گروه اندیشه: مرتضی امیرعباسی روانکاو برند، در مقاله ای که برای انتشار در اختیار خبرگزاری خبرآنلاین قرار داده، به یکی از چرخش های اساسی در شناخت روانشناسانه، و استفاده از آن در مذاکرات پرده برداشت. امیرعباسی معتقد است که گزارش افشاگرانه جرمی اسکاهیل در پلتفرم «دراپ سایت» از یک چرخش تاریخی و رادیکال در نظام بینالملل پرده برمی دارد؛ جایی که تهران برای مهار دونالد ترامپ و عبور از بنبست سیاسی، به جای استفاده از ادبیات خشک حقوقی، با به خط کردن دو روانشناس ارشد، استراتژی هک ناخودآگاه و مهار ویژگیهای انتحاری این برند نارسیسیستیک را کلید زد. او تاکید می کند که این پدیده نوظهور که «سایکولوژی وارفر» یا جنگافزار روانشناختی ادراکی نام دارد، جبهه نبرد را از مرزهای جغرافیایی به سیناپسهای مغزی رهبر رقیب منتقل کرده است. در حالی که واشنگتن با ۲۲ پزشک غرق در حفظ کالبد فیزیکی و نمایش قدرت سخت ترامپ بود، تراپیستهای استراتژیک ایرانی با کالیبره کردن کلمات و تبدیل متن توافق به کپسولهای دوپامین، آمیگدال (مرکز خشم) او را دور زده و سیستم پاداشدهی مغزش را تحریک کردند. از نظر امیرعباسی آنها با تکنیکهایی نظیر آینهداری همدلانه، خنثیسازی تریگرهای پرخاشگری و معماری توهم انتخاب، امتیازات واگذار شده را در قالب واژههای پیروزمندانه بستهبندی کردند و توافق پیشروی ژنو حاصل این دیپلماسی سایکومتریک است؛ مدلی پیشرفته که ریشه در الگوی تاریخی دارد. اما اکنون به عنوان یک سیستمعامل جامع عمل میکند. این شاهکار مهندسی ذهن نشان میدهد که فاتح واقعی میدان، کسی نیست که پشت تریبون فریاد پیروزی سر میدهد، بلکه طراحی است که با نشانهشناسی کلامی دقیق، کدهای روانی رقیب را هک کرده و او را به امضاکنندهای مطیع تبدیل میسازد. این مقاله را در ادامه می خوانید:
****
دیپلماسی کلاسیک نفسهای آخرش را میکشد. گزارش ۱۵ ژوئن جرمی اسکاهیل در پلتفرم مستقل دراپ سایت پرده از یک عملیات ویژه ادراکی برداشت. تهران برای مهار دونالد ترامپ پای میز مذاکره چنگال حقوقی نشان نداد؛ بلکه دو روانشناس ارشد را به خط کرد تا الگوی رفتاری او را مدیریت کنند. نتیجه؟ یک مقام ایرانی تایید کرد واکنشهای رئیسجمهور امریکا پس از ورود این روانشناسان بهطور ملموسی بهبود یافت.
به عنوان یک متخصص روانکاو برند خواندن این گزارش برای من بسیار فراتر از مرور یک خبر سیاسی تکاندهنده بود. این افشاگری مانیفست زایش یک مفهوم رادیکال و بیسابقه در عرصه بینالملل است. ما در حال عبور تاریخی از مفاهیم سنتی مانند روانشناسی سیاسی و روانشناسی جنگ هستیم و دقیقاً در نقطه صفر مرزی یک پارادایم جدید ایستادهایم؛ پارادایمی که آن را سایکولوژی وارفر یا جنگافزار روانشناختی ادراکی مینامم. اینجا روانشناسی دیگر صرفا ابزاری برای تحلیل رفتار سیاستمداران نیست بلکه یک سلاح نقطهزن است که یکراست به ناخودآگاه رقیب شلیک میشود.
