مادربزرگ جاسوس‌های بریتانیا

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، یک زندگی‌نامه مهم و تازه، زندگی ادیث تودور هارت را بررسی می‌کند؛ عکاسی پیشگام در لندن دهه ۱۹۳۰ که تبدیل به مأمور مخفی شوروی شد و در شکل‌گیری اولیه شبکه بدنام «پنج کمبریجی» نقش داشت.

زندگی ادیث تودور هارت - عکاس حرفه‌ای، فعال ضد فاشیست و مأمور مخفی شوروی - مدت‌هاست که از دسترس زندگی‌نامه‌نویسان دور مانده است. در کتاب «زنی به نام ادیث: مهاجر، عکاس و مأمور مخفی - زندگی شگفت‌انگیز ادیث تودور هارت» (منتشرشده توسط انتشارات دانشگاه ییل در لندن)، داریا سانتینی، پژوهشگر و نویسنده مستقل، نخستین زندگی‌نامه جامع این شخصیت گریزان را ارائه می‌دهد.

ادیث تودور هارت یکی از مهم‌ترین عکاسان مستند بود که در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ در بریتانیا فعالیت می‌کرد. در همان زمان، او زندگی دوگانه‌ای داشت و دهه‌ها به عنوان جاسوسی در خدمت سازمان اطلاعاتی شوروی گذراند. این دو مسیر حرفه‌ای موازی، او را در مرکز دو عرصه مهم قرار می‌دهد: تاریخ عکاسی و یکی از برجسته‌ترین پرونده‌های جاسوسی قرن بیستم.

تودور هارت نقش کلیدی در شکل‌گیری اولیه شبکه جاسوسی کمبریج، که بعدها به نام «پنج کمبریجی» شناخته شد، ایفا کرد؛ گروهی که از زمان جنگ جهانی دوم تا افشای آن در دهه ۱۹۶۰، اطلاعات بریتانیا را به اتحاد شوروی منتقل می‌کردند. تودور هارت، کیم فیلبی را که در سال ۱۹۳۳ در وین با او آشنا شده بود، به آرنولد دویچ، مأمور جذب نیرو برای شوروی، معرفی کرد. فیلبی بعدها برجسته‌ترین عضو آن شبکه جاسوسی شد. در اعترافی در سال ۱۹۶۴ به سازمان امنیت داخلی بریتانیا (MI۵)، جاسوس دیگر این گروه، آنتونی بلانت، به ‌طور مشهور از تودور هارت به‌عنوان «مادربزرگ همه ما» یاد کرد.

ادیث تودور هارت با نام ادیث سوشیتسکی در سال ۱۹۰۸ در وینِ اتریش به دنیا آمد. او در یکی از مناطق کارگری پایتخت بزرگ شد و در سنین جوانی به جنبش جوانان کمونیست اتریش پیوست. در سال ۱۹۲۸ در مدرسه باوهاوس در دسائو آلمان ثبت‌نام کرد و در آن‌جا آموزش عکاسی دید. او بعدها در وین به عنوان عکاس کار کرد و هم‌زمان به عنوان معلم مهدکودک به شیوه مونته‌سوری [یک روش آموزشی تربیتی مبتنی بر ایده و عمل] نیز مشغول به کار بود.

عکاسی نقش محوری در نگاه سیاسی او داشت. او این رسانه را راهی برای انتقال واقعیت‌های اجتماعی و پشتیبانی از باورهای ضدفاشیستی و کمونیستی خود می‌دانست. تودور هارت با استفاده از دوربین رولیفلکس از لنز خود برای ثبت زندگی طبقه کارگر و شرایط دشوار زندگی در وین، در دوره اوج‌گیری فاشیسم، استفاده کرد.

در کنار فعالیت‌های عکاسی، او به عنوان رابط (پیک) برای حزب کمونیست نیز کار می‌کرد. در سال ۱۹۳۳، به دلیل فعالیت‌های سیاسی‌اش در وین دستگیر و به مدت یک ماه زندانی شد. همان سال با پزشک بریتانیایی الکساندر تودور هارت ازدواج کرد و به انگلستان رفت؛ تا حدی برای آن‌که به ‌سبب دیدگاه‌های سیاسی و پیشینه یهودی‌اش در اتریش تحت آزار و پیگرد قرار نگیرد. برادرش، ولفگانگ سوشیتسکی، عکاس و فیلم‌بردار شناخته‌شده‌تر، نیز تقریباً در همان زمان از اروپا گریخت. بریتانیا تا پایان عمر، خانه تودور هارت باقی ماند.

