مقایسه تشییع آیت الله خامنه‌ای با استالین؛ ۵ منبع و ۳ اشتباه

محمدرضا اسدزاده

والودیا، اهل گرجستان، مرا به کناری کشید، به اطراف نگاه کرد تا کسی ما را نبیند. دهانش را به گوشم نزدیک کرد و آهسته گفت: استالین مرد. ما در چنین فضایی بودیم که حتی کسی جرات فکر کردن درباره مرگ استالین را هم به خودش نمی داد....

بازخوردهای مراسم تشییع پیکر رهبر شهید ایران در فضای رسانه ای و به تبع آن گروه های مجازی و اجتماعی قابل توجه است. این توجه نیازمند درک و تحلیل 1- تولیدات رسانه های فارسی زبان خارج ایران و 2- فضای مجازی تابع آن و 3- افکار عمومی و ذهنیت نخبگان داخل ایران نسبت به تشییع رهبر شهید است.

دو خط خبری، همزمان با تشییع رهبر شهید

تولیدات رسانه های فارسی زبان خارج ایران، دو خط خبری را همزمان با تشییع رهبر شهید دنبال کردند. اول: خط خبری با کد مشارکت حداقلی. دوم: خط خبری با کد مقایسه مراسم با تشییع استالین.

1- خط خبری با کد «مشارکت»

اولین خط خبری با کلیدواژه «مشارکت حداقلی» و بازی با اعداد شرکت کننده در مراسم تشییع دنبال شد. این رویکرد در روزهای شنبه، یک شنبه و دوشنبه به عنوان خط خبری اول در فضای رسانه های فارسی زبان خارجی موج سازی شد.
در این مجال به تحلیل این خط رسانه ها علیه تشییع رهبری نمی پردازم.

2- خط خبری با کد «مقایسه»

دومین خط خبری علیه تشییع رهبر شهید، با کلیدواژه «مقایسه» این مراسم با «مراسم تشییع استالین» به عنوان دومین رهبر شوروی موج سازی شد. این خط خبری، به ویژه پس از مراسم مصلی، همزمان با تشییع در تهران و سپس در عراق به موج اصلی خبری تبدیل شد.
انتشار عکس ها و فیلم هایی از تشییع ( خصوصا در فضای اینستاگرامی)، به قدری سیاستگذاران خارج نشین را متعجب کرد که برای شکستن موج خبری آن، اول، به موج «مقایسه با استالین» پرداختند و سپس با پوشش وسیع حملات آمریکا به ایران در روز پایانی تشییع عراق، زمینه ساز شکستن موج خبری تشییع شدند.

پنج منبع اصلی در خط خبری «مقایسه» با تشییع استالین

پنج منبع اصلی رسانه ای به شکل همزمان، خط خبری مقایسه با تشییع استالین را ایجاد و پشتیبانی کردند. این منابع عبارتند از:

منبع صهیونی/ تیتر یک «اینترنشنال»:
نخستین محتوای تولیدی با کلیدواژه مقایسه تشییع رهبر شهید ایران با تشییع استالین توسط تلویزیون اینترنشنال آغاز شد.
«مهدی مهدوی‌آزاد»، روزنامه نگار اصلاح طلب سابق ایرانی که اکنون مجری و کارشناس تلویزیون اینترنشنال است، در برنامه «چشم‌انداز» به مقایسه طعنه آمیزی با میراث تشییع و تابوت استالین پرداخت.
همچنین مرتضی کاظمیان، روزنامه نگار اصلاح طلب سابق ایرانی و تحلیلگر این تلویزیون در مقاله «مرگ دیکتاتور، روزگار جدید» از کلیدواژه مقایسه با «استالین» بهره گرفت.

