به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا - آناهید خزیر: «من افرادی را میشناسم که بسیار زیاد میخوانند کتاب به کتاب حرف به حرف با این حال من آنها را «کتابخوان» نمیشناسم. درست است که آنها دارای انبوهی از «دانش» هستند، اما مغز آنها قادر به سازماندهی و ثبت مطالبی که دریافت کردهاند نیست آنها فاقد این هنر هستند که آنچه را که در کتابی برایشان ارزشمند است از چیزهای بیارزش غربال کنند و آن را برای همیشه حفظ کنند و در صورت امکان حتی بقیه را نادیده بگیرند.»
آنچه بازگو شد بخشی از سخنان آدولف هیتلر بود که در ابتدای کتاب «هیتلر و کتابخانۀ شخصی او؛ چه کتابهایی به زندگی آدولف هیتلر شکل دادند؟» آمده است. این کتاب نوشته تیموتی ورینگ رایبک است که با ترجمه کامیاب شهریاری از سوی انتشارات مروارید منتشر شده است.
کتاب پس از پیشگفتار در ۱۰ فصل تنظیم شده است. مطالعه در خط مقدم، ۱۹۱۵، آموزشهای مرشد، سهگانۀ هیتلر، انجیل امریکایی، فیلسوفِ گمشده، پیکار بر سر کتاب، الهام الهی، مطالعه در خط مقدم ۱۹۴۰، روایت هیتلر از جنگ جهانی دوم و معجزهای به تعویق افتاده فصلهای کتاب را تشکیل میدهد.
کتاب میتواند الهامبخش یک مسیر سیاسی باشد
کتابها از دیرباز جایگاهی یگانه در شکلگیری ذهن و جهانبینی انسان داشتهاند. آنها حافظان اندیشه، محرکان تخیل و گاه زمینهساز تحولاتی عمیق در سطح فردی و اجتماعی بودهاند. یک کتاب میتواند جرقه یک نظریه باشد، یا الهامبخش یک مسیر سیاسی؛ میتواند راهنمایی باشد برای شناخت جهان، یا بستری برای بازسازی آن. ازهمینرو، کتابخانه هر فرد، بیش از آنکه تنها مجموعهای از متون و منابع باشد، بازتابی است از ذهنیت و ساختار درونی او و تصویری از آنچه خوانده، به آن اندیشیده و از خلال آن، جهان را فهمیده است.
عکس هیتلر
در این میان، کتابخانه شخصی آدولف هیتلر، یکی از پربحثترین و در عین حال کمتر شناختهشدهترین حوزهها در مطالعه تاریخ فکری و سیاسی سده بیستم به شمار میآید. برخلاف تصور رایج، هیتلر فردی بیارتباط با کتاب و مطالعه نبود. آنچه از کتابخانه شخصی او باقی مانده، گواهی است بر انس و علاقه او به مطالعه، بهویژه در حوزههایی چون تاریخ، نظریههای نژادی، سیاست، فلسفه، علوم نظامی و حتی هنر و ادبیات. برخی از این کتابها، حاوی حاشیهنویسیها، علامتگذاریها و یادداشتهای شخصی هستند؛ امری که نشان میدهد هیتلر متون را نه صرفاً به صورت سطحی، بلکه با دقتی وسواسگونه و تفسیرهایی مبتنی بر برداشتهای فردی خود مطالعه میکرده است. این مواجهه فعال با متن، امکان نادری فراهم میآورد برای ورود به ذهنیتی که تأثیر عمیقی بر تاریخ قرن بیستم گذاشت.
تصویری عینی از رابطه هیتلر با کتاب و مطالعه
مطالعه این کتابخانه، فارغ از قضاوتهای ارزشی، فرصتی است برای فهم روند شکلگیری ایدهها و بررسی نقش مطالعه در پیکربندی یک نگاه سیاسی – اجتماعی خاص. این بررسی نه از سر داوری بلکه با هدف شناخت بهتر سازوکارهای شکلگیری اندیشهها انجام میگیرد؛ اینکه چگونه گزینش متون، شیوه خواندن و نوع برداشت از آنها میتواند مسیرهای فکری و درنتیجه کنشهای تاریخی را شکل دهد. کتابخانه هیتلر از این نظر اهمیت دارد که نشان میدهد کتاب، بسته به زمینه فکری و رویکرد خواننده میتواند به شکلگیری نتایج و پیامدهایی بسیار متفاوت منجر شود. همان کتاب میتواند در ذهنی موجب تأمل و در ذهنی دیگر، ابزار توجیه باشد. این نکته، ارزش تأمل دوبارهای است بر خودِ مفهوم «خواندن» عملی که در آن، خواننده نه فقط دریافتکننده منفعل معنا، بلکه بازتولیدکننده معنا از درون خود است.
