به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حجاب را نباید تنها در قالب یک تکلیف یا الزام تحمیلی تعریف کرد؛ بلکه میتوان آن را انتخابی آگاهانه دانست که به جوانان کمک میکند هویت مستقل خود را بدون وابستگی به نگاه ابزاری صنعت مد و تبلیغات شکل دهند. چنین انتخابی میتواند با آزادی حقیقی نیز پیوند داشته باشد؛ چراکه فرد را از اسارت خواستهها و تمایلات زودگذر دور میکند و این فرصت را به او میدهد که به جای ظاهر، با شخصیت، توانایی و ویژگیهای انسانی خود شناخته شود. قرآن کریم نیز با تأکید بر مفاهیمی همچون «شناخته شدن و مصون ماندن از آزار» و «لباس تقوا»، حجاب را در مسیر حفظ کرامت، امنیت روانی و رشد و تعالی انسان مطرح میکند.
بنابر روایت ابنا، در شرایطی که جوانان امروز از جهات مختلف در معرض جریانها و پیامهای متنوع و متضاد فرهنگی قرار دارند، موضوع «حجاب» بیش از گذشته نیازمند بازنگری و ارائه نگاهی تازه است. برای بسیاری، حجاب همچنان صرفاً یک وظیفه دینی یا الزام اجتماعی به شمار میرود؛ اما وجه دیگری که کمتر مورد توجه قرار گرفته، جنبه انتخابی و آگاهانه آن است.
حجاب میتواند زمینهای برای رسیدن به آزادی واقعی، دستیابی به هویتی مستقل و تقویت شخصیت باشد؛ البته به شرطی که انتخاب آن بر پایه شناخت و آگاهی صورت گیرد، نه اجبار. نسل امروز بیش از نسلهای گذشته به دنبال کشف هویت خود، «خود بودن» و متفاوت دیده شدن است. جوانان امروز بیش از آنکه صرفاً پذیرای استدلالهای سنتی باشند، به دنبال پاسخ و دلیل هستند. بنابراین، برای تبیین مفهوم حجاب باید از زبانی صمیمی و اقناعکننده بهره گرفت و آن را نه بهعنوان مانعی در مسیر زندگی، بلکه فرصتی برای رشد شخصیت، استقلال فکری و تصمیمگیری آگاهانه معرفی کرد.
حجاب و آزادی واقعی
یکی از مهمترین پرسشهایی که درباره حجاب در ذهن جوانان شکل میگیرد، نسبت میان این مفهوم و «آزادی» است. در نگاه نخست شاید حجاب و آزادی دو مفهوم متضاد به نظر برسند، اما اگر آزادی را توانایی انتخاب بدانیم، حجاب نیز میتواند نمونهای از همین آزادی باشد؛ زیرا انتخاب آگاهانه زمانی معنا پیدا میکند که انسان تحت سلطه هوسها و خواستههای زودگذر خود یا دیگران قرار نگیرد.
امروزه صنعت مد و تبلیغات در بسیاری از موارد از بدن زنان بهعنوان ابزاری برای تبلیغ و فروش استفاده میکند. در چنین فضایی، حجاب میتواند نوعی مقاومت آگاهانه در برابر نگاه کالایی و ابزاری به زن باشد. زن محجبه با انتخاب پوشش خود این پیام را بیان میکند که ارزش او به ظاهرش محدود نمیشود و نمیخواهد هویت و شخصیتش را بر اساس نگاههای هوسآلود دیگران تعریف کند.
حجاب و هویتسازی جوان
جوان امروز بیش از هر چیز در جستوجوی هویتی مستقل، متفاوت و قابل تشخیص است. در این میان، حجاب میتواند یکی از عناصر هویتساز باشد؛ نشانهای از تعلق به فرهنگی غنی و نظامی ارزشی که کرامت انسانی را مورد تأکید قرار میدهد.
پوشش را میتوان نوعی رسانه هویتی دانست که در روابط و ارتباطات میان افراد، دارای کارکرد نمادین است.(۱)
گروهی از جوانان نیز با مطالعه، تحقیق و بررسی به این نتیجه میرسند که حجاب لزوماً به معنای محدودیت نیست، بلکه میتواند در مسیر آزادی و رشد شخصیت قرار گیرد. هنگامی که این پوشش بر پایه شناخت و انتخاب فردی برگزیده شود، میتواند نشاندهنده بلوغ فکری و استقلال رأی فرد باشد.
حجاب و کرامت انسانی در قرآن
قرآن کریم موضوع حجاب را تنها از زاویه ظاهر و نوع پوشش بررسی نمیکند، بلکه آن را در چارچوب کرامت انسانی و شناخته شدن زنان جامعه اسلامی مورد توجه قرار میدهد. برای فهم بهتر این نگاه، میتوان به سه آیه مهم قرآن کریم اشاره کرد که هر کدام بخشی از ابعاد و فلسفه حجاب را روشن میکنند.
خداوند متعال میفرماید:
« وَقُل لِّلْمُؤْمِنَـٰتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَـٰرِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا ۖ وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَیٰ جُیُوبِهِنَّ ۖ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ ءَابَآئِهِنَّ أَوْ ءَابَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَآئِهِنَّ أَوْ أَبْنَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِیٓ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِیٓ أَخَوَٰتِهِنَّ أَوْ نِسَآئِهِنَّ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَـٰنُهُنَّ أَوِ ٱلتَّـٰبِعِینَ غَیْرِ أُو۟لِی ٱلْإِرْبَةِ مِنَ ٱلرِّجَالِ أَوِ ٱلطِّفْلِ ٱلَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا۟ عَلَیٰ عَوْرَٰتِ ٱلنِّسَآءِ ۖ وَلَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یُخْفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ ۚ وَتُوبُوٓا۟ إِلَی ٱللَّهِ جَمِیعًا أَیُّهَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ »
«و به زنان باایمان بگو چشمهای خود را (از نگاههای هوسآلود) فرو گیرند و دامان خویش را (از بیعفتی) حفظ کنند و زینت خود را جز آن مقدار از آن که نمایان است آشکار نکنند و (کنارههای) روسریهای خود را بر سینه خود افکنند (تا گردن و سینه با آن پوشانده شود)».(۲)
این آیه که به «آیه حجاب» شهرت دارد، چگونگی پوشش را با جزئیات بیان کرده و در کنار آن بر حفظ عفت و پاکدامنی نیز تأکید میکند.(۳)
در آیهای دیگر، خداوند خطاب به پیامبر اکرم(ص) میفرماید:
« یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُل لِّأَزْوَاجِکَ وَبَنَاتِکَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ ۚ ذَٰلِکَ أَدْنَیٰ أَن یُعْرَفْنَ فَلَا یُؤْذَیْنَ ۗ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا»
«ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنه بگو: جلبابهای خود را بر خویش فرو افکنند، این کار برای اینکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند، بهتر است (و اگر تاکنون خطا و کوتاهی از آنها سرزده، توبه کنند) خداوند همواره آمرزنده و مهربان است».
در این آیه، یکی از فلسفههای حجاب بهروشنی بیان شده است: زن با این پوشش شناخته شود و از آزار در امان بماند. از این منظر، حجاب میتواند زمینهای برای صیانت زن در برابر رفتار و نگاه هوسآلود باشد و به او کمک کند هویت و شخصیتش مستقل از نگاه دیگران تعریف شود.
خداوند متعال در آیه دیگری میفرماید:
«یَا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَیْکُمْ لِبَاسًا یُوَارِی سَوْآتِکُمْ وَرِیشًا ۖ وَلِبَاسُ التَّقْوَیٰ ذَٰلِکَ خَیْرٌ ۚ ذَٰلِکَ مِنْ آیَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ»
«ای فرزندان آدم! ما لباسی برای شما فرو فرستادیم که اندام شما را میپوشاند و مایه آراستگی شماست؛ و لباس پرهیزگاری، آن بهتر است».(۵)
این آیه مفهوم لباس را به سطحی فراتر از پوشش ظاهری میبرد و از «لباس تقوا» بهعنوان پوششی برتر سخن میگوید. بنابراین، حجاب در معنای عمیقتر خود فقط به پوشاندن بدن مربوط نیست، بلکه با مراقبت درونی انسان و دوری از گناه و آلودگی نیز ارتباط دارد.(۶)
بر این اساس، حجاب را میتوان در عمیقترین لایههای مفهومی خود، دعوتی به انتخاب آگاهانه دانست؛ انتخابی که با آزادی واقعی، هویتیابی مستقل و کرامت انسانی پیوند دارد. آیات قرآن کریم نیز در کنار بیان چارچوبهای ظاهری پوشش، به اهداف مهمی همچون شناخته شدن، حفظ امنیت و تقوا توجه کردهاند.
جوانان امروز میتوانند از مسیر مطالعه، تفکر و تصمیمگیری آزادانه، به درک دقیقتری از ارزشهای حجاب دست پیدا کنند و آن را نه صرفاً یک محدودیت تحمیلی، بلکه نشانهای برای تعالی فردی و اجتماعی بدانند. هنگامی که حجاب از یک وظیفه صرف به انتخابی آگاهانه تبدیل شود، ماندگاری آن نیز بیشتر خواهد شد و میتواند به یکی از بخشهای هویت اصیل جوان تبدیل شود؛ هویتی که فرد با شناخت و افتخار آن را انتخاب و حفظ میکند.
پینوشتها
۱. بلاغ نیوز، «حجاب، انتخابی آگاهانه برای رعایت حق اجتماعی و صیانت از کانون مقدس خانواده»، ۱۴۰۱.
۲. سوره نور، آیه ۳۱.
۳. ایکنا، «حجاب و عفاف از دیدگاه قرآن»، ۱۳۹۹.
۴. سوره احزاب، آیه ۵۹.
۵. سوره اعراف، آیه ۲۶.
۶.ایکنا، «حجاب و عفاف از دیدگاه قرآن»، ۱۳۹۹.
(۵) بلاغ نیوز، «حجاب، انتخابی آگاهانه برای رعایت حق اجتماعی و صیانت از کانون مقدس خانواده»، ۱۴۰۱.
نظر شما