به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حضرت آیتالله جوادی آملی با تأکید بر ضرورت فهم دقیق سخنان اهلبیت(ع) در نظام امامت و امت، اظهار داشتند: وظیفه ما این است که معارف اهلبیت(ع) را درست درک کنیم و همانگونه صحیح به جامعه منتقل کنیم؛ مسئولان و گردانندگان جامعه باید مجتهد باشند، مجتهدانه بفهمند، بر اساس اجتهاد عمل کنند و عدالت را در عمل رعایت کنند. این همان چیزی است که به نظم منتهی میشود.
بنابر روایت شفقنا، حضرت آیتالله جوادی آملی در نخستین جلسه درس خارج فقه در سال تحصیلی جدید، ضمن آغاز مباحث مربوط به حدود و دیات، به تشریح اجمالی ابعاد «نظام اسلامی» پرداختند.
ایشان با اشاره به مباحث گذشته در زمینه قضا و شهادت بیان داشتند: هنگامی که در مسائل حقوقی اختلافی میان افراد ایجاد میشود، باید به محکمه مراجعه کرد تا حق مشخص شود و صاحب حق به حق خود برسد. اگر حق به صاحب آن بازگردانده شود، مسئله خاتمه پیدا میکند؛ اما اگر فردی از پرداخت حق خود امتناع کند، حکمی از احکام الهی اجرا نشود یا حقی از حقوق خداوند و مردم تضییع شود، در این مرحله مباحث حدود و تعزیرات، قصاص و دیات مطرح میشود.
ایشان افزودند: این سه عنوان، سه باب و سه کتاب مستقل فقهی هستند و با وجود برخی اشتراکات، از نظر علمی از یکدیگر جدا هستند؛ با این حال، وجه مشترک همه آنها را میتوان در مسئله «نظم جامعه» دانست.
در عصر غیبت، چه کسی مسئول اجرای احکام الهی است؟
حضرت آیتالله جوادی آملی با طرح این پرسش که در نظام امامت و امت، مسئول اجرای احکام الهی و تأمین نظم اجتماعی چه کسی است، اظهار داشتند: مسئله اساسی این است که در چنین نظامی چه کسی باید احکام الهی را اجرا کند.
ایشان ادامه دادند: در دوران حضور پیامبر اکرم(ص)، وجود مبارک آن حضرت مسئولیت اجرای این امور را بر عهده داشت و پس از ایشان نیز ائمه معصومین(ع) این وظیفه را عهدهدار بودند و در این مسئله ابهامی وجود ندارد؛ اما در دوران غیبت باید مشخص شود که این مسئولیت بر عهده چه کسی است تا روشن باشد که جامعه بدون صاحب و بدون نظم رها نشده است.
ایشان با اشاره به دیدگاهی که اجرای برخی امور را در عصر غیبت واجب کفایی و بر عهده خود مردم میداند، خاطرنشان کردند: پرسش اصلی این است که آیا پیامبر اکرم(ص) و ائمه(ع) برای دوران غیبت، فرد یا افرادی را برای انجام این مسئولیتها مشخص کردهاند یا خیر؟ اگر قرار باشد مردم خود بهتنهایی متصدی همه این امور شوند، نتیجه آن میتواند ایجاد خلأ در نظام اداره جامعه و آغاز بینظمی و هرجومرج باشد.
عقل میتواند در برابر خداوند احتجاج کند
حضرت آیتالله جوادی آملی در ادامه سخنان خود، با تأکید بر جایگاه عقل در این مسئله، به آیه ۱۶۵ سوره مبارکه نساء اشاره کردند و فرمودند: عقل آنچنان جایگاه و قدرتی دارد که میتواند در برابر خداوند احتجاج کند.
ایشان با استناد به آیه شریفه «رُّسُلا مُّبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی ٱللَّهِ حُجَّهُ بَعدَ ٱلرُّسُلِ وَکَانَ ٱللَّهُ عَزِیزًا حَکِیما» اظهار داشتند: خداوند متعال میفرماید پیامبران را فرستادیم تا پس از آمدن رسولان، مردم حجتی علیه خداوند نداشته باشند.
ایشان این آیه را از آیات بسیار مهم قرآن کریم دانستند و افزودند: اگر پیامبری برای مردم فرستاده نمیشد، آنان میتوانستند در برابر خداوند احتجاج کنند و بگویند تو ما را آفریدی، اما چرا برای هدایت و راهنمایی ما کسی را نفرستادی؟
حضرت آیتالله جوادی آملی با تأمل در واژه «بعد» در این آیه بیان داشتند: این واژه در مقام تحدید است؛ یعنی عقل پیش از آمدن پیامبران میتواند بگوید چرا پیامبر نفرستادی، اما پس از ارسال رسولان دیگر چنین احتجاجی برای عقل باقی نمیماند، زیرا حجت بر مردم تمام شده است.