نویسنده این کتاب بسیار خواندنی و مستند دکتر تیموتی ورینگ رایبک است که در دانشگاه هارواد ایالات متحده آمریکا درس خوانده است. او سالها به تدریس و تحقیق در مراکز آموزشی و پرورشی آمریکا، فرانسه و هلند مشغول بوده و کتابهای معتبری درباره تاریخ اروپا تألیف کرده است. نویسنده در این کتاب تلاش دارد با گردآوری، طبقهبندی و تحلیل آنچه از کتابخانه شخصی آدولف هیتلر باقی مانده، چشماندازی ملموستر از جهان فکری او به دست دهد. نویسنده با بهرهگیری از بایگانیها، فهرستهای کتابخانهای، حاشیهنویسیها و اسناد تاریخی کوشیده است تصویری عینی از رابطه هیتلر با کتاب و مطالعه ترسیم کند. ازاینرو کوششی است برای شناخت و نیز پیوند دادن متون و واقعیتها و درک عینیتر از چگونگی تبدیل اندیشه به عمل. در این مسیر، تمرکز نه بر رویدادهای تاریخی پیرامونی، بلکه بر فضای درونی ذهن و نوع مواجهه فرد با دانش مکتوب قرار دارد. شیوه تنظیم مطالب، روایت کتاب را از بررسی صرفاً کتابشناختی فراتر میبرد و آن را به پژوهشی در حوزه تاریخ فرهنگی و روانشناسی فردی نزدیک میسازد.
چهرهای بحث برانگیز از دل سدهای پر آشوب
نویسنده ضمن وفاداری به دادهها و پرهیز از گمانهزنیهای غیرمستند، به جزئیاتی پرداخته که معمولاً در تحلیلهای کلان تاریخی مغفول میمانند: اینکه هیتلر چه نوع آثاری را ترجیح میداد، کدام موضوعات را با دقت بیشتر دنبال میکرد، به چه نکاتی در متن حساسیت نشان میداد و چگونه شبکهای از منابع را در ذهن خود به هم پیوند میزد. نتیجه این پژوهش اثری است که میکوشد پرسشی بنیادین را پیش بکشد؛ تا چه اندازه میتوان از خلال رد پای کتابها، به ساختار درونی ذهن یک فرد راه یافت و اصولاً آیا مطالعه کتابخانه شخصی میتواند به ما در فهم پیچیدگیهای کنش انسانی، خصوصاً در دورانهای پرتلاطم تاریخی، یاری برساند؟
ترجمه این اثر به زبان فارسی با هدف گسترش دسترسی به منابع مستند و تحلیلی در حوزه تاریخ اندیشه و سیاست صورت گرفته است. خواننده ایرانی در سالهای اخیر نشان داده است که مشتاق نگاهی ژرفتر و تحلیلیتر به تاریخ معاصر جهان است و چنین آثاری میتوانند به ارتقای این گفتوگوی فکری یاری رسانند...
هیتلر جاهطلبیهای متعصبانهاش را با کتاب تغذیه میکرد
آدولف هیتلر مردی بود که بیشتر به سوزاندن کتابها شهرت داشت تا جمعآوری آنها. با این حال او در زمان مرگش در پنجاهوشش سالگی، صاحب شانزده هزار جلد کتاب بود. کتابخانه او با هر معیاری مجموعهای باشکوه به شمار میرفت: ویراستهای نخست آثار فیلسوفان، تاریخنگاران، شاعران، نمایشنامهنویسان و رماننویسان. برای او کتابخانه نمایانگر سرچشمه هنری و منبع استعاری دانش و الهام بود. او عمیقاً به طرف کتابها جذب میشد و ناامنیهای فکری خود را در آنها فرو مینشاند و با آنها جاهطلبیهای متعصبانهاش را تغذیه میکرد. آنطور که وی ادعا میکرد با حرص و ولع، حداقل یک کتاب در هر شب و گاهی اوقات بیشتر میخواند.
او زمانی گفت: من آنچه را که نیاز دارم از کتاب میگیرم. او دون کیشوت را به همراه رابینسون کروزونه کلبه عمو تام و سفرهای گالیور در زمره آثار بزرگ ادبیات جهان طبقهبندی میکرد او معتقد بود هر یک از آنها برای خود یک ایده بزرگ هستند در رابینسون کروزونه او پیشرفت کل تاریخ بشر را درک کرد. دون کیشوت به طرزی هوشمندانه پایان یک دوران را ثبت کرده است.
