منظور قالیباف از «جنوب جهانی» چه بود؟/ واکاوی توییت اخیر رئیس مجلس

خبرآنلاین: محمدباقر قالیباف در یکی جدیدترین توییت‌هایی که داشته از یک عبارت قدیمی روابط بین‌الملل استفاده کرد؛ «جهان جنوب یا همان جنوب جهانی».

او نوشته «چنان‌که رئیس‌جمهور شی گفت: «تحولی که در یک قرن دیده نشده، در سراسر جهان با شتاب در حال پیشروی است» و من تأکید می‌کنم که مقاومت ۷۰ روزه ملت ایران این تحول را شتاب بخشیده است.  آینده از آنِ جنوب جهانی است.»

جهان جنوب یکی از واژگان روابط بین‌الملل است که به کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته گفته می‌شود.

«جنوب جهانی» را برای نخستین بار یک فعال آمریکایی به کار برد که گرایش‌های چپ داشت. «کارل اوگلسبی» در گرماگرم جنگ ویتنام مقاله‌ای نوشت و کشورها در نظم جهانی را به دو گروه تقسیم کرد: «کشورهای شمال؛ جهان شمالی» و «جنوب جهانی».

تحلیل او مانند اغلب چپ‌ها بود؛ «کشورهای شمال جهان-نیمکره شمالی- برای ایجاد یک نظم اجتماعی غیرقابل تحمل برجنوب جهانی همگرا و همسو شده‌اند.»

تا قبل از این تعریف، بیشتر همانی مطرح می‌شد که هنوز هم همان تقسیم‌بندی حدودا گفته می‌شود؛ جهان اول و جهان سوم. 

اندیشمندان غربی در آن زمان کشورها را به سه دسته تقسیم می‌کردند؛ «جهان اول: ایالات متحده و متحدان غربی آن»، «جهان دوم: شوروی(پیش از فروپاشی) و کشورهای اقماری آن در بلوک شرق»، و «جهان سوم: متشکل از کشورهای در حال توسعه».

جهان سومی‌ها غالبا سعی می‌کردند از هر دو قطب دیگر فارغ باشند؛ اما کمتر این امکان‌پذیر بود. کشورها در آن زمان باید به سمت یکی از این دو قطب می‌رفتند؛ پس از فروپاشی شوروی کمونیستی، عملا جهان دوم از بین رفت و فقط جهان اول و جهان سوم برجا ماند.

اما کشورهای جهان سومی که تا حد زیادی با جنوب جهانی همپوشانی داشتند، در تشکل‌هایی مانند گروه غیرمتعهدها دور یکدیگر جمع شدند تا برابر جهان اولی‌ها قد علم کنند و نظمی جدید را پایه‌گذاری کنند.

بریکس هم یکی از تجمعات کشورهای جنوبی است؛ این گروه را ابتدا برزیل، روسیه، هند و چین در سال ۲۰۰۶ پایه‌گذاری کردند. 4 سال بعد آفریقای جنوبی هم به آنها پیوست آن زمان نام گروه به «بریکس» تغییر یافت. سال‌های بعد هم کشورهایی مانند ایران، مصر، امارات و ... به این گروه پیوسته‌اند و حالا ناظران، بریکس را یکی از تجمعات مهم و تاثیرگذار کشورهای «جنوب جهانی» می‌دانند.

اخیرا هم در پایان جلسه وزرای خارجه بریکس، بیانیه‌ای منتشر شد که در آن کشورهای عضو، «جنوب جهانی» را محرک تغییرات مثبت در نظام بین‌الملل دانستند. شاید همین باعث شده باشد که قالیباف هم در توییت خود به «جنوب جهانی» اشاره کند.

2929