اخلاق پژوهشی

بازخوانی اخلاق نقد در مواجهه با میراث دکتر علی شریعتی

انتقاد محمدرضا تاجیک به روشنفکری ضد شریعتی/ جنگ با ایدئولوژی، آزادی و تکثر را قربانی نکند/ شبح شریعتی با ماست

اخبار اندیشهاکنون با سبکی غیرقابل تحمل این پرسش مواجه هستیم که: آیا واقعیت این نیست که به‌شیوه‌ای کاملا مشابه، جنگاوران روشنفکرمسلک در ایران امروز نیز، آن‌چنان مشتاق نفی شریعتی/شریعتیسم هستند که آنان را در نهایت بدان‌جا می‌رساند که آزادی و تکثر اندیشه‌ها را به‌دور افکنند تا صرفا بتوانند به مصاف نه چندان اندیشگی و روشنفکرانه‌ی خویش با او ادامه دهند؟ آیا اشتیاق‌ و میل وافر آنان، در بازنمایی شریعتی/شریعتیسم به‌مثابه تهدید بن‌افکن جریانِ روشنفکریِ آزاد و دموکراتیک، در تحلیل نهایی، آنان را در مسیری نمی‌راند که بر این باور گردند که ما باید این‌جا و اکنون، آزادی‌ اندیشه را چنان محدود کنیم تا منطقه‌الفراغی برای طرح اندیشه‌هایی هم‌چون اندیشه‌های شریعتی باقی نماند؟شبح شریعتی با ماست.

چرا بعضی انسان‌ها حتی در برابر حقیقت آشکار هم تسلیم نمی‌شوند؟

اخبار دینگاهی حقیقت آن‌قدر روشن است که جایی برای تردید باقی نمی‌گذارد؛ بااین‌حال، برخی انسان‌ها حتی در برابر آشکارترین دلایل نیز حاضر به پذیرش آن نیستند. چرا عده‌ای به‌جای تسلیم در برابر حق، بر باورهای نادرست خود پافشاری می‌کنند؟ از نگاه استاد شهید مرتضی مطهری، پاسخ را باید در رذیله‌ای اخلاقی به نام «لجاجت و عناد» جست‌وجو کرد؛ بیماری‌ای درونی که با ایجاد حجاب بر دیده جان، قدرت حقیقت‌پذیری را از انسان می‌گیرد و او را از مسیر هدایت دور می‌سازد.

کبر؛ وقتی انسان حقیقت را می‌شناسد اما زیر بار آن نمی‌رود

اخبار دینتکبر فقط خودبرتربینی و تحقیر دیگران نیست؛ گاهی انسان حقیقت را می‌داند، اما حاضر نیست آن را بپذیرد. در روایات اسلامی، حق‌گریزی یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تکبر و از ریشه‌های انحراف اخلاقی انسان معرفی شده است.

رنج واقعی انسان کجاست؛ دنیا یا آخرت؟

اخبار دینچرا انسان گاهی مهم‌ترین حقیقت زندگی را زمانی درک می‌کند که دیگر فرصتی برای جبران ندارد؟ آیت‌الله حائری شیرازی با نگاهی متفاوت به مفهوم زندگی، رنج و لذت، یادآور می‌شود که آنچه امروز در دنیا تجربه می‌کنیم، تمام حقیقت حیات انسان نیست؛ بلکه زندگی حقیقی در جهانی فراتر از این دنیاست.

درس بزرگ قناعت و پرهیز از اسراف در سیره عملی امام خمینی(ره)

اخبار دینامام خمینی(ره) حتی در مصرف یک لیوان آب نیز به اسراف توجه داشتند؛ رفتاری ساده اما آموزنده که اهمیت قناعت و قدردانی از نعمت‌های الهی را به ما یادآوری می‌کند.

چرا به‌جای پذیرش اشتباهاتمان، خدا را مقصر می‌دانیم؟

اخبار دینچرا بعضی وقت‌ها وقتی زندگی مطابق میل ما پیش نمی‌رود، به‌جای بازنگری در رفتار خودمان، دیگران را مقصر می‌دانیم و حتی به خدا بدگمان می‌شویم؟ آیت‌الله حائری شیرازی با اشاره به ماجرای قابیل و برادران حضرت یوسف (ع)، به نکته‌ای تأمل‌برانگیز درباره ریشه بدگمانی و اهمیت پذیرش اشتباهات اشاره می‌کند؛ درسی که می‌تواند در شب‌های احیاء، نگاهی تازه به محاسبه نفس و توبه به ما بدهد.

