پت اسکن یا CT/PET یک راه نوین و پیشرفته در تصویرگیری پزشکی هسته ای است. این راه با ترکیب داده های متابولیک و تصاویر دقیق بدن، به پزشک کمک می کند تا بافت های غیرعادی را بهتر ببیند و بسنجند. این روش به ویژه برای تشخیص و تحلیل بسیاری از سرطان ها کاربرد دارد. همچنین می تواند در بررسی مرحله های بیماری، پاسخ به درمان و نظارت بر برخی بیماران به کار رود. اما پت اسکن به تنهایی نمی تواند سرطان را تعیین کند؛ نتایج پت اسکن باید همراه با علائم، سوابق پزشکی، آزمایش ها و دیگر بررسی های تصویری دیگر بررسی شود.
CT/PET چگونه کار می کند؟
پت اسکن ترکیبی از دو فناوری تصویربرداری: PET و CT است. PET بررسی می کند که چطور بدن انرژی مصرف می کند. درحالی کهCT به ما نشان می دهد بدن از داخل چه شکلی است و کجا قرار دارد. وقتی این دو را کنار هم بگذاریم، تصویر بهتری از بدن داریم.
در بخش PET معمولا مقدار مشخصی از یک ماده رادیواکتیو به بیمار تزریق می شود. این ماده در بدن حرکت می کند و بسته به نوع ردیاب مورد استفاده، در بافت هایی که فعالیت متابولیکی بیشتری دارند تجمع پیدا می کند. یکی از مواد رایج در برخی بررسی های PET، ماده ای بر پایه گلوکز با نام FDG است.
پس از گذشت زمان لازم، پزشکان ماده را در بدن بیمار پخش می کنند. بیمار روی تخت دستگاه قرار می گیرد و تصویربرداری انجام می شود. سپس اطلاعات PET و CT با هم بررسی می شوند تا معلوم شود هر بخش از بدن چقدر فعال است و چطور با ساختار بدن هماهنگ می شود.
نکته مهم این است که افزایش جذب ماده در PET همیشه به معنای وجود سرطان نیست. بعضی عفونت‌ها، التهاب‌ها و شرایط دیگر نیز ممکن است فعالیت متابولیکی را زیاد کنند. به همین دلیل تفسیر تصاویر باید توسط پزشک متخصص و با توجه به شرایط بالینی بیمار صورت بگیرد. همچنین بهترین مرجع برای دریافت نوبت پزشکی هسته ای سایت اسکن طب می باشد.
پت اسکن چه کاربردی در تشخیص و پیگیری سرطان دارد؟
یکی از راه های معروف برای بررسی برخی از سرطان ها، استفاده از پت اسکن است. دکتر امکان دارد بسته به نوع سرطان، مراحل، نشانه های و هدف از بررسی، پیشنهاد کند که سی تی یا پت اسکن انجام شود. این نوع تصویربرداری می تواند در مراحل گوناگون مدیریت بیماری کمک کند. این موارد شامل:
- کمک به شناسایی نواحی با فعالیت متابولیکی غیرطبیعی
- بررسی گسترش احتمالی بیماری به سایر قسمت های بدن
- کمک به تعیین مرحله برخی سرطان ها
- بررسی وضعیت توده ها یا ضایعات شناخته شده
- ارزیابی پاسخ بدن به برخی درمان ها
- بررسی احتمال عود بیماری در شرایطی که پزشک انجام آن را ضروری بداند
- کمک به انتخاب محل مناسب برای برخی اقدامات تشخیصی مانند نمونه برداری در موارد منتخب
با وجود این کاربردها، پت اسکن جایگزین تمام روش های تشخیصی نیست. برای مثال، ممکن است پزشک برای بررسی دقیق یک ضایعه به MRI، CT معمولی، سونوگرافی، آزمایش های تخصصی یا نمونه برداری نیز نیاز داشته باشد.
بنابراین، نتیجه پت اسکن باید در چارچوب پرونده پزشکی بیمار بررسی شود. حتی مشاهده یک ناحیه با جذب بالا در تصویر، بدون بررسی سایر اطلاعات، نمی تواند به تنهایی تشخیص سرطان را اثبات کند.
