توضیحی درباره لفظ جلاله (الله)

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، مرحوم علامه طباطبایی در ذیل تفسیر سوره مبارکه حمد، توضیحی درباره لفظ جلاله (الله ) ارائه داده‌اند.

بنابر روایت شیعه نیوز، متن این بخش از المیزان به شرح زیر است:

و اما لفظ جلاله (الله )، اصل آن (ال اله ) بوده ، که همزه دومی در اثر کثرت استعمال حذف شده ، و بصورت الله در آمده است ، و کلمه (الله ) از ماده (الله ) باشد، که به معنای پرستش است ، وقتی می گویند (اله الرجل و یاله )، معنایش این است که فلانی عبادت و پرستش کرد، ممکن هم هست از ماده (و ل ه ) باشد، که بمعنای تحیر و سرگردانی است ، و کلمه نامبرده بر وزن (فعال ) به کسره فاء، و بمعنای مفعول (ماءلوه ) است ، همچنان که کتاب بمعنای مکتوب (نوشته شده ) می باشد، و اگر خدایرا اله گفته اند، چون ماءلوه و معبود است ، و یا بخاطر آن است که عقول بشر در شناسائی او حیران و سرگردان است .

و ظاهرا کلمه (الله ) در اثر غلبه استعمال علم (اسم خاص ) خدا شده ، و گرنه قبل از نزول قرآن این کلمه بر سر زبانها دائر بود، و عرب جاهلیت نیز آن را می شناختند، همچنان که آیه شریفه : (و لئن سئلتهم من خلقهم ؟ لیقولن الله ) (و اگر از ایشان بپرسی چه کسی ایشان را خلق کرده ، هر آینه خواهند گفت : الله )، و آیه : (فقالوا هذا لله بزعمهم ، و هذا لشرکائنا)، (پس درباره قربانیان خود گفتند: این مال الله ، و این مال شرکائی که ما برای خدا داریم )، این شناسائی را تصدیق می کند.

از جمله ادله ایکه دلالت می کند بر اینکه کلمه (الله ) علم و اسم خاص خدا است ، این است که خدایتعالی به تمامی اسماء حسنایش و همه افعالی که از این اسماء انتزاع و گرفته شده ، توصیف می شود، ولی با کلمه (الله ) توصیف نمی شود، مثلا میگوئیم الله رحمان است ، رحیم است ، ولی بعکس آن نمیگوئیم ، یعنی هرگز گفته نمیشود: که رحمان این صفت را دارد که الله است و نیز میگوئیم (رحم الله و علم الله و رزق الله )، (خدا رحم کرد، و خدا دانست ، و خدا روزی داد،) ولی هرگز نمیگوئیم (الله الرحمن ، رحمان الله شد)، و خلاصه ، اسم جلاله نه صفت هیچیک از اسماء حسنای خدا قرار می گیرد، و نه از آن چیزی به عنوان صفت برای آن اسماء گرفته میشود.

از آنجائی که وجود خدای سبحان که الله تمامی موجودات است ، خودش خلق را به سوی صفاتش هدایت می کند،و می فهماند که به چه اوصاف کمالی متصف است ، لذا می توان گفت که کلمه (الله ) بطور التزام دلالت بر همه صفات کمالی او دارد، و صحیح است بگوئیم لفظ جلاله (الله ) اسم است برای ذات واجب الوجودی که دارنده تمامی صفات کمال است ، و گرنه اگر از این تحلیل بگذریم ، خود کلمه (الله ) پیش از اینکه نام خدای تعالی است ، بر هیچ چیز دیگری دلالت ندارد، و غیر از عنایتی که در ماده (ا ل ه ) است ، هیچ عنایت دیگری در آن بکار نرفته است .