انفاق چه برکاتی در زندگی دارد؟ پاداش بخشش در قرآن و روایات

اخبار دینانفاق و بخشش در آموزه‌های اسلامی تنها کمک مالی به دیگران نیست؛ بلکه راهی برای تقویت ایمان، همدلی با نیازمندان و رسیدن به آرامش معنوی است. قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) از پاداش فراوان انفاق سخن گفته‌اند و در مقابل، انسان را از بخل، حرص و دلبستگی افراطی به ثروت برحذر داشته‌اند.

 انسان با اعمال خود، قبرش را می‌سازد

اخبار دینآیت‌الله العظمی جوادی آملی در بیانی درباره حقیقت عذاب قبر، به نقش رفتارهای انسان در شکل‌گیری سرنوشت اخروی او اشاره کردند و با نقل حکایتی از وادی‌السلام، نسبت میان گناهان زبان و رنج‌های عالم برزخ را توضیح دادند.

دینداری در فضای مجازی؛ از انتشار آیات تا رعایت حق دیگران

اخبار دینزندگی دینی در فضای مجازی فقط به انتشار مطالب مذهبی محدود نمی‌شود؛ شیوه برخورد با دیگران، بازنشر اخبار، رعایت حریم خصوصی و واکنش به اختلاف‌نظرها نیز بخشی از مسئولیت اخلاقی کاربران است. کتاب «زندگی دینی در فضای مجازی» نوشته زهره آیت‌اللهی و زینت آیت‌اللهی، فرصتی برای تأمل درباره پیوند میان آموزه‌های اسلامی و رفتار انسان در جهان دیجیتال فراهم می‌کند.

عصمت؛ راز حجیت سخن و رفتار حضرت فاطمه زهرا(س)

اخبار دینآیت‌الله العظمی جوادی آملی در تبیین مقام حضرت فاطمه زهرا (س)، عصمت را معیار حجیت دانسته‌اند و به جایگاه علمی و معنوی ایشان در معارف شیعه پرداخته‌اند. ایشان همچنین توضیح می‌دهند که چرا سیره حضرت زهرا (س) برای همگان الگوست و مصحف فاطمه (س) چه جایگاهی در معارف اهل‌بیت (ع) دارد.

«اگر دین ندارید، آزاده باشید»؛ پیام امام حسین(ع) در روز عاشورا چه بود؟

اخبار دینجمله «اگر دین ندارید، لااقل آزاده باشید» از سخنان مشهور امام حسین(ع) در روز عاشوراست؛ کلامی که در واکنش به حمله سپاه دشمن به خیمه‌ها و تهدید خانواده ایشان نقل شده است. این سخن، فراتر از یک هشدار تاریخی، بر اهمیت وجدان، آزادگی و پایبندی به اصول انسانی تأکید دارد و این پرسش را پیش می‌کشد که چگونه دنیاطلبی، تعصب و پیروی از هوای نفس می‌تواند انسان را از ارزش‌های اخلاقی دور کند.

خاطره اخلاقی آیت‌الله جوادی آملی از سیره علما در مراعات حال پدران داغدار و پرهیز از دل‌شکستن

اخبار دینگاهی یک رفتار ساده می‌تواند زخمی عمیق بر دل انسانی داغدار بگذارد. آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی با نقل خاطره‌ای از یکی از استادان حوزه روایت می‌کند که چگونه این عالم برای جریحه‌دار نشدن احساسات پدری که پسر جوانش را از دست داده بود، از بردن فرزند خود به دیدار او خودداری کرد؛ روایتی تأمل‌برانگیز از اوج همدلی و رعایت کرامت انسانی در سیره علما.

هدف زندگی در اخلاق اسلامی؛ نسبت خوشبختی، معنا و رشد شخصی با قرب الهی

اخبار دینخوشبختی، معنای زندگی، فضیلت اخلاقی و رشد شخصی از جمله اهدافی هستند که در مکاتب مختلف اخلاقی مطرح می‌شوند؛ اما این مفاهیم چه نسبتی با هدف نهایی زندگی انسان دارند؟ در اخلاق اسلامی، قرب الهی به‌عنوان کمال حقیقی انسان معرفی می‌شود؛ هدفی که جایگاه خوشبختی، فضیلت، رشد و معنای زندگی را در چارچوبی منسجم تبیین می‌کند.