برای درک عمق استراتژی تیم ایرانی ابتدا باید سوژه را از منظر روانکاوی برند کالبدشکافی کنیم. دونالد ترامپ در کانتکست برندینگ یک برند نارسیسیستیک ادواری است. برندی که محصول اصلی آن تولید تنش، مصرف توجه و تغذیه از مکانیسمهای دفاعی روانی است. زمانی که شما با زبان دیپلماتیک و خشک حقوقی با چنین برندی ارتباط برقرار میکنید، او به صورت غریزی احساس تهدید هویتی میکند. زبان منطق برای برندی که پایه و اساس آن بر هیجانات تکانشی بنا شده یک زبان متخاصم و بیگانه است.
گزارش واشنگتنپست که در مقاله دراپ سایت به زیبایی به آن ارجاع داده شده، یک تضاد نمادین و بینظیر را به تصویر میکشد. ۲۲ پزشک متخصص در آخرین چکآپ، جسم ترامپ را معاینه کردهاند. این رقم بیسابقه در تاریخ ریاستجمهوری امریکا نشاندهنده اضطراب پنهان و تقلای سیستم امریکایی برای حفظ کالبد فیزیکی این برند است. تصویر ترامپ در کنار ملانیا در مسابقات خشن و خونین یوافسی در چمن جنوبی کاخ سفید، دقیقاً نماد همین تلاش برای نمایش قدرت سخت و فیزیکی است.
اما شاهکار ماجرا اینجاست که در حالی که واشنگتن پاسدار جسم ترامپ بود و با ۲۲ پزشک تلاش میکرد او را سرپا نگه دارد، تهران استراتژی هک ناخودآگاه او را کلید زد. تیم مذاکرهکننده ایرانی به این درک عمیق رسید که چانهزنی متنی با یک برند تکانشی، آب در هاون کوبیدن است. ترامپ به جای بندهای دیپلماتیک به نوازشگرهای ایگو نیاز داشت. آنها مترجمانی میخواستند که متن خشک توافق را به کپسولهای دوپامین تبدیل کنند و دقیقاً همینجا بود که روانشناسان ارشد وارد میدان شدند.
ما در طول قرن بیستم بارها با مفهوم روانشناسی جنگ مواجه بودیم. روانشناسی جنگ بیشتر بر درک چرایی بروز خشونت حفظ روحیه سربازان در خط مقدم و ایجاد رعب و وحشت در جبهه دشمن متمرکز بود. در کنار آن روانشناسی سیاسی نیز همواره تلاش میکرد تا تصمیمات رهبران جهان را پس از وقوع تحلیل کند. اما آنچه در مذاکرات غیرمستقیم اسلامآباد در آوریل رخ داد و اکنون در مسیر توافق ژنو به بار نشسته است تولد همان سایکولوژی وارفر است.
تفاوت جنگ روانی کلاسیک با سایکولوژی وارفر بسیار بنیادین است. جنگ روانی یک ابزار جانبی در کنار جنگ سخت نظامی است. اما در سایکولوژی وارفر، جبهه نبرد دیگر جغرافیا یا مرزهای خاکی نیست؛ جبهه نبرد دقیقاً سیناپسهای مغزی رهبر رقیب است. در این میدان نبرد جدید، هدف گرفتن امتیاز از طریق فشار حداکثری نیست؛ بلکه هدف اصلی معماری توهم پیروزی در ذهن حریف است.
وقتی روانشناسان ایرانی پیامهای ارسالی برای ترامپ را کالیبره میکردند، در واقع در حال خنثیسازی مینهای روانی در ذهن او بودند. آنها آموختند چگونه به جای استفاده از واژگانی که آمیگدال یا همان مرکز هشدار و خشم مغز ترامپ را فعال میکند، از نشانهشناسی کلامی خاصی بهره ببرند که سیستم پاداشدهی مغز او را تحریک کند. این دیگر مذاکره بر سر غنیسازی اورانیوم نیست؛ این غنیسازی کلمات با ایزوتوپهای روانشناختی است.
از کمپ دیوید تا اسلامآباد؛ تبارشناسی یک سلاح روانی
برای درک بهتر نبوغ نهفته در این دیپلماسی سایکومتریک باید فلشبکی به یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ معاصر بزنیم. در سپتامبر ۱۹۷۸ جهان شاهد یک بنبست تاریخی در مذاکرات صلح کمپ دیوید میان مناخیم بگین و انور سادات بود. جیمی کارتر رئیسجمهور وقت امریکا پس از روزها چانهزنی خستهکننده متوجه شد که منطق سیاسی روی این دو رهبر سرسخت جواب نمیدهد.