در انگلستان، او ب ه‌عنوان عکاس مستند و پرتره، برای خود کارنامه‌ای حرفه‌ای ساخت. آثار او مسائل اجتماعی ازجمله فقر، نابرابری و رفاه کودکان را در بر می‌گرفت و سوژه‌هایش از لندن تا مناطق صنعتی‌ای مانند تاینساید، ولز و اسکاتلند را شامل می‌شد. تودور هارت عمدتاً برای امرار معاش به سفارش‌های تجاری تکیه داشت، اما در عین حال به تولید آثاری نوآورانه ادامه داد. به گفته‌ مجله‌ عکاسی بریتانیا، او از نخستین عکاسانی در بریتانیا بود که تصاویر مدارس کودکان با نیازهای ویژه را منتشر کرد. تاریخ‌نگاران عکاسی، امروزه آثار او را نوعی رئالیسم پیچیده می‌دانند که به‌ خاطر شفافیت و توانایی‌اش در بازتاب شرایط اجتماعی مورد توجه است.

تودور هارت در کنار فعالیت‌های عکاسی‌، نقشی آرام اما مهم در جاسوسی شوروی در بریتانیا داشت؛ او پیام‌ها را منتقل می‌کرد و زمینه آشنایی مأموران شوروی با افراد مختلف را فراهم می‌ساخت. از طریق دوستی‌اش با لیتزی فریدمن، با همسر او کیم فیلبی، آشنا شد؛ کسی که پیش‌تر دیدگاه‌های سیاسی‌اش را در وین مشاهده کرده بود. پس از بررسی فیلبی از طریق کانال‌های زیرزمینی، او را به آرنولد دویچ معرفی کرد و به این ترتیب در آغاز روند جذب فیلبی به شبکه معروف پنج کمبریجی نقش ایفا نمود. ارتباطات تودور هارت همچنین برای حفظ تماس میان افرادی چون آنتونی بلانت و گای برگس، و نیز تداوم روابط با سرویس اطلاعاتی شوروی در خارج از کشور به کار گرفته می‌شد.

پس از نخستین بازداشت فیلبی در سال ۱۹۵۲، تودور هارت طبق مقاله‌ای از پیتر استفان یونگک (نوه بردارزاده‌اش) برای مؤسسه تیت در سال ۲۰۱۹، بسیاری از نگاتیوهای عکاسی‌اش را پس از چندین بازجویی توسط ام‌آی۵ (MI۵) و جست‌وجوهای مکرر در خانه‌اش نابود کرد. با وجود این نظارت‌ها، MI۵ نتوانست دخالت مستقیم او در جاسوسی را اثبات کند. با این حال، تودور هارت در بیشتر سال‌های زندگی‌اش تحت مراقبت و نظارت بود. سرانجام فعالیت حرفه‌ای در زمینه عکاسی را کنار گذاشت و به شهر برایتون رفت، جایی که یک مغازه کوچک عتیقه‌فروشی را اداره می‌کرد. او در سال ۱۹۷۳ درگذشت.

نام تودور هارت تنها پس از پایان جنگ سرد دوباره به‌ طور عمومی مطرح شد. نوه بردارزاده‌اش یونگک، اشاره می‌کند که پس از فروپاشی اتحاد شوروی، مقاله‌ای در روزنامه «لندن دیلی اکسپرس» او را با عنوان «عکاس دهه‌ی ۱۹۳۰ با گرایش‌های آشکار چپ‌گرایانه» و یکی از مهم‌ترین «شکارچیان استعداد» برای کا.گ.ب (KGB) معرفی کرد...

آثار عکاسی تودور هارت در دوران زندگی‌اش تقریباً ناشناخته مانده بود و تنها چند دهه پس از مرگ او مورد توجه گسترده قرار گرفت. در سال ۲۰۱۳، دانکن فوربز، پژوهشگر تاریخ عکاسی و کیوریتور، مجموعه‌ای از نمایشگاه‌های آثار او را در نگارخانه ملی پرتره اسکاتلند در ادینبورو و در موزه وین برگزار کرد.

در کتاب زنی به نام ادیت، نویسنده داریا سانتینی زندگی تودور هارت را از سال‌های آغازین حضورش در محافل روشنفکری سوسیالیستی وین تا آموزش در مدرسه باوهاوس و فعالیت‌هایش به‌ عنوان مأمور شوروی در بریتانیا دنبال می‌کند. سانتینی در این روایت تأثیرگذار، زندگی ادیت را از خلال اسناد و سرگذشت‌ها بازسازی می‌کند و تصویری از زنی پرانرژی، مصمم و خلاق ب ه‌دست می‌دهد؛ زنی که در شکل‌دهی به عکاسی مستند و نیز یکی از مهم‌ترین شبکه‌های جاسوسی قرن بیستم نقشی برجسته ایفا کرد.

منبع: petapixel.com

۲۵۹