمانی تمدن اروپا را نجات داده است. خدمتی که فاشیسم با این کار خود انجام داده است در تاریخ جاودان خواهد ماند.» احتمالاً اگر مارکوزه آن «نیت‌های خوب» فاشیسم را که فون میزس به کار برده، در نوشته‌اش می‌آورد بیشتر می‌توانست توجیه فاشیسم توسطه لیبرالیسم را به تصویر بکشد.

اجماع لندن رقیب جدید برای اجماع واشنگتن / شکست بنیادگرایی نئولیبرالیسم؛ اجماع لندن راهنمای اقتصاد قرن ۲۱ / از نئولیبرالیسم تا عدالت اجتماعی

اخبار اندیشهبه بیان کلی هرچقدر که «اجماع واشنگتن» بر مقررات ‏زدایی و حقوق مالکیت فردی تاکید دارد، اجماع این سوی اقیانوس اطلس، تاکید بیشتری بر گسترش ظرفیت‏ های دولتی و ایجاد رفاه دارد. هر چقدر «اجماع واشنگتن» مسیر را واضح و مشخص ترسیم می‏کند، بر اساس گزارش وب‏سایت مدرسه اقتصاد لندن، «اجماع لندن» شرایط را می‏سنجد اما ابزار سیاستی به همراه ندارد.

ترامپ میخ آخر را بر تابوت نظم لیبرال زد / هانتینگتون بهتر تشخیص داد یا فوکویاما؟ / ایده «برخورد تمدن‌ها» زودرس اما نه اشتباه

اخبار اندیشهچشم‌انداز هانتینگتون از نظم جدید به مراتب تیره‌تر از فوکویاما بود، اگرچه هر دو دیدگاهی دوپهلو و دوگانه بودند. فوکویاما مقاله خود را با این استدلال مشهور به پایان رساند که بهای صلح دائمی، کسالت بوروکراتیک خواهد بود، که در آن «جسارت، شجاعت، تخیل و آرمان‌گرایی» مبارزه ایدئولوژیک، جای خود را به صرف «محاسبات اقتصادی، حل بی‌پایان مسائل فنی، نگرانی‌های زیست‌محیطی و ارضای خواسته‌های پیچیده مصرف‌کننده» خواهد داد. از نظر فوکویاما، «قرن‌های ملال» آتی، یک بحران وجودی برای افرادی ایجاد خواهد کرد که در جهانی عاری از فرصت برای شکوه سیاسی، به دنبال به رسمیت شناخته شدن اجتماعی هستند.

معجزه مدنی

اخبار اندیشهمتفکران لیبرال آمریکایی دوباره بحث دیرین تنازع  میان لیبرالیسم و دمکراسی را مرور خواهند کرد. سوسیال دمکراسی اعتبار خواهد یافت. ناسیونالیسم آمریکایی بیشتر به ضرورت یک ناسیونالیسم گشوده به دیگری خواهند اندیشید. و البته لیبرال‌ها و سوسیالیست‌ها و ناسیونالیست‌های آمریکایی به ارزش‌های بنیادین مدرنیته که پشتیبانی از نسل کشی در غزه را بر نمی‌تابد. سیاست داخلی و خارجی آمریکا هم لاجرم با تجدیدنظرهایی مواجه خواهد شد. این همه معجزه دمکراسی است. دمکراسی معجزه مدنی است.

بررسی نسبت جامعه‌شناسی با اکنون ما در دانشگاه تهران

یوسف اباذری: دانشگاه بعد از دوم خرداد غلغله بود آن دوره چه شد؟ / زندگی موقتی مردم زیر فشارها / کار جامعه‌شناس نقد جامعه برای بهبود جامعه

اخبار اندیشهیوسف اباذری گفت:‌الان کسانی که فارغ‌التحصیل جامعه‌شناسی می‌شوند، به تولید محتوا می‌پردازند! تولید محتوا یعنی چه؟ یعنی تبلیغ برای شرکت‌های بازرگانی. کار جامعه‌شناسی این نیست. کار جامعه‌شناس نقد جامعه برای بهبود جامعه است. بنابراین آنچه بر آن تاکید می‌کنم، این است که مهم‌ترین اکتی که در جامعه‌شناسی باید انجام داد این است که اجازه ندهید، به شما بگویند این جامعه یک امر طبیعی است و همین است که هست و باید در داخل همین جامعه زندگی کرد. چنین چیزی افتادن در قعر ایدئولوژی و پذیرش وضع موجود است.

عباس آخوندی: کشورهای منطقه به این نتیجه رسیدند ایران فاقد دولت-ملت است/نظم جهان لیبرال کلا در حال فروپاشی است

احزاب و شخصیت‌هاعباس آخوندی گفت: اینکه زمانی گفته می‌شد آمریکا درصدد خروج از منطقه و سپردن هژمونی آن به اسرائیل است، با توجه به شرایط کنونی منتفی است و گرچه از اسرائیل حمایت می‌کند، اما قدرت‌های جهانی به هیچ عنوان منطقه ما را رها نمی کنند و درصدد تسلط امنیتی بر منطقه هستند که در آینده ایران اثر تعیین‌کننده خواهد داشت.

آیا نظریه چند فرهنگی برای ایران مناسب است؟ احمد بستانی بررسی کرد

خطرات نظریه چندفرهنگی کیملیکا در تشدید قوم‌گرایی و تجزیه‌طلبی در ایران / چرا مدل «حق جمعی» در ایران نتیجه معکوس دارد

اخبار اندیشهآیا در ایران دولت ملی قدرتمندی داریم که برابری، شهروندی، حقوق برابر زن و مرد، حقوق برابر اقلیت‌های دینی و امثالهم را به رسمیت شناخته باشد؟ و آیا نظام لیبرال دموکراسی داریم تا بخواهیم در این چارچوب حرکت کنیم؟ برای مثال دختری در خوزستان آیا اولویتش این است که به زور شوهرش ندهند، حق تحصیل داشته باشد، از حقوق برابر با مردم برخوردار باشد یا این که به عنوان یک عرب، حقوق قومی عربی اش به رسمیت شناخته شود؟

نقد و بررسی کتاب «عقل و سکون در حکمرانی»

آزادی خواهی علی لاریجانی و نگارش کتابی در رد انحصار دولت / نقشه راه رجل سیاسی در میدان اندیشه و تفکر

اخبار اندیشهعلامه طباطبایی متفکری غیرسیاسی و غیرمدنی است، اما لاریجانی با پیگیری مباحث معطوف به تکامل جامعه در نظریه اسلام، این مفسر قرآن را سنجه‌ای برای ارزیابی اندیشه سیاسی در اسلام قرار می‌دهد و چنان پرده مدعا را بالا می‌گیرد که در انتهای فصل به رئوس فلسفه توسعه از منظر علامه طباطبایی اشاره می‌کند. همین رویکرد را در فصل چهارم و در بررسی حکمرانی مطلوب از دیدگاه مرتضی مطهری توسط نویسنده پیگیری می‌شود.