کارتر در یک اقدام بیسابقه از روانشناسان سازمان سیا خواست تا پروفایل روانشناختی دقیق و نقطه ضعفهای ایگوی هر دو رهبر را استخراج کنند. گزارش محرمانه نشان داد مناخیم بگین مردی بشدت لجباز و وسواسی روی تاریخ است، اما یک نقطه نفوذپذیر در زره روانی او وجود دارد: عشق بیحدوحصر و احساساتی به نوههایش و آینده آنها.
در روزهای پایانی وقتی مذاکرات رسماً شکست خورد و بگین چمدانهایش را بست تا کمپ دیوید را ترک کند کارتر با ابزارهای سنتی دیپلماسی مانند تهدید سیاسی یا وعده مالی وارد نشد. او مستقیماً سراغ یک هک روانی رفت. کارتر عکسهایی از خود به همراه سادات و بگین را آماده کرد و به جای نوشتن نام بگین روی آنها شخصاً نام تکتک نوههای بگین را روی عکسها نوشت و امضا کرد. وقتی کارتر این عکسها را به بگین داد و نام نوههای او را یکییکی بر زبان آورد گارد دفاعی و سخت این رهبر لجباز در هم شکست. بگین با دیدن نام نوههایش شروع به گریستن کرد چمدانها را باز کرد پشت میز برگشت و توافق تاریخی کمپ دیوید امضا شد.
اما تفاوت کمپ دیوید در ۱۹۷۸ با ژنو در ۲۰۲۶ در چیست؟ در کمپ دیوید کارتر از روانشناسی به عنوان یک «تسهیلگر عاطفی» استفاده کرد تا گره یک لحظه بحرانی را باز کند؛ مفهومی که در ترجمه کتاب «کیمیاگری برند، کاروکسب و زندگی» اثر بینظیر روری ساترلند (که توسط انتشارات بازاریابی منتشر شده است) به تفصیل به آن پرداخته شده است. ساترلند در این کتاب به زیبایی نشان میدهد که چگونه جادوی مداخلههای کوچک و نامعقول میتواند نتایج شگرفی در برندینگ و تصمیمسازی رقم بزند.
اما آنچه تیم مذاکرهکننده ایرانی در اسلامآباد و سپس در مسیر ژنو انجام داد ارتقای این مفهوم از یک تکنیک ساده روانشناختی به یک سیستم عامل جامع بود. روانشناسان ایرانی سایکولوژی وارفر را نه صرفاً برای یک لحظه احساسی مانند گریه بیگن بلکه برای مهندسی کل مسیر توافق و رام کردن یک برند سیاسی غیرقابل پیشبینی به کار گرفتند. آنها به جهان نشان دادند که چگونه میتوان نقطه ضعف کمپ دیوید را به بلوغی استراتژیک در قرن جدید تبدیل کرد و کل معماری مذاکره را بر پایه کیمیاگری کلمات بنا نهاد.
تاکتیکهای نورومارکتینگ سیاسی در اتاق مذاکره
با عینک یک روانکاو برند بیایید تکنیکهای این روانشناسان ارشد را در میز مذاکرات بازسازی کنیم. آن ها چگونه توانستند واکنشهای نامتعادل یک رئیسجمهور را به مسیر توافق هدایت کنند؟
اولین تکنیک احتمالی آینهداری همدلانه استراتژیک است. برندهایی با ساختار شخصیتی مشابه ترامپ همواره تشنه دیدن انعکاس عظمت خود در چشم رقبا هستند. پیامهای سنتی دیپلماتیک معمولاً ماهیتی تقابلی و طلبکارانه دارند. اما در رویکرد جدید روانشناسان پیشنهاد میدهند پیامها با به رسمیت شناختن قدرت بلامنازع برند رقیب آغاز شود. آن ها از واژگانی استفاده میکنند که ترامپ حس کند طرف مقابل او را نه به عنوان یک دشمن، بلکه به عنوان یک معاملهگر تاریخساز و بیبدیل پذیرفته است.