منبع سعودی/ تیتر یک «ایندیپندت فارسی»:
دومین خط خبری را سایت «ایندیپندت فارسی» آغاز کرد که با پشتیبانی شرکت سعودی «المجموعة السعودیة للأبحاث والتسویق» اداره می شود. کد « مقایسه» با استالین در مطلبی با عنوان «باقی‌ماندگان در تشییع باقی‌مانده» به قلم « امیر طاهری»، منتشر شد.
امیر طاهری که در سال های 51 تا 56 سردبیر روزنامه کیهان بوده، هم اینک رئیس هیئت مدیرهٔ مؤسسه «گیتستون» است. موسسه ای با هدف تولید و ترویج محتوا برای سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه که جان بولتون( مشاور امنیت ملی سابق آمریکا) از سال ۲۰۱۳ تا مارس سال ۲۰۱۸،( پیش از طاهری) رئیس هیئت مدیره آن بوده است.
اطلاعات غلط:
گذشته از محتوای مقاله امیر طاهری درباره مقایسه تشییع رهبر شهید ایران با استالین، تنها در بخشی از اطلاعات نادرست این مقاله چنین آمده: « در تشییع‌ جنازه استالین، ده‌ها میلیون نفر شرکت کردند»
این در حالی ست که بنابر منابع منتشر شده در آمریکا و روسیه، در تشییع جنازه استالین، 2 میلیون نفر شرکت کردند. ПОХОРОНЫ СТАЛИНА چنانکه جمعیت شوروی در زمان استالین 140 میلیون نفر بوده است. داده های ویکی پدیای انگلیسی و روسی نیز همین عدد 2 میلیون نفر را تایید می کند.

منبع اروپایی/ تیتر یک «یورونیوز»:
سومین خط خبری با محور «مقایسه» را در تیتر یک «یورونیوز» شاهد بودیم. این رسانه در مطلبی با عنوان« تشییع دیکتاتورها» که نام نویسنده آن برده نشده، ضمن مقایسه دو تشییع جنازه، حضور گسترده مردم در تشییع ایران را «نمایش مشروعیت» نامید.
این خط خبری در حالی از سه شنبه 16 تیر ماه در این رسانه دنبال شد که «یورونیوز» در روزهای پیشین، از عدم استقبال و عدم مشارکت مردم در مراسم تشییع خبر می داد.

منبع وهابی/ برنامه تلویزیون «کلمه»
تلویزیون و سایت وهابی «کلمه» نیز از روز سه شنبه 16 تیر، محور تحلیل خود درباره تشییع رهبر ایران را مقایسه با تشییع استالین قرار داد. «عبدالقادر ترسابی»، کارشناس وهابی تلویزیون کلمه، دقیقا پس از مراسم تشییع عراق، در برنامه خود گفت: « اصلا گستردگی جمعیت، ملاک نیست و تشییعِ میلیونی، مشروعیت نمی‌آورد...»

مقایسه تشییع آیت الله خامنه‌ای با استالین؛ ۵ منبع و 3 اشتباه

منبع سلطنت‌طلبی/ فضاهای اینستاگرامی
خط خبری شکل گرفته از سوی منابع بالا، سپس در صفحات وابسته به سلطنت طلبان در فضای اینستاگرام دنبال شد. آنان با انتشار و بازتولید عکس ها و فیلم هایی از تشییع استالین در سال ۱۹۵۳ میلادی، این خط رسانه ای را ترویج کردند.
جالب اینکه با کنارهم گذاشتن عکس هایی از جمعیت گسترده در تشییع رهبر شهید و نیز مراسم تشییع استالین، عکس نوشت هایی تولید کردند که به شکل غیرمستقیمی بر گستردگی حضور مردم در مراسم تشییع اشاره می کرد. گرچه هدفشان تخریب شخصیت و مراسم تشییع رهبر ایران بود.

مقایسه تشییع آیت الله خامنه‌ای با استالین؛ ۵ منبع و 3 اشتباه

چرا این «مقایسه» نادرست است؟

در حالی که رسانه های فارسی زبان خارجی در روزهای نخست تشییع رهبر شهید در مصلی، از مشارکت محدود چند صد نفری یا چند هزار نفری سخن می گفتند، ناگهان پس از تشییع در تهران و عراق، خط خبری شان عوض شد و اعلام کردند: « تشییعِ میلیونی، ملاک مشروعیت نیست.»!
باز نشر عکس ها و فیلمی از تشییع استالین در گروه های مجازی داخلی بین ایرانیان( در تلگرام - وات ساپ)، خط خبری مقایسه را ترویج و تکمیل کرد. اما این مقایسه از چه شاخص ها و عناصر نادرستی برخوردار است؟

