با این حال، نباید فراموش کرد که در سال گذشته هم هزاران انسان دلسوز طبیعت برای نگاهداشت سرمایههای زیستی این سرزمین کوشیدهاند و دستاوردهایی داشتهاند. اگر اینگونه کوششها نباشد، حتماً وضع طبیعت ارزشمند و دلربای میهن بدتر میشود، از اینرو نه باید ناامید شد و نه دست از کوشش برداشت. یادآوری این پیروزیها شاید انگیزهای دلگرمکننده یا الگویی باشد برای دیگر کوشندگان و کنشگران حفظ محیط زیست.
در این یادداشت، به شیوهی سالهای گذشته قصد دارم بهمناسبت فرارسیدن سال نو فقط به دستاوردهای مثبتی که از آن اطلاع یافتهام نظری بیفکنم و انتقاد از رویکردهای مخرب محیط زیست را (که بهطور معمول به آن میپردازم) در فرصتهای دیگر طرح کنم. نیازی به توضیح نیست که بسیار رخدادهای مثبت، و شاید مهمترِ دیگر هم داشتهایم که من از آنها بی اطلاعم.
رد مصوبهی منحل کردن سازمان منابع طبیعی؛ در پی اعتراضهای پرشمار کارشناسان و فعالان حوزهی منابع طبیعی، در مرداد ماه مجلس این مصوبهی شورای عالی اداری را لغو کرد.
لغو مصوبهی واگذاری سند رودخانهها به وزارت نیرو؛ این مصوبه که از چند سال پیش اجرایی شده بود و در پی آن سازمان ثبت اسناد هم سندهایی را برای وزارت نیرو صادر کرده بود و مورد مخالفت جدی کنشگران محیط زیست بود، در نیمههای سال ۱۴۰۴ لغو شد.
لغو طرح واگذاری حریم رودخانهها برای طرحهای گردشگری؛ این طرح نیز در پی مخالفتهای مستدل و پردامنهی کنشگران محیط زیست رد شد.
لغو طرح برداشت چوبهای خشک و افتاده؛ این نیز یکی دیگر از طرحهای مخرب بود که بهرهبرداران از چوبهای جنگلی شمال پس از تصویب طرح تنفس جنگل میخواستند از آن برای برداشت چوب از جنگلهای هیرکانی استفاده کنند. استدلالها و پیگیریهای کارشناسان دلسوز و کنشگران محیط زیست، به لغو این طرح انجامید.
تعطیل شدن سه معدن در کوهستان کرکس؛ پس از سالها پیگیری و تحصن اهالی منطقه، در آبان ۱۴۰۴ سه معدن در محدودهی شهر طرقرود که تخلفهایی مانند برداشت در محدودهای فراتر از محدودهی مجاز داشتند، تعطیل شد.
متوقف شدن ساخت دیوار ساحلی بندر کنارک؛ تکمیل این دیوار ساحلی که کار احداث آن را شهرداری کنارک با توجیه ایجاد فضای تفریحی پیش میبُرد و یک دستکاری مخرب در ساحل دریا بود، با پیگیری مردم منطقه، بهویژه ماهیگیران، متوقف شد.
مهار آتشسوزی جنگل الیت؛ در آذر ماه، در پی یک پاییز بسیار خشک، جنگل هیرکانیِ الیت (در مازندران) دچار آتشسوزی شد. مقامهای مسئول در چند هفتهی نخست چند بار اعلام کردند که آتش مهار شده، اما چنین نشد و آتشسوزی گسترش یافت. مردم با حساسیت بسیار، در رسانهها و شبکههای اجتماعی در مورد این سانحه اظهار نگرانی کردند و درنتیجه دهها گروه مردمی به منطقه رفتند و در همکاری با مأموران منابع طبیعی و محیط زیست و آتشنشانی توانستند آتش را خاموش کنند. این رخداد، همچون رخدادهای مشابه در جنگلهای زاگرسی که در چند سال گذشته جلوهگاه تلاش سازمانهای مردمنهاد و گروههای مردمی در مهار آتشسوزیهای بوده، بار دیگر ارزش فعالیتهای مردمی را در حفاظت از محیط زیست نشان داد.
فعالیتهای اجراییِ مردمی؛ در سال ۱۴۰۴ هم مانند سال گذشته، گروههای محلی و سازمانهای مردمنهاد و افراد علاقمند به محیط زیست، با اجرای هزاران مورد کار آموزشی و ترویجی، اجرای برنامهی پاکسازی کوه و دشت و یا شهر و روستا، تشکیل گروههای محلی مهار آتشسوزی جنگل و مرتع، برگزاری همایش به مناسبتهایی همچون روز زمین و روز جهانی محیط زیست و روز جهانی حیات وحش و روز جهانی کوهستان، مراقبت از مرالها در چند منطقه از مازندران در فصل گاوبانگی، نقد کاشت نهالهای غیربومی و مشارکت در برنامههای احیای اکولوژیک و کاشت بذر و نهال بومی، راهاندازی باغچههای گیاهشناسی، کمک مالی به طبیعتیاران و طرحهای محیط زیستی، مشارکت در برنامههای سرشماری حیات وحش، مقابله با پاشیدن مالچ نفتی در ریگزارها، افزایش حساسیت همگانی به موضوع حفاظت از یوز، معرفی چالشهایی مانند نه به پلاستیک و نه به پرتاب تهسیگار و نه به ریختن زباله و نه به کیسههای پلاستیکی، ترویج عملیِ دوچرخهسواری و شکستن تابوی دوچرخهسواری زنان، و همچنین باززندهسازی جشنهای ایرانی مانند نوروز رودها و تیرگان و مهرگان، و تطبیق دادن رگههایی از مراسم این جشنها با کنش محیط زیستی، توانستهاند نقش بسیار مؤثری در افزایش آگاهیهای محیط زیستی داشته باشند.
اصلاح رویکردها در دستگاههای مسئول؛ به نظر میرسد که تغییرات مثبتِ محدودی در چند زمینهی مرتبط با محیط زیست در دستگاههای اجرایی پیش آمده است. از جمله این که چندین نیروگاه خورشیدی راهاندازی شده (گو این که در زمینه ی تأمین برق، در وهلهی نخست باید کاهش مصرف عمومی و افزایش راندمان نیروگاههای حرارتی در نظر باشد!)، بازچرخانی آب در چند کارخانهی بزرگ مورد توجه قرار گرفته، و دولت دستور توقف بارگذاری صنعتی در بخشهای مرکزی کشور را صادر کرده است.
در بخش دولتی، افزایش سطح منطقههای حفاظتشده و موفقیت در تکثیر چند گونه از حیات وحش مانند گورخر و مرال در خور یادآوری است.
*کنشگر محیطزیست
۴۷۴۷
نظر شما