پت اسکن برای چه بیمارانی تجویز می شود؟
تصمیم برای انجام پت اسکن به نوع بیماری و هدف تصویربرداری بستگی دارد. پزشک ممکن است این روش را برای بیماری که قبلا سرطان در او تشخیص داده شده است، برای بررسی مرحله بیماری یا ارزیابی روند درمان درخواست کند. در برخی شرایط نیز CT/PET برای بررسی یافته های مشکوک در سایر آزمایش ها یا تصویربرداری ها مورد استفاده قرار می گیرد. که بیمار به راحتی می تواند با مراجعه به اسکن طب، نوبت پت اسکن خود را دریافت کند.
| هدف بررسی |
نقش پت اسکن |
| تشخیص و ارزیابی اولیه |
بررسی فعالیت متابولیکی ضایعات مشکوک در شرایط مناسب |
| مرحله بندی سرطان |
بررسی احتمال درگیری سایر نواحی بدن |
| ارزیابی درمان |
مقایسه فعالیت متابولیکی قبل و بعد از درمان |
| پیگیری بیماری |
بررسی یافته های جدید بر اساس نظر پزشک |
| بررسی عود |
کمک به ارزیابی برخی یافته های مشکوک |
نوع ردیاب، محدوده تصویربرداری و پروتکل انجام اسکن نیز بر اساس بیماری و درخواست پزشک تعیین می شود.
آمادگی قبل از پت اسکن چگونه است؟
آمادگی صحیح قبل از پت اسکن اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی ع وامل می توانند بر توزیع ماده ردیاب و کیفیت تصاویر تاثیر بگذارند. دستورالعمل مرکز تصویربرداری و توصیه پزشک باید در اولویت قرار گیرد؛ زیرا شرایط آمادگی ممکن است با توجه به نوع اسکن و وضعیت بیمار متفاوت باشد.
ناشتایی قبل از پت اسکن
در بسیاری از اسکن های PET با FDG، از بیمار خواسته می شود چند ساعت قبل از تصویربرداری غذا نخورد. مدت ناشتایی باید دقیقا مطابق دستور مرکز انجام شود. در این مدت معمولا مصرف آب ساده مجاز است، اما مصرف مواد غذایی، نوشیدنی های شیرین و خوراکی های حاوی کالری می تواند بر شرایط متابولیکی بدن تاثیر بگذارد.
اگر برای انجام پت اسکن نیاز به آمادگی دارید، بهتر است پیش از مراجعه، دستورالعمل های مرکز را به دقت مطالعه کنید و در صورت وجود ابهام، با مرکز تماس بگیرید. امکان نوبت پت اسکن می تواند به هماهنگی بهتر زمان مراجعه و دریافت اطلاعات لازم درباره آمادگی کمک کند.
قند خون و پت اسکن
سطح قند خون یکی از مواردی است که قبل از برخی اسکن های PET با FDG بررسی می شود. FDG شباهت زیادی به گلوکز دارد و بدن آن را به شکل مشابهی جذب می کند. به همین دلیل، بالا بودن قند خون امکان دارد روی نحوه پخش شدن این ماده در بدن و کیفیت تصاویر یا تفسیر نتیجه اسکن تاثیر بگذارد.
اگر به دیابت مبتلا هستید، بهتر است پیش از مراجعه، پزشک یا مرکز تصویربرداری را در جریان بیماری و داروهای مصرفی خود قرار دهید. هانطور که می دانید، داروهای دیابت را نباید بدون نظر پزشک قطع یا مقدار مصرف آن ها را تغییر دهید. زمان مصرف دارو و نحوه آماده شدن برای پت اسکن باید طبق دستور پزشک و پروتکل مرکز انجام شود.
فعالیت بدنی قبل از اسکن
ورزش و فعالیت بدنی شدید می تواند مصرف گلوکز در عضلات را افزایش دهد و روی توزیع ماده ردیاب اثر بگذارد. به همین دلیل، توصیه می شود که در ساعات قبل از پت اسکن، از ورزش سنگین و فعالیت هایی که فشار زیادی به عضلات وارد می کنند، دوری کنید.
بهتر است قبل از شروع تصویربرداری، بدن در وضعیت آرامی قرار داشته باشد. استراحت و پرهیز از فعالیت های عضلانی شدید می تواند به ایجاد شرایط مناسب تر برای انجام اسکن و تفسیر دقیق تر تصاویر کمک کند.
نکات مهم آمادگی
پیش از مراجعه به مرکز، این موارد را بررسی کنید:
- زمان دقیق ناشتایی را از مرکز جویا شوید.
- اگر مبتلا به دیابت هستید اطلاع دهید.
- داروهای که مصرف می کنید را به مرکز بگویید.
- از فعالیت بدنی سنگین پیش از اسکن دوری کنید.
- دستورالعمل مربوط به مصرف آب و سایر مایعات رعایت شود.
- سابقه های تصویربرداری و مدارک پزشکی مرتبط را به همراه داشته باشید.
- لباس مناسب برای تصویربرداری بپوشید.
- در مواقع بارداری یا احتمال بارداری، موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
بعد از پت اسکن چه کار کنیم؟
پس از پایان تصویربرداری، بیمار اصولا می تواند با توجه به گفته های مرکز، فعالیت های روزمره خود را انجام دهد؛ البته اگر بیماری زمینه ای خاصی داشته باشد یا پزشک توصیه متفاوتی کرده باشد، باید همان دستور را در اولویت قرار دهد. مصرف مایعات کافی، در مواقع نداشتن محدودیت پزشکی، می تواند موجب دفع بهتر ماده رادیواکتیو از بدن بیمار شود.