اول: مقایسه فضای اجتماعی داخل ایران و شوروی

وقتی استالین مرد، استیلای حزب کمونیسم در جامعه شوروی، به شکلی بود که حتی مردم، جرات سخن گفتن از مرگ استالین را نداشتند. خوب است مقایسه کنندگان، کتاب ها و مقالات وضعیت اجتماعی مردم شوروی در زمان مرگ استالین را مطالعه کنند.
اتابک فتح الله‌زاده در کتاب «درماگادان کسی پیر نمی‌شود» چاپ نشر ثالث، روز مرگ استالین را اینگونه روایت کرده: « دوست و آشنای غمخواری به نام والودیا، اهل گرجستان را دیدم که سراسیمه می خواست چیزی بگوید. مرا به کناری کشید، سپس به اطراف نگاه کرد تا مطمئن شود که کسی ما را نمی‌بیند. آنگاه دهانش را به گوشم نزدیک کرد، دوباره به اطراف نگاه کرد و مطمئن شد که کسی نمی‌شنود و آخرسر جان کند و آهسته در گوشم گفت: استالین مرد.... ما در چنین فضایی بودیم که حتی کسی جرات فکر کردن درباره مرگ استالین را هم به خودش نمی داد»
چنین فضایی از زمان مرگ استالین را مقایسه کنید با اسفندی که « آیت الله سیدعلی خامنه‌ای» ترور شد. آن شب که خبر ترور پیچید را به یاد بیاورید که چقدر از مردم به هر دلیل و محاسبه خطایی، به راحتی در کوچه و خیابان در داخل ایران شادی و پایکوبی می‌کردند.

دوم: شیوه برخورد حکومت با نخبگان و مردم برای شرکت در تشییع

گزارش اسناد و ابلاغیه های دولتی برای برگزاری مراسم تشییع استالین بسیار قابل توجه است. «سوتلانا» دختر استالین، چهار سال پیش از خروج از شوروی در ماه‌های ژوئیه و اوت ۱۹۶۳ برابر مرداد ۱۳۴۲ خورشیدی، به درخواست یکی از دوستانش شروع به نوشتن خاطرات پدرش در قالب نامه کرد. این خاطرات با عنوان «۲۰ نامه به یک دوست» نخستین بار، ۲۰ شهریور سال ۱۳۴۶ خورشیدی، یک روز پس از اشپیگل در روزنامه اطلاعات منتشر شدند.
در بخشی از این گزارش ها از مراسم تشییع استالین آمده است: « دولت که از واکنش مردم نگران بود، فوری به تمام روشنفکران، شخصیت ها و چهره های دانشگاهی ابلاغ کرد که همگان باید نسبت به مرگ استالین، واکنش مثبت نشان دهند تا جامعه را آماده تشییع کنند.»
این فضای دستوری با ابلاغ دولتی به نخبگان در زمان استالین را مقایسه کنید با زمانی که آیت الله خامنه ای ترور شد. رهبر ایران را در حالی ترور کردند که بیشماری از جامعه دانشگاهی و نامدارترین چهره های فلسفی داخل ایران، شخصیت های مشهور سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و... ( حتی برخی که پیشتر پایگاه اصولگرایی داشتند) در برابر ترور رهبری سکوت کردند و از نوشتن کوچکترین یادداشتی پرهیز کردند!
چنانکه پر واضح است که هیچ نهاد رسمی حکومتی نیز هیچ چهره و نخبه ای را به واکنش یا مشارکت در تشییع مجبور نکرده است.

سوم: عدم درک گفتمانی و تفاوت وجودی و ماهوی دو شخصیت

آنچه جریان رسانه های غربی و مروجان داخلی آنان در این مقایسه توجه نمی کنند، تفاوت وجودی و ماهوی این دو شخصیت است. آنان شخصیت رشدیافته در کانون الهیات و اخلاق دینی چون «آیت الله سیدعلی خامنه ای» را همانگونه می فهمند که «ژوزف ویساریونویچ اِستالین» را که مدافع بی خدایی بود. چنانکه درکی از اثر گفتمان انسان متعالی و اثر معنایی شهادت در گفتمان دینی ندارند.
خوب است روشنفکران و نخبگان اجتماعی که به رسم همیشه در چنین برنامه هایی حضور شخصی ندارند، لااقل با تماشای دقیق تر تصاویر سوگواری و تشییع پیکر آیت الله شهید خامنه ای، ذهن خود را با واقعیات اجتماعی و حقیقت گفتمانی دین باوارن روبرو کنند. شاید کمی کمتر فریب این مقایسه ها را بخورند.

تصاویر زیر از کشورهایی ست که امکان تشییع پیکر رهبر شهید در آن ممکن نبوده است.

مراسم عزاداری در پاکستان برای آیت الله شهید سیدعلی خامنه‌ای

مقایسه تشییع آیت الله خامنه‌ای با استالین؛ ۵ منبع و 3 اشتباه