به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، گروهی از جنیان پس از آنکه نوای قرآن را شنیدند، شگفتزده شدند و دریافتند که این کلام الهی آنان را به سوی «رشد» و حقیقت راهنمایی میکند. همین شنیدن، برای آنان سرآغاز فاصله گرفتن از اعتقادات نادرست و حرکت به سمت توحید بود.
بنابر روایت فارس، سوره جن با روایتی متفاوت آغاز میشود؛ روایتی از موجوداتی که انسان به طور معمول قادر به دیدن آنها نیست، اما قرآن کریم آنان را موجوداتی عاقل و صاحب ادراک، اختیار و مسئولیت معرفی میکند. آیات ابتدایی این سوره از گروهی از جنیان سخن میگوید که به تلاوت پیامبر(ص) گوش فرا دادند و پس از شنیدن قرآن، به سوی قوم خود بازگشتند تا آنچه را شنیده بودند برای آنان بازگو کنند.
قرآن کریم از زبان آنان میفرماید: «إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا»؛ یعنی «ما قرآنی شگفتانگیز شنیدیم.»
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، با توجه به تعبیر «أُوحِیَ إِلَیَّ» توضیح میدهد که پیامبر(ص) این ماجرا را از طریق وحی دریافت کرده است و اصل واقعه، شنیدن قرآن توسط گروهی از جنیان بوده است. بر این اساس، آیات ابتدایی سوره بیش از آنکه درصدد تحریک کنجکاوی انسان درباره زندگی جنها باشد، واکنش گروهی از شنوندگان در برابر پیام الهی را روایت میکند.
قرآن فقط شنیده نشد؛ زندگی جنیان تغییر کرد
یکی از مهمترین بخشهای سخنان جنیان در آیه دوم سوره جن آمده است: «یَهْدِی إِلَی الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ»؛ «به سوی رشد هدایت میکند، پس به آن ایمان آوردیم.»
آنها قرآن را تنها به دلیل شگفتانگیز بودنش نپذیرفتند، بلکه آنچه برایشان اهمیت داشت این بود که این کتاب، راه رسیدن به «رشد» را نشان میدهد.
از نگاه علامه طباطبایی، «رشد» نقطه مقابل گمراهی است و به معنای قرار گرفتن در مسیر صحیح در اعتقاد و عمل است. از همین رو، واکنش جنیان به قرآن تنها در حد شگفتی باقی نماند و به ایمان و پذیرش توحید منتهی شد: «وَلَنْ نُشْرِکَ بِرَبِّنَا أَحَدًا»؛ «و هرگز کسی را شریک پروردگارمان قرار نخواهیم داد.»
این بخش از آیات، برای انسان نیز پیام مهمی دارد؛ قرآن زمانی میتواند در زندگی انسان اثر حقیقی بگذارد که شنیدن آن تنها به شگفتی محدود نشود، بلکه انسان را به شناخت راه درست و انتخاب آن مسیر برساند.
اعتراف جنیان به باورهای نادرست گذشته
جنیان در ادامه، از برخی اعتقادهای نادرستی که پیش از این در میان آنها وجود داشته است سخن میگویند. آنان میگویند: «وَأَنَّهُ کَانَ یَقُولُ سَفِیهُنَا عَلَی اللَّهِ شَطَطًا»؛ یعنی «سفیه ما درباره خدا سخنان ناروا میگفت.»
پس از آن نیز به یک باور نادرست دیگر اعتراف میکنند؛ اینکه تصور میکردند انسانها و جنیان هرگز درباره خداوند دروغ نمیگویند: «وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ تَقُولَ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَی اللَّهِ کَذِبًا».
این اعتراف نشان میدهد که گاهی انحراف فکری از جایی آغاز میشود که افراد، سخنان نادرست را بدون بررسی میپذیرند و به باورهایی اعتماد میکنند که ریشه در حقیقت ندارند.