ایشان تأکید کردند: عقلی که میتواند در برابر خداوند اقامه دلیل کند، باید شناخته شود و مورد احترام قرار گیرد و به تشخیص آن توجه شود؛ چراکه چنین عقل توانمندی درمییابد که جامعه انسانی برای پایان دادن به اختلافات، جلوگیری از تجاوز به حقوق دیگران و ایجاد نظم، به راهنما و نظام ادارهکننده نیاز دارد.
ضرورت راهنما در عصر غیبت از نگاه عقل
حضرت آیتالله جوادی آملی با طرح این پرسش که آیا استدلال عقلی درباره ضرورت وجود راهنما فقط به زمان حضور پیامبر یا امام معصوم(ع) اختصاص دارد، اظهار داشتند: زمانی که پیامبر اکرم(ص) در میان مردم حضور دارد یا امام معصوم(ع) حاضر است، حجت الهی وجود دارد؛ اما اگر نه پیامبر حضور داشته باشد و نه امام معصوم در دسترس باشد و در عین حال شخصی که از سوی آنان مسئولیت اداره امور را بر عهده داشته باشد نیز وجود نداشته باشد، آن احتجاج عقلی همچنان مطرح خواهد بود.
ایشان با اشاره به استدلال صاحب جواهر بیان داشتند: مردم توانایی آن را ندارند که یکایک امور اجتماعی و حکومتی را شخصاً بر عهده بگیرند؛ با این حال، حق دارند از خداوند بپرسند که در عصر غیبت برای مراجعه و اداره امور خود باید به چه کسی رجوع کنند. این، حقی است که بنده نسبت به مولای خود دارد.
ایشان ادامه دادند: اگر در دوران غیبت هیچ تکلیفی از سوی دین برای اداره جامعه تعیین نشده باشد، عقل میتواند این پرسش را مطرح کند که خدایا، این مردم را به چه کسی سپردی؟ آیا برای آنان هیچ حساب و کتاب و برنامهای وجود ندارد؟
حضرت آیتالله جوادی آملی افزودند: اساس این استدلال آن است که مردم در عصر حضور به معصوم نیاز دارند و هنگامی که دسترسی به معصوم امکانپذیر نباشد، در دوران غیبت نیز به فردی غیرمعصوم نیازمندند که با اذن معصوم مسئولیت اداره امور را بر عهده گیرد. اگر جامعه به حال خود رها شود، دیگر اصل استدلال درباره ضرورت وجود راهنما و حجت نیز معنای خود را از دست خواهد داد.
استدلال صاحب جواهر درباره ولایت فقیه
حضرت آیتالله جوادی آملی در ادامه با اشاره به مسئله ولایت فقیه و نیابت فقها در عصر غیبت، به توقیع شریف حضرت ولیعصر(عج) برای شیخ مفید و همچنین دیدگاههای مرحوم صاحب جواهر پرداختند.
ایشان اظهار داشتند: صاحب جواهر در جلد بیستویکم کتاب «جواهر» در بحث ولایت فقیه، به ضرورت ساماندهی امور شیعیان در عصر غیبت پرداخته است.
حضرت آیتالله جوادی آملی با اشاره به سخن صاحب جواهر درباره افرادی که در مسئله ولایت فقیه تردید دارند، عبارت «فَمِنَ الْغَرِیبِ وَسْوَسَهُ بَعْضِ النَّاسِ فِی ذَلِکَ، بَلْ کَأَنَّهُ مَا ذَاقَ مِنْ طَعْمِ الْفِقْهِ شَیْئًا» را مورد توجه قرار دادند و گفتند: سخن صاحب جواهر این است که کسی که ولایت فقیه را انکار میکند، گویی از فقه بهرهای نبرده است؛ چراکه ولایت و حاکمیت در دوران غیبت برای سامان دادن به امور جامعه شیعیان، از مجموعه مباحث فقهی و روایات مربوط به حاکم، قاضی، حجت و خلیفه استفاده میشود.
ایشان خاطرنشان کردند: حدود چهل سال پیش نیز همین عبارت صاحب جواهر را در یک کنفرانس برای کسانی که ولایت فقیه را قبول نداشتند، قرائت کردم و گفتم صاحب جواهر معتقد است منکر ولایت فقیه گویا از فقه بهرهای نبرده است؛ زیرا اگر مردم بهتنهایی برای اداره نظام کافی باشند، در این صورت استدلال آیه سوره مبارکه نساء درباره ضرورت راهنمایی و وجود حجت الهی چه معنایی خواهد داشت؟
اجتهاد و عدالت؛ پایههای نظم در نظام امامت و امت
حضرت آیتالله جوادی آملی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مسئولیت حوزههای علمیه و فقها بیان داشتند: در نظام امامت و امت باید تمام تلاش ما این باشد که سخنان اهلبیت(ع) را بهدرستی بفهمیم و این معارف نیز به شکل صحیح منتقل شود.
