فیلم‌هایی که الگوی سینما شدند؛ از «هامون» مهرجویی تا «خواهران غریب» کیومرث پوراحمد

در ادامه نگاهی به برخی از بهترین آثار سینمای اجتماعی ایران خواهیم داشت.

فیلم سینمایی «هامون» به کارگردانی داریوش مهرجویی

این فیلم، برش‌های کوتاهی از زندگی حمید هامون که با انبوهی از مشکلات دست و پنجه نرم می‌کند. او روشنفکری از طبقه متوسط که میان باورهای مدرن‌اش و ساختار جامعه سرگردان مانده است. درخواست طلاق همسرش، مشکلات مالی و سخت‌تر از ناتوانی در نوشتن پایان نامه دکتری درباره ایمان و عشق او را به مسیر خطرناک خودکشی و جنون می‌برد. همچنین  همسرش علی‌رغم گرایش به فرهنگ مدرن، فردی سنتی است که تمایلات دینی و عرفانی دارد. مهرجویی با شناختی که از طبقه متوسط جامعه داشت، به واقعی‌ترین شکل  دغدغه‌ها و بحران‌های فکری آن‌ها را نمایش داده، همان چیزی که مخاطب کمتر در سینمای ایران دیده است.

فیلم سینمایی «درباره الی» به کارگردانی اصغر فرهادی

داستان درباره دختری به نام الی که همراه چند خانواده راهی سفر شمال می‌شود، سفری که بازگشت نداشت. مهم‌ترین نقطه قوت فیلم را می‌توان کاراکترهای آن دانست. کاراکترهایی برآمده از طبقه متوسط که مخاطب هر روز می‌بیند و ممکن است با آنها همذات پنداری کند. «درباره الی» اثری درباره قضاوت و دروغ است، چرا که به مخاطب فرصت قضاوت کردن شخصیت‌ها را می‌دهد. در عین حال کاراکترها از ابتدا تا انتها به هم دروغ می‌گویند، از زمانی که سپیده ویلا را اجاره می‌کند تا زمانی در دقایقی از فیلم بزرگترها تلاش می‌کنند به بچه‌ها یاد دهند چگونه واقعیت را پنهان کنند.

 فیلم سینمایی «عروس» به کارگردانی بهروز افخمی

حمید عاشق دختری پولدار به نام مهین می‌شود و هر کاری می‌کند تا رضایت خانواده او را برای ازدواج بگیرد اما موفق نمی‌شود. حمید که نتوانسته بود مشکل بی‌پولی خود برای ازدواج را حل کند به سراغ قاچاق دارو می‌رود و در نهایت موفق با ثروتی که به دست آورده رضایت پدر مهین را برای ازدواج می‌گیرد.

ماجرا از جایی شروع می‌شود که آنها در راه شمال با یک زن تصادف می‌کنند اما حمید از آنجا فرار می‌کند.  برخی این فیلم را یکی از مهمترین آثار جریان اصلی سینمای ایران بعد از انقلاب می‌دانند. فیلمی اجتماعی که نوع نگاه مخاطب به سینما و کارکردهایش را تغییر می‌دهد.

«عروس» به شکل هوشمندانه‌ای نمایانگر مناسبات اجتماعی دوران خود بود. زمانی که در گذر از جنگ تحمیلی، رفاه مادی و رسیدن به قدرت و ثروت هدف قشر زیادی از جامعه شد. در عین حال این اثر را می‌توان نشانه گذر به دوران مدرن فیلمسازی اجتماعی در ایران دانست، بعد از این فیلم بود که زنان و مسائل آنها به مرور وارد سینما و به عنوان یک معضل اجتماعی بررسی شدند.

فیلم سینمایی «نفس عمیق» به کارگردانی پرویز شهبازی

در سال 1381 کمتر کسی فکر می‌کرد، این فیلم به یکی از بهترین آثار سینمای ایران تبدیل شود. «نفس عمیق» داستان دو پسر جوان و سرخورده از شرایط جامعه به نام‌های منصور و کامران را روایت می‌کند که برای بالابردن هیجان زندگی دست به هر کاری می‌زنند.

آنها در این مسیر با آیدا دختری دانشجو آشنا می‌شوند . در چنین وضعیتی که کامران فقط چند قدم تا نابودی دارد، منصور را با خود همراه می‌کند، ورود ضلع سوم ماجرا یعنی آیدا فرصتی کوتاه به کاراکترها و مخاطب می‌دهد تا عشق را به عنوان یک مرهم ببینند.

«نفس عمیق» فقط فیلمی متفاوت نیست بلکه اثری آغازگر در سینمای ایران، چرا که نگاهی جدید به نسل جوان داشت، در واقع با این فیلم، آنها خودشان را روی پرده سینما دیدند.

فیلم سینمایی «خواهران غریب» به کارگردانی کیومرث پور احمد

این فیلم روایتگر زندگی خواهران دوقلویی است که سال‌ها به واسطه طلاق والدین از هم جدا شده بودند. نرگس و نسرین به واسطه یک جشن دانش‌آموزی هم را می‌بینند و به مرور می‌فهمند ماجرا از چه قرار است. آنها در یک تصمیم سرنوشت‌ساز جایشان را عوض می‌کنند و کسی متوجه این موضوع نمی‌شود.

با این حال قرار ازدواج ناگهانی پدر با زنی به اسم ثریا همه چیز را به هم می‌ریزد. آنها نقشه‌ای می‌کشند و با کمک مادربزرگ وانمود می‌کنند که گم شده‌اند تا پدر ومادر به خاطر جستجو و نگرانی دوباره در کنار هم قرار گیرند.

در واقع مفقود شدن عامدانه آنها، نقطه پیدایی پدرو مادر می‌شود، در عین حال نگاهی نیز به موضوع طلاق و آسیب آن روی بچه‌ها دارد. در نهایت «خواهران غریب» نشان می‌دهد که چگونه می‌توانند با صحبت درباره آن چیزی که در ذهنشان وجود دارد، رابطه‌ای شکست‌خورده را نجات دهند.

۲۴۲۲۴۳