امام صادق(ع): جوینده دانش و عمل‌کننده به آن در ملکوت آسمان‌ها بزرگ شمرده می‌شود

اخبار دیناز نگاه امام صادق(ع)، ارزش دانش تنها به آموختن و دانستن نیست؛ نیت الهی، عمل به آموخته‌ها و آموزش آن به دیگران، مسیری است که برای انسان جایگاهی والا رقم می‌زند. در روایتی از آن حضرت، از مقام کسی سخن گفته شده است که برای خدا می‌آموزد، برای خدا عمل می‌کند و برای خدا به دیگران آموزش می‌دهد.

فرصتی که زندگی برای جبران خطاها به ما می‌دهد

اخبار دینپیامبر اکرم(ص) در روایتی، آرزوی مرگ را نهی می‌کنند و زندگی را فرصتی ارزشمند برای افزایش نیکی‌ها و جبران لغزش‌ها می‌دانند؛ فرصتی که تا باقی است، می‌توان با انجام کارهای نیک، توبه و جبران خطاهای گذشته، مسیر تازه‌ای در زندگی گشود.

واکاوی مفهوم «تقلای ایران» در نشست علمی کتابخانه ملی؛ تبیین زیست‌بوم روزمرگی و معناسازی جمعی

روایت نعمت الله فاضلی از نقش خرده‌فضاهای جامعه در تداوم حیات جمعی در میانه جنگ/ پویایی جامعه ایران نه فقط برای زنده ماندن که برای ساخت آینده

اخبار اندیشهنعمت‌الله فاضلی در نشست علمی «جنگ، موجه یا ناموجه» با نقد ارزیابی جامعه صرفاً بر اساس آمارها و تصمیمات رسمی، مفهوم «تقلای ایران» را برای فهم تحولات جمعی معرفی کرد. او با استناد به نظریه کلیفورد گیرتز، تقلا را حرکتی چندلایه در کنش‌های روزمره، گفت وگوها و خرده‌فضاهای تعلق دانست که جامعه را از فروپاشی بازمی‌دارد. به باور فاضلی، این پویایی‌های خرد مانع تقلیل زندگی به زنده‌ماندن صرف شده و امکان ساخت آینده را در میان دشواری‌ها زنده نگه می‌دارند.

وقتی جامعه در برابر ظلم سکوت می‌کند؛ سه گناه زمینه‌ساز نزول بلا

اخبار دینرابطه گناه و بلا در متون دینی، تنها بحثی درباره رفتارهای فردی نیست؛ این موضوع با مسئولیت اجتماعی و نحوه مواجهه انسان‌ها با ظلم و رنج دیگران نیز ارتباط دارد. در روایتی از امام سجاد(ع)، ترک یاری گرفتاران، حمایت نکردن از مظلومان و تضییع امر به معروف و نهی از منکر از عوامل نزول بلا دانسته شده است؛ آموزه‌ای که در تبیین آن باید میان نگاه دینی به حوادث و ضرورت شناخت علل طبیعی و علمی آن‌ها تمایز قائل شد.

کلام امام علی(ع) درباره جایگاه گذشت، بخشش و سکوت در آرامش زندگی

اخبار دینامیرالمؤمنین امام علی(ع) در حدیثی کوتاه، به دو نکته کلیدی برای زندگی بهتر اشاره می‌کنند؛ انفاق مال مازاد و نگه‌داشتن زبان از گفتار اضافی. این روایت در بحارالأنوار نقل شده است.

حدیث پیامبر اکرم(ص) درباره پرهیز از گناه و شهوتی که اندوه طولانی به جا می‌گذارد

اخبار دینبعضی لذت‌ها تنها چند لحظه دوام دارند، اما پیامدهایشان ممکن است مدت‌ها باقی بماند. پیامبر اکرم(ص) در روایتی تأمل‌برانگیز، از خواهش‌های نفسانی‌ای سخن می‌گویند که می‌توانند شادی کوتاه امروز را به اندوهی طولانی در فردا تبدیل کنند.