ایشان تأکید کردند: کسانی که اداره جامعه را بر عهده دارند باید مجتهد باشند، مجتهدانه بفهمند، مجتهدانه عمل کنند و عادلانه رفتار کنند. این همان نظم است.
مسئولیت حوزههای علمیه در تبیین صحیح معارف اهلبیت(ع)
حضرت آیتالله جوادی آملی در خطاب به علما و فقهای حوزههای علمیه، مسئولیت آنان را سنگین دانستند و اظهار داشتند: مسئولیت بزرگی بر دوش شما بزرگان و فقها قرار دارد و شما پرچمدار این مسیر هستید.
ایشان افزودند: به راهنمایی شما، مردان و زنان بزرگ و بزرگوار ایران اسلامی، ایستادگی و دفاع را آموختهاند و این روحیه زینبی و حسینی را از حوزههای علمیه و علما فراگرفتهاند.
ایستادگی مردم در برابر قدرتهای متجاوز
حضرت آیتالله جوادی آملی با اشاره به مقاومت مردم ایران در برابر قدرتهای متجاوز اظهار داشتند: دو ابرقدرت حمله کردند و پوزه آنان به خاک مالیده شد؛ این مسئله جای تعارف ندارد. آنها حمله کردند، اما فرزندان، برادران و خود مردم ایستادگی کردند و در نهایت آنان مجبور به عقبنشینی شدند و شکست خوردند.
ایشان این مقاومت را مورد توجه قرار دادند و پرسیدند: آیا این عنایت الهی نیست؟ آیا معجزه تنها در این است که سنگ سخن بگوید؟ اگر ملتی با دست خالی در مقابل گروهی بایستد و مقاومت کند، آیا این را نمیتوان معجزه و جلوهای از فرمان الهی دانست؟
ایشان ادامه دادند: این قدرت از کجا آمد؟ این توان و قدرت از ذات اقدس الهی است که آن را به پیروان اهلبیت(ع) عطا میکند.
روایت آیتالله جوادی آملی از مادر مینابی
حضرت آیتالله جوادی آملی در ادامه، با اشاره به جنایات و گردنکشی آمریکا و اسرائیل، خاطرهای از حادثه میناب را بیان کردند و گفتند: مادری در همین مدرسه میناب فرزند خود را به مدرسه فرستاده بود و پس از حادثه، نه دو جفت دمپایی، بلکه یک دانه دمپایی را در دست گرفته بود و میگفت نمیدانم فرزندم کجاست و هیچ اثری از بچهام باقی نمانده است.
ایشان افزودند: هر زمان این صحنه را به یاد میآورم، تحمل آن برای من بسیار سخت و دشوار است. یک نفر باید باشد که در برابر این مسئله به نظام پاسخ بدهد؛ مسئول این کار چه کسی است؟
حضرت آیتالله جوادی آملی در ادامه با تأکید بر اینکه مردم هم حق دارند و هم وظیفه، بیان داشتند: همه مردم دارای حق و وظیفه هستند، اما آنان به راهنما و رهبر نیاز دارند؛ «اول پیغمبر، بعد ائمه، علیهمالسلام، بعد نوّاب او». این همان نظام است.
تأکید دوباره بر ضرورت راهنمایی و رهبری در عصر غیبت
ایشان بار دیگر با تأکید بر جایگاه عقل اظهار داشتند: عقل آنقدر قدرت دارد که در برابر خداوند احتجاج کند و بگوید تو مردم را آفریدی، پس چرا برای آنان راهنما نفرستادی؟ خداوند نیز در پاسخ میفرماید که پیامبران را فرستادیم تا مردم پس از رسولان، حجتی علیه خداوند نداشته باشند.
حضرت آیتالله جوادی آملی در پایان سخنان خود، با تأکید مجدد بر اهمیت نظام امامت و امت، بر ضرورت فهم صحیح سخنان اهلبیت(ع)، انتقال درست معارف دینی، اداره جامعه بر مبنای اجتهاد و عدالت و توجه به مسئولیت فقها در عصر غیبت تأکید کردند و برای علما و حوزههای علمیه، عزت، جلال، شکوه و برکت از خداوند متعال مسئلت کردند.
نظر شما