وقتی پناه بردن به جن، ترس را بیشتر میکند
در آیه ششم، یکی از هشدارهای مهم این بخش مطرح میشود: «رِجَالٌ مِنَ الْإِنْسِ یَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِنَ الْجِنِّ».
جنیان بیان میکنند که برخی انسانها برای پناه گرفتن و در امان ماندن، به جنیان پناه میبردند، اما نتیجه چنین ارتباطی افزایش ترس و طغیان بود:«فَزَادُوهُمْ رَهَقًا».
این آیه به رسمهایی در میان اعراب جاهلی اشاره دارد؛ رسمهایی که بر اساس آن، برخی افراد هنگام ورود به سرزمینها و بیابانها، برای مصون ماندن از آسیبهای ناشناخته به سراغ سران و بزرگان جنیان میرفتند.
از نگاه علامه طباطبایی، چنین پناه بردنی نهتنها امنیت حقیقی برای انسان ایجاد نمیکرد، بلکه میتوانست باعث افزایش سلطه و انحراف شود.
پیام این آیه روشن است؛ زمانی که انسان از خداوند فاصله بگیرد و برای غلبه بر ترسهای خود به قدرتهای موهوم یا موجودات ناشناخته متکی شود، این وابستگی ممکن است به جای آرامش، ترس و وابستگی بیشتری برای او به همراه داشته باشد.
آسمانی که دیگر جای استراق سمع نبود
جنیان در ادامه سخنان خود از تغییر بزرگی سخن میگویند: «وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِیدًا وَشُهُبًا».
آنان میگویند پیش از این در جایگاههایی قرار میگرفتند تا اخبار آسمانی را بشنوند، اما اکنون آسمان را مملو از نگهبانان قدرتمند و شهابها یافتهاند.
علامه طباطبایی در ادامه بحث مربوط به این آیات، موضوع استراق سمع و ارتباط آن با عالم غیب را مورد بررسی قرار میدهد و بر این نکته تأکید میکند که علم مستقل به غیب اختصاص به خداوند دارد و اگر دیگران از امور غیبی آگاهی پیدا کنند، این آگاهی در صورت تحقق، وابسته به تعلیم الهی است.
جنیان نیز گروهی یکدست نیستند
آیات ۱۰ تا ۱۳ سوره جن، تصویر متفاوتی از جامعه جنیان ارائه میکند. آنان میگویند: «مِنَّا الصَّالِحُونَ وَمِنَّا دُونَ ذَٰلِکَ»؛ «برخی از ما صالحاند و برخی غیر از آن» و در ادامه میافزایند: «کُنَّا طَرَائِقَ قِدَدًا»؛ یعنی ما دارای راهها و گرایشهای گوناگون بودهایم.
بنابراین، قرآن کریم جنها را موجوداتی مجبور و یکسان معرفی نمیکند، بلکه آنان نیز همانند انسان، دارای اختیار و انتخاب هستند و در میانشان گروهها و گرایشهای مختلف وجود دارد.
در نهایت، جنیان پس از شنیدن پیام الهی اعلام میکنند: «فَمَنْ یُؤْمِنْ بِرَبِّهِ فَلَا یَخَافُ بَخْسًا وَلَا رَهَقًا»؛ «پس هر کس به پروردگارش ایمان آورد، نه از کم شدن حق خود میترسد و نه از ستم و فشار.»
ایمان حقیقی، انسان را از ترسهایی که ریشه در وابستگی به غیر خدا دارد رها میکند. جنیانی که زمانی گرفتار باورهای نادرست و پناه بردن به قدرتهای دیگر بودند، پس از شنیدن قرآن به این حقیقت رسیدند که راه دستیابی به «رشد»، شناخت خداوند و تسلیم شدن در برابر هدایت اوست.
تلاوت این آیات از سوره جن را که در صفحه ۵۷۲ قرآن کریم قرار دارد، ببینید و بشنوید.
نظر شما