هیتلر مجموعه آثار ویلیام شکسپیر را در اختیار داشت
او صاحب نسخههای مصور هر دو کتاب بود و بهویژه تحت تأثیر تصاویر خیالانگیز گوستاو دوره از قهرمان متوهم سروانتس قرار گرفت. او همچنین مجموعه آثار ویلیام شکسپیر را در اختیار داشت که در سال ۱۹۲۵ به قلم گئورگ مولر مترجم آلمانی به عنوان بخشی از مجموعهای منتشر شد که قصد داشت آثار بزرگ ادبی را در اختیار عموم قرار دهد. جلد ششم شامل هر طور میل شماست، شب دوازدهم، هملت و ترویلوس و کرسیدا است. کل مجموعه با چرم مراکشی دستدوز و با یک عقاب طلایی برجستهکاریشده به همراه حروف اول نام و نام خانوادگیاش در پهلوی آن بر پهنای پشت جلد چاپ شده است. او شکسپیر را از هر نظر برتر از گوته و شیلر میدانست به عقیده او در حالی که شکسپیر اندیشه خود را بر روی نیروهای ناپایدار و متغیر امپراتوری نوظهور بریتانیا متمرکز کرده بود این دو نمایشنامهنویس - شاعر تویتونی (ژرمنی) استعداد خود را در داستانهای بحران میانسالی و رقابتهای خواهر و برادری هدر دادند.
او یک بار با تعجب گفت که چرا جریان روشنفکری آلمان در عصر روشنگری ناتان فرزانه را ارائه کرد داستان خاخامی که مسیحیان مسلمانان و یهودیان را با هم آشتی داد در حالی که شکسپیر تاجر ونیزی و شایلاک را به جهان عرضه میکند. به نظر میرسد که او هملت را درک کرده است. «بودن یا نبودن» عبارت مورد علاقه او بود، درست همانند عبارت «آن برای من هکوبا است». او بهویژه علاقه زیادی به نمایشنامه ژولیوس سزار داشت. هیتلر در سال ۱۹۲۶ در یک دفتر طراحی پرده اول تراژدی شکسپیر را بهدقت ترسیم کرد که در آن سزار توسط دشمنان دوستنمای بدذات در حالی که محل بحث و تبادل نظر را احاطه میکنند به قتل میرسد. او بیش از یک بار یکی از مخالفان را تهدید کرد ما دوباره یکدیگر را در فیلیپی ملاقات خواهیم کرد. گفته میشود که او ایدس مارس را پیش خود داشت و از آن برای گرفتن تصمیمات بسیار مهم و حساس استفاده میکرد.
کتابی که منجر به افت چشمگیر نمرات مدرسه هیتلر شد
هیتلر مجموعه کتابهای شکسپیر خود را همراه با یک نسخه چرمی از یکی دیگر از نویسندگان مورد علاقهاش یعنی کارل مای رماننویس ماجراجو در اتاق مطالعه خود در طبقه دوم استراحتگاهش واقع در ارتفاعات کوههای آلپ نگهداری میکرد. او یک بار اذعان کرد که اولین اثری که از کارل مای خواندم کتاب از طریق بیابان بود. من کاملاً غرق این کتاب شده بودم این کتاب چنان مرا به خود مشغول کرده بود که منجر به افت چشمگیر نمراتم در مدرسه شد. گفته میشود که او بعدها در زندگی آرامش را در کارل مای جستوجو میکرد همانطور که دیگران در انجیل. او به کتاب مقدس مسلط بود و یک مجموعه چندجلدی زیبا از آن را در اختیار داشت که روی آن جملاتی از عیسی مسیح نقش بسته بود؛ به رنگ طلایی برجستهکاریشده روی جلدی از پوست گوساله کرمرنگ که حتی امروز هم مانند ابریشم نرم و لطیف است.
او همچنین دارای ترجمه آلمانی از رساله ضدیهودی هنری فورد به نام یهودی بینالمللی مهمترین مشکل جهان و کتاب راهنمای گاز سمی چاپ سال ۱۹۳۱ با فصلی که با جزئیات به ویژگیها و اثرات اسید پروسیک میپردازد «خفهکننده آدمکش» که با نام تجاری «سایکلون بی» به بازار عرضه میشد. او روی چهارچوب تختخواب خود یک جلد خوشدست از کاریکاتور شیطنتآمیز ویلهلم بوش به نام دوماکس و موریتز نگه میداشت.
والتر بنیامین زمانی گفت شما میتوانید از کتابهایی که یک آدم نگه میدارد چیزهای زیادی در مورد سلیقهها علایق و عادتهایش بفهمید. کتابهایی که نگه میداریم و آنهایی که دور میاندازیم کتابهایی که میخوانیم و همچنین آنهایی که تصمیم میگیریم نخوانیم همه اینها چیزهایی در مورد اینکه ما چه کسی هستیم [...]
کتاب «هیتلر و کتابخانۀ شخصی او؛ چه کتابهایی به زندگی آدولف هیتلر شکل دادند؟» نوشته تیموتی ورینگ رایبک با ترجمه کامیاب شهریاری در ۳۱۴ صفحه و قیمت ۸۲۰ هزار تومان از سوی انتشارات مروارید منتشر شده است.
۲۵۹
نظر شما