تکنیک دوم بازتولید حس ابتکار عمل یا معماری توهم انتخاب است. یکی از بزرگترین وحشتهای یک شخصیت تکانشی از دست دادن کنترل اوضاع است. تیم ایرانی با هدایت این تراپیستهای استراتژیک، گزینههای روی میز را به گونهای طراحی کردند که انتخاب هر مسیر در ذهن ترامپ به عنوان ابتکار عمل شخصی خودش بازنمایی شود. شما در مقام مذاکرهکننده جاده را آسفالت میکنید تابلوهای راهنما را میکارید اما اجازه میدهید برند مقابل فکر کند خودش مسیر را کشف کرده و فاتح این جاده است.
تکنیک سوم خنثیسازی تریگرهای پرخاشگری است. کلماتی مانند عقبنشینی، سازش یا کوتاه آمدن برای برند ترامپ، مانند ماشه انفجار عمل میکنند. سایکولوژی وارفر به دیپلماتها آموخت که این مفاهیم حساس را در لفافهای از واژهسازیهای پیروزمندانه بپیچند. یک امتیاز دادن ساده از سوی امریکا در متن جدید به عنوان اقدام شجاعانه پرزیدنت برای بازتعریف نظم جهانی بستهبندی میشود.
آیندهپژوهی آرشیو و برندسازی ملی برای قضاوت تاریخ
یکی از درخشانترین پیچیدهترین و غرورآفرینترین بخشهای مصاحبه این مقام ایرانی با جرمی اسکاهیل اشاره او به ثبت در تاریخ است. او میگوید چون متون مبادله شده در نهایت بخشی از سوابق تاریخی خواهند شد ما مذاکرات را به گونهای پیش میبریم که اطمینان حاصل کنیم وزن نسبی و پیچیدگی تکنیکهای ما در سالهای آینده مشخص خواهد بود.
باید اعتراف کنم این جمله اوج خودآگاهی یک برند ملی است. ایران در این میدان دو بازی شطرنج موازی را مدیریت کرده است. بازی اول یک بازی کوتاهمدت برای کنترل رفتارهای ترامپ و رسیدن به تفاهمنامه نهایی در ژنو به منظور پایان دادن به تنشهاست. اما بازی دوم یک بازی بلندمدت و استراتژیک برای نگارش یک متن کلاسیک آموزشی برای آیندگان است.
تیم ایرانی میداند که دههها بعد، محققان علوم سیاسی روانکاوان و مورخان اسناد این مذاکرات را کلمه به کلمه تحلیل خواهند کرد. آنها با هوشمندی بینظیری در حال کاشت نشانهشناختی در لابهلای متون هستند. آنها برای آیندگان پیام میگذارند که ما در برابر یک ماشین جنگی غیرقابل پیشبینی، تسلیم خشم و هیاهو نشدیم. ما به جای تقابل سخت از مفاهیم علمی و معماری کلمات استفاده و ذهن رقیب را مهار کردیم. این خلق یک میراث برند جاودانه است. در تاریخ ثبت خواهد شد که ایران با دو روانشناس ارشد کاری را کرد که ژنرالهای چندستاره با ناوگان های دریایی قادر به انجامش نبودند.
پارادوکس کلینیکی در تقاطع واشنگتن و ژنو
تضاد ظریفی که مقاله دراپ سایت در ذهن مخاطب میسازد بشدت سینمایی و نمادین است. از یک سو ما با رئیسجمهوری مواجه هستیم که در یک رویداد خشن مبارزات رزمی در حیاط کاخ سفید فیگور قدرت میگیرد. این تصویر نماد برندینگ سخت است. نمایش عضله، خون، خشونت و البته حضور پنهان دهها پزشک برای تضمین سرپا ماندن این تصویر باشکوه.
