به گزارش خبرآنلاین از رویترز؛ این درگیری نخستین آزمون جدی برای ائتلاف دفاعی متقابلی است که ماه گذشته میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه به امضا رسید و در کنار توافق دفاعی پیشین میان اسلامآباد و ریاض قرار گرفت. بر اساس این توافق، حمله مسلحانه به هر یک از این سه کشور، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد.
مقامهای پاکستانی نگرانند تهدید انصارالله، بیش از حملات موشکی ایران به زیرساختهای انرژی عربستان در اوایل سال جاری، پای اسلامآباد را به جنگ باز کند. دو مقام پاکستانی در ماه ژوئیه به رویترز گفتند نیروهای این کشور در نزدیکی مرز عربستان با یمن مستقر شدهاند؛ موضوعی که باعث میشود نیروهای پاکستانی مستقیماً در معرض این تهدید قرار داشته باشند.
توافقهای دفاعی پاکستان با کشورهای حاشیه خلیج فارس، یکی از پایههای برنامه اسلامآباد برای تقویت اقتصاد کشور پس از سالها بحران بوده است. این توافقهای دفاعی نیز اغلب با مذاکراتی درباره سرمایهگذاری کشورهای حوزه خلیج فارس همراه شده یا به دنبال آنها، گفتوگوهای سرمایهگذاری میان دو طرف شکل گرفته است.
از سوی دیگر، پاکستان برای تأمین نفت و گاز خود به محمولههایی متکی است که از تنگه هرمز و دریای سرخ عبور میکنند؛ دو مسیری که ایران و انصارالله نشان دادهاند میتوانند در آنها اختلال ایجاد کنند. بنابراین، اسلامآباد حتی در شرایطی که روابط خود را با کشورهای حاشیه خلیج فارس گسترش میدهد، نمیتواند بهراحتی با تهران وارد تنش شود.
هشدار به ایران
روابط ایران و پاکستان در گذشته هم دورههای پرتنشی را پشت سر گذاشته و حتی در مواردی به درگیریهای مرگبار انجامیده است. دو سال پیش نیز حملات موشکی و پهپادی ایران به مخفیگاههای شبهنظامیان در استان بلوچستان پاکستان، در نزدیکی مرز مشترک دو کشور، با حملات تلافیجویانه اسلامآباد روبهرو شد. این رویارویی برای مدتی کوتاه نگرانی از شکلگیری یک درگیری جدید میان دو کشور را افزایش داد، اما تنشها خیلی زود فروکش کرد.
این بار، پاکستان میخواهد پیش از آنکه درگیریها از کنترل خارج شود، از بالا گرفتن دوباره تنش میان دو کشور جلوگیری کند.
منابع سعودی، پاکستانی و ایرانی روز چهارشنبه به رویترز گفتند پاکستان این هفته پیام هشدار عربستان را به تهران رسانده است. ریاض از ایران خواسته برای مهار انصارالله، متحد یمنی خود، وارد عمل شود. یک منبع پاکستانی نیز گفت فیلد مارشال عاصم منیر، رئیس ارتش پاکستان، شامگاه پنجشنبه در تماس تلفنی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، درباره «راههای ازسرگیری تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش در همه جبههها» گفتوگو کرده است.
یکی دیگر از مقامهای دولت پاکستان به رویترز گفت: «پاکستان تلاش میکند در درگیری میان عربستان و انصارالله تا جای ممکن وارد ماجرا نشود، چون منافع و ملاحظات خود پاکستان در این میان بسیار زیاد است. اسلامآباد نمیخواهد روابطش با ایران آسیب ببیند.»
سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، روز پنجشنبه در نشست خبری گفت اسلامآباد در حال حاضر گزینه پاسخ نظامی به حملات انصارالله را روی میز ندارد.
خان در پاسخ به پرسش رویترز گفت: «رهبری ایران همواره از تلاشهای پاکستان برای میانجیگری استقبال کرده است. پاکستان نیز همواره با تشدید تنش مخالفت کرده و خواستار خویشتنداری، گفتوگو و استفاده از راههای دیپلماتیک بوده است.»
تلاش برای حفظ تعادل
مقامهای ایرانی در مواضع علنی خود از نقش پاکستان استقبال کردهاند و گفتهاند پیمان دفاعی جدید را تهدیدی علیه ایران نمیدانند. اما سه منبع ایرانی که در جریان این مذاکرات قرار دارند، به رویترز گفتند موضع تهران در گفتوگوهای غیرعلنی متفاوت است. به گفته این منابع، هرچند ممکن است پاکستان با نیت خوبی وارد این روند شده باشد، اما نه از توان و امکانات لازم برای پیشبرد آن برخوردار است و نه تجربه میانجیگرانی مانند قطر را دارد.
وزارت امور خارجه ایران نیز به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این موضوع پاسخی نداد.
به نظر میرسد اسلامآباد حالا با توجه به دشواری حفظ این توازن، در حال بازنگری در سیاست خود است.
چهار منبع آگاه از مذاکرات به رویترز گفتند پس از آنکه پاکستان و عربستان سال گذشته نخستین توافق دفاعی خود را امضا کردند، کویت هم خواستار توافقی مشابه با پاکستان شد. اما مقامهای پاکستانی که نگران گسترش همکاری نظامی با کشور دیگری در خلیج فارس بودند، با توجه به اینکه کویت نیز در معرض حملات ایران قرار داشت، ترجیح دادند مذاکرات را محدودتر پیش ببرند.
در نهایت، پاکستان و کویت ماه گذشته در اسلامآباد به توافقی محدودتر رسیدند؛ توافقی که حوزههایی مانند آموزش، امنیت مرزی و تقویت توانمندیهای دو کشور را دربر میگیرد و با توافق گستردهای که کویت ابتدا به دنبال آن بود، فاصله داشت.
سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، روز پنجشنبه گفت اسلامآباد فعلاً قصد ندارد ائتلاف دفاعی پاکستان، عربستان و ترکیه را به کشورهای دیگری گسترش دهد.
میانجی یا طرف درگیر؟
فرزانه شیخ، پژوهشگر ارشد در چتمهاوس، معتقد است نباید میزان اعتماد تهران به اسلامآباد را بیش از حد جدی گرفت و این پرسش را مطرح میکند که آیا ایران اساساً آنقدر که تصور میشود به پاکستان اعتماد دارد یا نه.
او گفت پاکستان نه توانایی و امکانات لازم برای ایفای چنین نقشی را دارد و نه از تجربهای برخوردار است که قطر و عمان میتوانستند در اختیار داشته باشند. به گفته شیخ، پررنگ شدن نقش پاکستان در این میان بیشتر از آنکه نتیجه جایگاه و اعتبار دیپلماتیک اسلامآباد باشد، به «روابط صمیمانه شخصی» میان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و فیلد مارشال عاصم منیر برمیگردد.
ترامپ بارها از عاصم منیر با عنوان «فیلد مارشال محبوب» خود یاد کرده است؛ رابطهای که در پی تلاشهای پاکستان برای نزدیکتر شدن به واشنگتن شکل گرفته و در این میان موضوعاتی مانند همکاریهای رمزارزی، فراهم کردن دسترسی آمریکا به مواد معدنی کمیاب و همکاری در مبارزه با تروریسم مطرح بوده است.
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند این تحولات لزوماً به معنای پایان نقش پاکستان بهعنوان میانجی نیست.
کامران بخاری، تحلیلگر روابط پاکستان و ایران در واشنگتن، میگوید تهران دقیقاً به این دلیل همچنان با اسلامآباد در ارتباط است که پاکستان روابط نزدیکی با ریاض و واشنگتن دارد.
به گفته بخاری، همین روابط نزدیک با ریاض و واشنگتن باعث شده اسلامآباد بتواند پیامهایی را میان طرفها رد و بدل کند که یک کشور کاملاً بیطرف از انتقال آنها ناتوان است. به همین دلیل، عربستان و آمریکا نیز برای رساندن پیامهای خود به تهران، از کانال پاکستان استفاده میکنند.
با این حال، اگر درگیری میان انصارالله و عربستان شدت بگیرد، ممکن است همین نقش پاکستان را تحت تأثیر قرار دهد.
بخاری میگوید میان رساندن پیام میان طرفهای درگیر و وارد شدن به اقدامات نظامی تفاوت زیادی وجود دارد. او توضیح داد: «انتقال و تنظیم پیامها یک چیز است، اما پشتیبانی عملیاتی از پدافند هوایی یا ارائه اطلاعات چیز دیگری است؛ چنین اقدامی پاکستان را از کشوری که صرفاً منافعش در میان است، به یکی از طرفهای درگیر تبدیل میکند.»
پاکستان از نظر شمار نیروهای نظامی فعال، هفتمین ارتش بزرگ جهان را دارد و پیش از این نیز بر اساس توافق دفاعی قبلی، هزاران سرباز و یک اسکادران جنگنده به عربستان اعزام کرده است.
حالا اسلامآباد در شرایطی قرار گرفته که هم نیروهایش در امتداد مرز پرتنش با هند مستقر هستند و هم ارتش این کشور در استانهای غربی با چندین شورش مسلحانه درگیر است. در همین حال، کشورهای دیگری در حاشیه خلیج فارس نیز خواهان دریافت تضمینهای دفاعی مشابه هستند و پاکستان باید میان این درخواستها و توان محدود نیروهایش تعادل برقرار کند.
بخاری میگوید: «نیروهای پاکستان تحت فشار هستند» و به همین دلیل، پذیرفتن تعهدات نظامی بیشتر برای اسلامآباد کار سادهای نخواهد بود.
۴۲/۴۲
نظر شما