اندازه و مدت باقی ماندن ماده رادیواکتیو بستگی به نوع ردیاب و شرایط انجام اسکن دارد. بیمار باید به صورت کامل به نکات گفته شده مرکز درمورد ارتباط نزدیک با کودکان، زنان باردار یا سایر افراد توجه کند. بهتر است بیمار این دستورالعمل و نکات را جدی بگیرد و طبق توضیحات مرکز عمل کند؛ چرا که میزان و مدت فعالیت ماده رادیواکتیو در هر اسکن تفاوت دارد.
نتیجه پت اسکن بعد از بررسی تصاویر و تهیه کردن گزارشات، توسط پزشک متخصص تصویربرداری یا پزشکی هسته ای آماده و مورد بررسی قرار می گیرد. همچنین بهتر است بدانید که، زمان دریافت گزارش به مرکز تصویربرداری بستگی به نوع اسکن دارد و امکان دارد برای هر بیمار متفاوت باشد. البته اگر بیمار نوبت پزشکی هسته ای خود را از اسکن طب دریافت کرده باشد پاسخ به صورت اتوماتیک برای پزشک ارسال می گردد.
مراکز مجهز به پت اسکن چه ویژگی هایی دارند؟
کیفیت تصویربرداری فقط به نام دستگاه بستگی ندارد. چرا که تجهیزات مناسب، رعایت پروتکل های تصویربرداری، کنترل کیفیت، حضور تیم متخصص و اجرای دقیق مراحل آماده سازی و تصویربرداری، همگی در روند انجام PET/CT از اهمیت بالایی برخوردار هستند.
یکی از فناوری های مورد استفاده در تصویربرداری پزشکی هسته ای، دستگاه CT/PET زیمنس می باشد. این دستگاه می تواند اطلاعات متابولیکی PET را با تصاویر آناتومیک CT به راحتی ترکیب کند. با این حال، برند دستگاه به تنهایی گزینه مناسبی برای انتخاب مرکز پت اسکن نیست. هنگام انتخاب مرکز پت اسکن بهتر است به موارد زیر توجه کنید:
- برخورداری مرکز از تجهیزات مناسب و به روز
- رعایت استانداردهای ایمنی در تصویربرداری پزشکی هسته ای
- وجود تیم متخصص و آموزش دیده
- ارائه دستورالعمل دقیق برای آمادگی قبل از اسکن
- امکان هماهنگی نوبت و پاسخگویی به سوالات بیمار
- بررسی دقیق تصاویر و تهیه گزارش تخصصی
- دسترسی به سوابق و تصاویر در صورت نیاز پزشک معالج
- رعایت اصول کنترل کیفیت دستگاه و فرآیند تصویربرداری
برای بیمارانی که به دنبال دریافت خدمات تصویربرداری و هماهنگی نوبت هستند، اسکن طب می تواند به عنوان یک مجموعه ارائه دهنده خدمات تصویربرداری و نوبت دهی در این حوزه مناسب باشد. بهترین گزینه قبل از مراجعه و نوبت این است که، بیمار درباره شرایط مراجعه، آمادگی های مورد نیاز اطلاعات کافی را داشته باشند.
آیا پت اسکن برای همه بیماران سرطانی لازم است؟
خیر. پت اسکن برای همه بیمارانی که درگیر سرطان هستند نیاز نیست؛ پزشک تنها مواقعی از پت اسکن استفاده می کند که بتواند اطلاعات دقیق تری به دست بیاورد. نوع سرطان، مرحله بیماری، علائم، نتایج آزمایش ها و سایر تصاویر پزشکی، مواردی هستند که در این تصمیم گیری نقش دارند که ایا بیمار نیاز به انجام CT/PET دارد یا خیر.
دلیل انجام دادن پت اسکن برای همه بیماران یکسان نمی باشد. به عنوان نمونه، امکان دارد پزشک از یک روش دیگری برای مشخص کردن بیماری، ارزیابی یک ناحیه مشکوک و بررسی پاسخ بدن به درمان استفاده کند. بدین دلیل، انجام پت اسکن باید بر اساس هدف درمانی و شرایط هر بیمار مشخص شود.
در آخر، بهتر است بیمار بدون توصیه پزشک این نوع تصویر برداری را انجام ندهد و همینطور برای دریافت پاسخ نتیجه بهتری از پزشک کمک بگیرد. پت اسکن زمانی بیشترین کمک را به تشخیص می کند که برای یک هدف مشخص شده صورت بگیرد. جهت کسب اطلاعات بیشتر می توانید به وبسایت www.scanteb.com مراجعه کنید.
۳۳۳
نظر شما