اما در سوی دیگر جهان در اتاقهای ساکت و بینور یک تیم دیپلماتیک در سایه نشستهاند که سلاحشان نه موشک بالستیک است و نه فرمولهای فیزیک کوانتوم. سلاح آنها نورومارکتینگ سیاسی است. روانشناسان ایرانی نیازی نداشتند روی چمن کاخ سفید قدرتنمایی کنند؛ آن ها از طریق کلمات رمزگذاری شده با فرکانسهای دقیق روانی مستقیماً وارد خلوت ذهنی و اتاق فرمان ترامپ شدند.
زمانی که مقام ایرانی با اطمینان میگوید واکنشهای ترامپ بهبود یافته است، این یعنی آنتیبیوتیکهای روانی تزریق شده در متن نامهها عفونت بدبینی و پرخاشگری را در ذهن او با موفقیت کنترل کرده است. این نقطه اوج بلوغ در هنر دولتداری است؛ جایی که قدرت نرم به معنای واقعی کلمه سختترین موانع را ذوب میکند.
پایان بازی و طلوع دیپلماسی سایکومتریک
یکشنبه شب توافق اولیه اعلام شد و قرار است در ۱۹ ژوئن در ژنو سوئیس تفاهمنامه نهایی امضا شود. شبکههای خبری جهان طی روزهای آینده صفحه نمایش خود را با تحلیلهای تکراری پر خواهند کرد. کارشناسان با خطکشهای زنگزده دیپلماسی کلاسیک درباره میزان لغو تحریمها مکانیسمهای نظارتی و تعهدات متقابل سخنرانی خواهند کرد.
اما از زاویه نگاه تخصصی یک روانکاو برند، توافق ژنو صرفا یک معاهده سیاسی نیست؛ این محصول بلامنازع دیپلماسی سایکومتریک است. این توافق، اثبات قطعی این نظریه است که در قرن بیست و یکم برای متوقف کردن یک ماشین جنگی ویرانگر نیازی به شلیک گلوله متقابل نیست؛ تنها کافی است کدهای روانی راننده آن ماشین را رمزگشایی و هک کنید.
خبر مستقل جرمی اسکاهیل سندی معتبر بر اثبات پختگی ساختاری در نظام تصمیمسازی کلان است. گذار از شعارزدگی هیجانی به استفاده از روانشناسی کاربردی در بالاترین سطح تعاملات بینالمللی نشاندهنده تولد یک برند ملی عملگرا، فوقهوشمند و مسلط بر ابزارهای نوین است.
دونالد ترامپ قطعا در روز ۱۹ ژوئن در ژنو با ژست یک فاتح تاریخی ظاهر خواهد شد. او احتمالاً در برابر دوربینها این توافق را بزرگترین و بینظیرترین معامله تاریخ بشریت خواهد نامید. ایگوی متورم برند او از تشویقهای بیامان هوادارانش در سراسر امریکا تغذیه خواهد کرد و او در این توهم شیرین غرق میشود که یک بار دیگر امریکا را به اوج عظمت رسانده است.
اما حقیقت ماجرا در جای دیگری پنهان است. در اتاقهای تاریک آرام و دور از هیاهوی رسانهها؛ آن مشاوران و روانشناسان ارشد ایرانی با خیالی آسوده لبخند خواهند زد. آن ها به خوبی میدانند چه کسی سناریوی این نمایش پر زرق و برق پیروزی را برای ترامپ کلمه به کلمه نوشته است. در دنیای پیچیده سایکولوژی وارفر، فاتح واقعی کسی نیست که پشت تریبون بلندترین فریادها را میکشد و مدال افتخار بر سینه میزند. فاتح واقعی و طراح بازی کسی است که کلمات پیروزی را با ظرافت و دقت تمام در دهان رقیب میکارد تا او دقیقاً همان چیزی را بگوید که از پیش برایش برنامهریزی شده است.
آینده سیاست جهانی دیگر در انحصار ژنرالهای نظامی و حقوقدانان خشکاندیش نیست. جهان وارد عصر معماران سایکولوژی وارفر شده است؛ متخصصانی که قادرند با چند سطر نوشته کالیبره شده یک برند تکانشی مجهز به زرادخانه اتمی را به امضاکننده مطیع و آرام یک توافقنامه صلح تبدیل کنند. این یک شاهکار مهندسی ذهن در تاریخ معاصر است.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما