به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، سازمان ملل متحد بیش از هشت دهه است که تلاش میکند کشورهای جهان را گرد هم آورد تا با فقر جهانی مقابله کنند، کمکهای بشردوستانه ارائه دهند، مناقشات مسلحانه را حلوفصل کنند و جهان را به مکانی صلحآمیزتر تبدیل کنند.
در ادامه، نگاهی به تاریخچه این سازمان و نقش مجمع عمومی سالانه سازمان ملل متحد میاندازیم؛ نشستی که این هفته با حضور نزدیک به ۲۰۰ رهبر جهان برگزار میشود.
سازمان ملل متحد از دل ویرانههای جنگ جهانی دوم سر برآورد
منشور سازمان ملل متحد در کنفرانسی در سانفرانسیسکو در ژوئن ۱۹۴۵ به امضا رسید؛ کنفرانسی که بریتانیا، چین، اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده آن را رهبری میکردند.
عکس: گجون میلی / مجموعه تصاویر مجله لایف، از طریق گتی ایمجز
هنگامی که منشور سازمان ملل متحد در ۲۴ اکتبر [۲ آبان ۱۳۲۴] همان سال به اجرا درآمد، جنگی ویرانگر در سراسر جهان بهتازگی پایان یافته بود؛ جنگی که میلیونها کشته برجای گذاشته و بخش بزرگی از جهان صنعتی را به ویرانه تبدیل کرده بود. بسیاری از مناطق آفریقا و آسیا نیز همچنان تحت حاکمیت قدرتهای استعماری قرار داشتند؛ قدرتهایی که در جریان جنگ تضعیف شده بودند.
پس از مذاکراتی سخت و فشرده، ۵۰ کشور بر سر منشوری به توافق رسیدند که با این عبارت آغاز میشود: «ما، مردم ملل متحد».
منتقدان میگویند این جمله آغازین قابل توجه است، زیرا سازمان ملل متحد امروز گاهی چنان به نظر میرسد که در خدمت منافع ملی قدرتمندترین اعضای خود از میان ۱۹۳ کشور است. اولویتهای این کشورها اغلب مانعی بر سر راه تحقق دو تعهد نخست منشور قرار میگیرد: پایان دادن به «بلای جنگ» و بازگرداندن «ایمان به حقوق اساسی بشر».
مجمع عمومی قدرت محدودی دارد، اما تریبونی بزرگ در اختیار کشورها میگذارد
مجمع عمومی، نهاد اصلی تصمیمگیری در سازمان ملل متحد است. این نشست هر پاییز به مدت یک هفته برگزار میشود و در جریان آن، رؤسایجمهور و نخستوزیران سخنرانیهایی ایراد میکنند که ممکن است بلندپروازانه، کلیشهای یا چیزی میان این دو باشند.
بسیاری از رهبران از زمان توصیهشده ۱۵ دقیقهای فراتر میروند. برخی نیز سخنرانیهای طولانی و نامنسجم داشتهاند. (فیدل کاسترو، رهبر کوبا، در سپتامبر ۱۹۶۰ طولانیترین سخنرانی ثبتشده در مجمع عمومی را ایراد کرد که چهار ساعت و ۲۹ دقیقه به طول انجامید.)
دبیرکل سازمان ملل متحد، آنتونیو گوترش، که دوره مسئولیتش در پایان سال جاری میلادی به پایان میرسد، قرار است این هفته آخرین سخنرانی خود را در این نشست ایراد کند. گوترش در دوران ریاست خود بر سازمان ملل، این نهاد را از میان جنگها، چالشهای مالی و تغییرات در ساختار سازمان ملل هدایت کرده و همزمان با رابطهای پرتنش با رئیسجمهور ترامپ روبهرو بوده است.
برخی از سخنرانیهایی که امسال بیش از همه زیر نظر خواهند بود، سخنرانیهای ترامپ؛ مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران؛ رهبران کشورهای عربی حوزه خلیجفارس؛ امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه؛ ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین؛ بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل؛ و محمود عباس، رهبر فلسطینیان، خواهند بود. عباس به دلیل اینکه ایالات متحده از صدور روادید برای او خودداری کرده است، سخنرانی خود را به صورت ویدیویی انجام خواهد داد.
