به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، مسجد جامع الفاتح در منامه، پایتخت بحرین، یکی از مهمترین بناهای مذهبی و مراکز عبادی این کشور است؛ بنایی که در طراحی آن، عناصر شناختهشده معماری اسلامی در کنار مصالح و شیوههای ساخت مدرن قرار گرفتهاند. این مجموعه با وسعت حدود ۶۵۰۰ مترمربع، گنبدی از جنس فایبرگلاس با قطر ۲۴ متر، ظرفیت پذیرش حدود ۷۰۰۰ نمازگزار و کتابخانهای با بیش از ۷۰۰۰ جلد کتاب، از بناهای شاخص اسلامی بحرین به شمار میرود.
بنابر روایت ایکنا، مسجد جامع الفاتح یکی از اصلیترین مراکز عبادی در منامه محسوب میشود و بهواسطه شبستان بزرگ گنبددار و فضای داخلی وسیع و مرمرین خود شناخته شده است. ساخت این مسجد در سال ۱۹۸۸ و با حمایت شیخ عیسی بن سلمان آل خلیفه به پایان رسید. نام مسجد نیز به افتخار احمد الفاتح، بنیانگذار سلسله آلخلیفه، انتخاب شده است. از همین منظر، این بنا علاوه بر جایگاه مذهبی، ارتباطی میان زندگی دینی معاصر بحرین و پیشینه سیاسی این کشور در قرن هجدهم برقرار میکند.
این مسجد در منطقه جفیر منامه واقع شده و مساحتی در حدود ۶۵۰۰ مترمربع دارد.
طراحی ساختمان مسجد با محوریت جهت قبله انجام شده است. نمای اصلی و مسیر ورودی بنا نیز به شبستان مرکزی ختم میشود؛ شبستانی که در زمان برگزاری نماز جماعت و مراسم عبادی، امکان حضور حدود ۷۰۰۰ نمازگزار را فراهم میکند.
در بخش مرکزی شبستان اصلی، گنبدی بزرگ قرار دارد که در کنار گنبدهای فرعی و میان دو مناره شکل گرفته است. قرارگیری این عناصر در کنار یکدیگر، نمایی متقارن و متوازن به مجموعه بخشیده و باعث شده مسجد در میان خط آسمان نسبتاً کمارتفاع منطقه جفیر، جلوهای برجسته داشته باشد.
گنبد اصلی مسجد از فایبرگلاس ساخته شده و حدود ۲۴ متر قطر دارد. اندازه قابلتوجه این گنبد، آن را در میان گنبدهای بزرگ فایبرگلاس بهکاررفته در معماری مساجد قرار میدهد. استفاده همزمان از مصالح مدرن در کنار فرمهای سنتی و حجمی مساجد، از ویژگیهای معماری اواخر قرن بیستم به شمار میرود؛ دورهای که مسجد جامع الفاتح نیز در آن طراحی و ساخته شد.
مرمر ایتالیایی و چوب ساج در فضای داخلی
فضای داخلی مسجد جامع الفاتح با بهرهگیری از ترکیبی از مصالح وارداتی و منطقهای طراحی شده و این عناصر، هویت بصری ویژهای به بنا بخشیدهاند. کف شبستانها و بخشهای اصلی مسجد با سنگ مرمر ایتالیایی پوشانده شده است. سطوح روشن مرمر نیز با انعکاس نور لوسترها و چراغهای دیواری، جلوه متفاوتی به فضای داخلی میدهند.
درهای اصلی مسجد و بخش قابلتوجهی از عناصر چوبی بنا از چوب ساج وارداتی از هند ساخته شدهاند. رنگ قهوهای تیره این چوب در مقابل سنگهای روشن کف و دیوارها، تضاد بصری مشخصی ایجاد کرده است.
در قسمت بالایی شبستان، لوستر اصلی که در اتریش ساخته شده، از زیر گنبد مرکزی آویزان است. در امتداد طاقها نیز لوسترها و تجهیزات روشنایی کوچکتر نصب شدهاند.
در بخشهای مختلف فضای داخلی مسجد، نمونههایی از خوشنویسی کوفی به چشم میخورد. این کتیبهها بر روی قرنیزها، دیوارها و گنبدها اجرا شده و آیاتی از قرآن کریم را در بر میگیرند. استفاده از خط زاویهدار کوفی، ضمن تزئین فضای مسجد، معماری بنا را با سنت مکتوب و متنی اسلام پیوند داده است.
طرح کلی مسجد نیز بر اساس الگوهای شناختهشده معماری مساجد شکل گرفته است. برای زنان و مردان، شبستانهای مجزا در نظر گرفته شده و محراب در دیوار قبله قرار دارد. همچنین بخشهایی برای وضو و مسیرهای مناسب رفتوآمد نمازگزاران در اطراف بنا تعبیه شده است.
قرار گرفتن دهانههای وسیع، طاقهای تکرارشونده و گنبدها در کنار کتیبههای قرآنی و سطوح هنرمندانه و دستساز، مجموعهای هماهنگ ایجاد کرده است؛ مجموعهای که نمونهای از معماری اسلامی معاصر را به نمایش میگذارد.
مسجدی با کارکردهای فرهنگی و آموزشی
مسجد جامع الفاتح تنها محلی برای انجام امور عبادی نیست و بخشی از یک مرکز اسلامی گستردهتر محسوب میشود. در این مجموعه، بخش مطالعات قرآنی، یک مؤسسه اسلامی و برنامههایی با محوریت حفظ قرآن کریم فعالیت دارند.
به این ترتیب، فعالیتهای آموزشی و فرهنگی در کنار امور روزمره مذهبی دنبال میشوند و این مجموعه علاوه بر نقش عبادی، کارکردی آموزشی و فرهنگی نیز پیدا کرده است.
شهر کتاب در دل مسجد
کتابخانه ملی بحرین نیز در داخل همین مجموعه قرار گرفته است؛ ویژگیای که آن را از بسیاری از مراکز مشابه متمایز میکند، چراکه کتابخانه در ساختمانی جداگانه از مسجد ساخته نشده است.
این کتابخانه بیش از ۷۰۰۰ جلد کتاب را در خود جای داده که در میان آنها آثار تاریخی و منابع مرتبط با مطالعات و علوم اسلامی نیز وجود دارد.
به این ترتیب، مجموعه الفاتح تنها فضایی برای عبادت نیست، بلکه محلی برای نگهداری و انتقال فرهنگ مکتوب و میراث علمی نیز به شمار میرود؛ جایی که در کنار معماری اسلامی، فعالیتهای دینی، آموزشی و فرهنگی نیز در آن جریان دارد.
نظر شما