۱۱۰ خاطره از آیت‌الله حائری شیرازی؛ «محی‌الدین» چگونه از دل زندگی درس می‌سازد؟

اخبار دینکتاب «محی‌الدین» با گردآوری ۱۱۰ خاطره از مرحوم آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی، تلاشی برای پیوند خاطره‌نگاری با آموزش‌های اخلاقی و تربیتی است؛ اثری به قلم محمدصادق حائری شیرازی که با روایت اول‌شخص و پرداختن به تجربه‌های روزمره و اجتماعی، مخاطب را به بازخوانی مفاهیم دینی در متن زندگی دعوت می‌کند.

حضرت زینب(س) با پاسخ «ما رأیتُ إلا جمیلاً» اندیشه جبرگرایی اموی را به چالش کشید

اخبار دینحضرت آیت‌الله جوادی آملی با تبیین ابعاد اعتقادی و کلامی سخنان حضرت زینب کبری(س) در برابر عبیدالله بن زیاد، تأکید کرد که پاسخ تاریخی آن حضرت در کوفه، مرزبندی روشنی میان اراده الهی و مسئولیت انسان بود؛ پاسخی که با رد تفکر جبرگرایانه حاکمان اموی، مسئولیت عاملان جنایت کربلا را آشکار ساخت.

روایتی تأمل‌برانگیز از عاقبت تکبر؛ حکایت کدخدایی که پس از مرگ بی‌حرمت شد

اخبار دینعالم برزخ در آموزه‌های دینی، عرصه ظهور و تجسم نیات و ملکات نفسانی انسان معرفی شده است؛ جهانی که در آن، حقیقت برخی رفتارهای دنیوی آشکار می‌شود. در حکایت‌های نقل‌شده از عالمان دینی، گاه روایت‌هایی از سرانجام اعمال انسان‌ها بیان می‌شود که هدف از نقل آن‌ها، عبرت‌آموزی و توجه به پیامدهای اخلاقی رفتارهاست.

قرآن چگونه اخلاق کاری ما را محک می‌زند؟ ۳ معیاری که نباید نادیده گرفت

اخبار دینآیا می‌توان از ایمان و اخلاق سخن گفت، اما در محیط کار حقوق مردم را نادیده گرفت، از مسئولیت شانه خالی کرد یا به وعده‌ها پایبند نبود؟ قرآن کریم با تأکید بر سه اصل تلاش مسئولانه، امانت‌داری و هماهنگی گفتار با کردار، معیاری روشن برای سنجش اخلاق حرفه‌ای ارائه می‌دهد؛ معیارهایی که نشان می‌دهند دینداری واقعی فقط در عبادت و شعار خلاصه نمی‌شود، بلکه در تصمیم‌ها، عملکرد و نحوۀ برخورد ما با دیگران نیز خود را نشان می‌دهد.

ببینید| چه کارهایی می‌تواند مصداق کار خیر باشد؟

اخبار دینحجت‌الاسلام حسین انصاریان، مفسر قرآن کریم، با تأکید بر اینکه برای انجام کار خیر نباید منتظر فراهم شدن امکانات بود، می‌گوید: نیکی کردن حتی با بخشیدن نصف یک خرما یا انجام کارهای ساده‌ای مانند جارو کردن مسجد و نظافت سرویس‌های بهداشتی مسجد و حسینیه امکان‌پذیر است؛ چراکه هیچ فرصتی برای خدمت و نیکوکاری نباید از دست برود.

یک کلمه تا آرامش، یک کلمه تا ویرانی؛ پیامبر رحمت(ص) چگونه به خانه‌های امروز ما راه پیدا می‌کند؟

اخبار دینگاهی تلخ‌ترین زخم‌های زندگی نه از حوادث بزرگ، بلکه از کلمات تندی بر جا می‌مانند که در خانه و میان نزدیک‌ترین افراد ردوبدل می‌شوند. جایی که باید مأمن آرامش باشد، گاهی به میدان گلایه و دلخوری تبدیل می‌شود؛ اما سیره پیامبر اکرم(ص)، پیام‌آور رحمت و مهربانی، راه دیگری پیش روی خانواده‌ها می‌گذارد: گفت‌وگویی آمیخته با احترام، مدارا و محبت. بازخوانی رفتار پیامبر(ص) با همسران و فرزندان، فرصتی است برای پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان آرامش را به خانه بازگرداند و مهربانی را از یک توصیه اخلاقی به شیوه‌ای برای زندگی تبدیل کرد؟