سخنرانیها معمولاً تصویری از اولویتها و جهانبینی سخنران ارائه میکنند. با این حال، در گذشته این سخنرانیها بهندرت توانستهاند نقش زیادی در حلوفصل مناقشات یا پیشبرد مسائل مهم جهانی مانند تغییرات اقلیمی و ناامنی غذایی داشته باشند.
برای نمونه، ترامپ سال گذشته سخنرانیای پراکنده و طولانی ایراد کرد که در آن به نهادهای جهانی تاخت و از موضوعاتی مانند مهاجرت، فعالان محیطزیست و توربینهای بادی انتقاد کرد.
جدا از سخنرانیها، مجمع عمومی معمولاً هر سال درباره صدها قطعنامه رأیگیری میکند و هر کشور یک رأی دارد. این قطعنامهها از نظر حقوقی الزامآور نیستند و بنابراین قدرت آنها عمدتاً نمادین است. با این حال، برخی از قطعنامههای گذشته توجه زیادی را به خود جلب کردهاند؛ ازجمله اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال ۱۹۴۸، قطعنامهای درباره اعطای استقلال به کشورهای مستعمره در سال ۱۹۶۰ و قطعنامهای در سال ۱۹۷۵ که صهیونیسم را با نژادپرستی یکسان میدانست.
شورای امنیت قدرتمند است، اما اغلب فلج میشود
در ظاهر، کشورهای بزرگ و کوچک در مجمع عمومی از حق رأی برابر برخوردارند، اما قدرت واقعی در شورای امنیتِ ۱۵ عضوی سازمان ملل متحد متمرکز است؛ بهویژه در اختیار پنج عضو دائم آن.
شورای امنیت میتواند مجوز مداخله نظامی صادر کند؛ همانطور که در سال ۲۰۱۱ در مورد لیبی و در سال ۲۰۲۳ در مورد هائیتی چنین کرد. این شورا همچنین میتواند علیه کشورها تحریم وضع کند و تاکنون چنین اقدامی را در مورد کره شمالی به دلیل زرادخانه هستهای این کشور، سودان به دلیل جنگ داخلی و ایران به دلیل برنامه هستهای آن انجام داده است.
منتقدان میگویند ساختار منسوخ شورای امنیت اغلب باعث فلج شدن آن میشود. پنج عضو دائم شورا که با عنوان «پنج عضو دائم» یا P۵ شناخته میشوند، کشورهای پیروز جنگ جهانی دوم هستند: بریتانیا، چین، فرانسه، روسیه و ایالات متحده. ۱۰ عضو دیگر برای دورههای دوساله انتخاب میشوند و کرسیهای آنها میان مناطق مختلف جهان تقسیم شده است.
هریک از اعضای P۵ میتواند هر اقدامی را وتو کند و هر پنج کشور بارها از این اختیار برای حمایت از خود یا متحدانشان استفاده کردهاند. ایالات متحده تاکنون ۹۵ قطعنامه شورای امنیت را وتو کرده که بسیاری از آنها به روابط اسرائیل و فلسطینیان مربوط بودهاند. این کشور از زمان حمله تحت رهبری حماس به اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۳ که به آغاز جنگی ویرانگر در غزه انجامید، بارها از حق وتوی خود استفاده کرده است.
اتحاد جماهیر شوروی و جانشین آن، روسیه، در طول سالها تعداد بیشتری از قطعنامهها را وتو کردهاند، هرچند بیشتر این موارد پیش از پایان جنگ سرد رخ داده است. چین کمترین میزان استفاده از حق وتو را داشته، اما در دو دهه گذشته بسیاری از وتوهای این کشور با منافع روسیه همسو بودهاند.
تلاشها برای گسترش اعضای دائم شورای امنیت و افزودن قدرتهایی که پس از سال ۱۹۴۵ به بازیگران مهمی تبدیل شدهاند ــ مانند هند، ژاپن یا آلمان ــ تاکنون ناکام مانده است. هرگاه کشوری برای کسب یک کرسی دائم تلاش میکند، رقبای آن کشور میکوشند مانع این امر شوند.
منبع: نیویورک تایمز منتشرشده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ برابر با ۳۱ شهریور ۱۴۰۵
۲۵۹
نظر شما