به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حجتالاسلام والمسلمین سیدمحمدمهدی میرجلیلی در سلسله جلسات تفسیری یهود در قرآن در حسینیه یزدیهای قلهک به تفسیر آیه ۱۱۸ سوره مبارکه آل عمران پراداخت.
قرآن کریم در سوره آلعمران با بیانی هشداردهنده به مسئلهای بنیادین در حیات اجتماعی و سیاسی مسلمانان اشاره میکند:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِّن دُونِکُمْ لَا یَأْلُونَکُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِی صُدُورُهُمْ أَکْبَرُ قَدْ بَیَّنَّا لَکُمُ الْآیَاتِ إِن کُنتُمْ تَعْقِلُونَ» (آلعمران: ۱۱۸).
ترجمه: ای کسانی که ایمان آوردهاید، از غیر خودتان همراز و محرم اسرار نگیرید؛ آنان در تباه کردن امور شما کوتاهی نمیکنند و دوست دارند شما در رنج و سختی بیفتید. دشمنی از سخنانشان آشکار شده است و آنچه در دل پنهان دارند بزرگتر است. ما نشانهها را برای شما روشن ساختیم، اگر تعقل کنید.
واژه کلیدی در این آیه «بطانه» است. بطانه از ریشه «بطن» به معنای درون گرفته شده و به افرادی گفته میشود که به لایههای درونی زندگی و تصمیمگیری انسان دسترسی دارند؛ یعنی کسانی که محرم اسرار، مشاور نزدیک یا عناصر مورد اعتماد در حلقه داخلی مدیریت و قدرت هستند. همانگونه که آستر لباس به بدن نزدیک است، بطانه نیز به نزدیکترین سطح اعتماد و آگاهی از امور درونی اشاره دارد. از این رو هشدار آیه متوجه نوع خاصی از رابطه است: رابطهای که در آن اسرار و تصمیمهای راهبردی در اختیار دیگران قرار میگیرد.
قرآن در ادامه توضیح میدهد که چنین افرادی اگر خیرخواه نباشند، در ایجاد «خبال» کوتاهی نمیکنند. خبال به معنای آشفتگی در تدبیر، فساد در مدیریت و برهم خوردن تعادل در تصمیمگیری است. نفوذ افراد نامطمئن در حلقههای درونی قدرت میتواند به تدریج انسجام فکری و مدیریتی یک جامعه را مختل کند. قرآن همچنین به نشانههای این وضعیت اشاره میکند: گاه دشمنی در سخنان آشکار میشود، اما آنچه در درون پنهان است میتواند بسیار عمیقتر و شدیدتر باشد.
زمینه تاریخی نزول این آیه نشان میدهد که جامعه نوپای مسلمانان در مدینه با تهدیدهای مختلفی روبهرو بود و برخی از مسلمانان به دلیل روابط اقتصادی یا قبیلهای با گروههای بیرونی ارتباط نزدیک داشتند. قرآن در چنین فضایی هشدار داد که اعتماد درونی و سپردن اسرار جامعه نباید به کسانی واگذار شود که منافع و اهداف آنان با جامعه مؤمنان همسو نیست.
این اصل قرآنی تنها به یک موقعیت تاریخی محدود نمیشود، بلکه میتواند در تحلیل روابط سیاسی و امنیتی امروز نیز مورد توجه قرار گیرد. در جهان معاصر، برخی دولتها برای تأمین امنیت خود وارد پیمانهای نظامی یا امنیتی با قدرتهای خارجی میشوند. پرسش اساسی از منظر این آیه آن است که آیا چنین روابطی صرفاً در حد تعامل سیاسی باقی میماند یا به سطحی میرسد که دسترسی به ساختارهای حساس امنیتی و نظامی فراهم میشود.
برای نمونه، در گزارشهایی رسانهای ادعا شده است که عربستان سعودی دسترسی گستردهتری به پایگاهها و حریم هوایی خود برای عملیات احتمالی آمریکا علیه ایران فراهم کرده است و حتی گفته شده پایگاه هوایی ملک فهد در طائف در اختیار نیروهای آمریکایی قرار گرفته است. صرفنظر از صحت یا جزئیات چنین گزارشهایی، اگر کشوری زیرساختهای راهبردی نظامی خود را در اختیار قدرتی خارجی قرار دهد، به گونهای که آن قدرت بتواند از خاک یا امکانات آن برای اهداف نظامی خود استفاده کند، این وضعیت از منظر مفهومی میتواند به حوزه همان هشداری نزدیک شود که قرآن با تعبیر «بطانه» مطرح میکند.
زیرا در چنین حالتی، دسترسی به حوزههای حساس امنیتی و نظامی فراهم میشود و این امر میتواند زمینه نفوذ، وابستگی یا تأثیرگذاری در تصمیمهای راهبردی را ایجاد کند. قرآن با طرح مفهوم بطانه در واقع مرزی میان تعامل و اعتماد راهبردی ترسیم میکند. تعامل سیاسی و دیپلماتیک میان کشورها امری شناختهشده در روابط بینالملل است، اما واگذاری لایههای درونی امنیتی و تصمیمسازی به قدرتهای بیرونی میتواند جامعه را در معرض همان «خبال» یا اختلال در استقلال و تدبیر قرار دهد.
از این منظر، آیه ۱۱۸ آلعمران را میتوان یک اصل راهنمای قرآنی برای مدیریت اعتماد در عرصه سیاسی دانست. این آیه مسلمانان را به انزوا دعوت نمیکند، بلکه آنان را به هوشیاری در تعیین مرز میان تعامل و نفوذ فرا میخواند. جامعهای که میخواهد استقلال و انسجام خود را حفظ کند، ناگزیر است در انتخاب کسانی که به حلقههای درونی امنیت و تصمیمگیری آن دسترسی پیدا میکنند، نهایت دقت و عقلانیت را به کار گیرد؛ همان عقلانیتی که قرآن در پایان آیه بر آن تأکید میکند: «اگر تعقل کنید».
منبع:شبستان
نظر شما