به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، بسیاری از ما وقتی واژه «اسراف» را میشنویم، نخست به دور ریختن غذا فکر میکنیم؛ در حالی که مفهوم اسراف در قرآن بسیار گستردهتر از این است. هر هزینهای که بدون نیاز انجام شود، هر خریدی که ضرورتی نداشته باشد و حتی برخی مهمانیهای پرهزینه که با هدف چشموهمچشمی برگزار میشوند، میتوانند در شمار مصادیق اسراف قرار گیرند. قرآن کریم در آیه ۳۱ سوره اعراف با صراحت نسبت به این رفتار هشدار داده است.
سفرههای رنگارنگ، مهمانیهای پرخرج و عادتهایی که گاهی دیگر صرفاً برای رفع نیاز نیستند و جنبه نمایش و چشموهمچشمی پیدا میکنند، بخشی از زیادهرویهایی هستند که ممکن است در زندگی روزمره با آنها روبهرو باشیم. قرآن کریم در یک جمله کوتاه، مرز میان استفاده از نعمتها و زیادهروی را مشخص میکند:
«کُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ»
بخورید و بیاشامید، اما اسراف نکنید؛ چراکه خداوند اسرافکنندگان را دوست ندارد.
این آیه نه انسان را به محروم کردن خود از نعمتهای الهی دعوت میکند و نه راه را برای مصرف بیحساب باز میگذارد؛ بلکه بر ایجاد تعادل تأکید دارد. خداوند اجازه داده است انسان از نعمتهای پاک بهره ببرد و از آنها استفاده کند، اما همزمان با هشدار نسبت به اسراف، مرز افراط را نیز مشخص کرده است. این همان تعادلی است که در روزگار گسترش مصرفگرایی، بیش از گذشته به آن نیاز داریم.
اسراف تنها به معنای دور ریختن غذای اضافی نیست؛ هر هزینهای که بدون نیاز و دور از عقلانیت انجام شود نیز میتواند نمونهای از زیادهروی باشد. لباسهایی که خریداری میشوند اما هیچوقت پوشیده نمیشوند، سفرههایی که بخش قابل توجهی از غذای آنها به دور ریخته میشود و مهمانیهایی که هدف اصلی آنها رقابت و چشموهمچشمی است، از جمله رفتارهایی هستند که میتوان آنها را در چارچوب اسراف مورد توجه قرار داد. قرآن کریم هشدار میدهد که چنین رفتاری انسان را از محبت الهی دور میکند.
نکته قابل تأمل آن است که اسراف در فرهنگ قرآنی صرفاً یک مسئله شخصی نیست و میتواند پیامدهای اجتماعی نیز داشته باشد. هنگامی که غذا، پول و منابع در بخشی از جامعه بدون استفاده هدر میرود، همان منابع میتوانست در اختیار افراد نیازمند قرار گیرد. از این منظر، اسراف تنها هدر دادن یک نعمت نیست؛ بلکه میتواند به معنای نادیده گرفتن سهم و حق دیگران نیز باشد، حتی اگر فرد اسرافکننده خود متوجه این واقعیت نباشد.
در سیره پیامبر اسلام(ص) و اهل بیت(ع) نیز نمونههای روشنی از این نگاه به زندگی دیده میشود. آنان با وجود برخورداری از امکانات، زندگی سادهای داشتند. پیامبر(ص) نان سفید را به تنهایی مصرف نمیکرد و آن را با فقرا تقسیم میکرد. این رفتار را میتوان نمونهای عملی از همان تعادل دانست؛ بهرهگیری از نعمتهای الهی در کنار پرهیز از زیادهروی و بیتوجهی به نیاز دیگران.
امروز تبلیغات رسانهای و شبکههای اجتماعی نیز بیش از گذشته ما را به سمت مصرف بیشتر سوق میدهند. هر روز تبلیغی تازه، محصولی جدید و گاهی یک «نیاز» تازه به ما معرفی میشود؛ نیازهایی که بسیاری از آنها ممکن است در واقع ضرورتی برای زندگی ما نداشته باشند. در چنین شرایطی، آیه ۳۱ سوره اعراف میتواند هشداری جدی برای کسانی باشد که در چرخه بیپایان خرید، مصرف و دور ریختن گرفتار شدهاند و راه خروج از آن را پیدا نمیکنند.
مقابله با اسراف، میتواند از تصمیمهای کوچک و روزمره آغاز شود. پیش از خرید هر وسیلهای از خود بپرسیم: «آیا واقعاً به این نیاز دارم؟» و پیش از آماده کردن یک سفره نیز بیندیشیم: «آیا این مقدار واقعاً کافی است؟» همین پرسشهای ساده، اگر به بخشی از عادتهای روزمره ما تبدیل شوند، میتوانند به اصلاح الگوی مصرف کمک کنند و سبک زندگی ما را از مصرفزدگی دور سازند.
پس میتوان از امروز با یک تصمیم کوچک اما ماندگار، در شیوه مصرف خود بازنگری کرد؛ نه فقط به دلیل فشارهای اقتصادی، بلکه به خاطر فرمانی الهی که از انسان میخواهد حتی هنگام بهرهمندی از نعمتها نیز از مرز اعتدال عبور نکند. آیه «کُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا» میتواند نسخهای برای سلامت روح، مدیریت درست اموال و نزدیک شدن به رضایت خداوندی باشد که اسرافکنندگان را دوست ندارد.
منبع:فارس
نظر شما