به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حجت‌الاسلام هادی سروش، استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم، با تأکید بر اینکه حوادث صدر اسلام، از جمله شهادت حضرت زهرا(س)، صرفاً رویدادهایی متعلق به گذشته نیستند، گفت: قرآن کریم انسان‌ها را به بررسی تاریخ و بازخوانی سرگذشت گذشتگان دعوت می‌کند تا از این طریق به تفکر و شناخت عمیق‌تری برسند. به گفته او، هدف از برگزاری مجالس فاطمیه نیز نباید به یادآوری یک واقعه تاریخی محدود شود، بلکه این مجالس فرصتی برای اندیشیدن درباره عدالت، اخلاق، حقوق انسان‌ها و پیامدهای ظلم است.
بنابر روایت ایسنا، حجت‌الاسلام والمسلمین هادی سروش، استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم، هم‌زمان با ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، به بررسی ابعاد شخصیتی آن حضرت و فلسفه برگزاری مجالس عزاداری پرداخت و دیدگاه خود را درباره چرایی بازخوانی حوادث صدر اسلام تشریح کرد.
فاطمیه اول و روایت تاریخی شهادت حضرت زهرا(س)
سروش با اشاره به روایتی از مرحوم کلینی در کتاب «الکافی» گفت: بر اساس روایتی که وی به آن استناد کرد، حضرت زهرا(س) پس از رحلت پیامبر اسلام(ص) ۷۵ روز زندگی کردند. بر همین اساس، در برخی نقل‌های تاریخی و روایی، زمان شهادت آن حضرت در فاصله ۱۳ تا ۱۵ جمادی‌الاولی دانسته شده است.
او با اشاره به سنت برگزاری مجالس عزاداری و توسل در میان علمای شیعه افزود: ایام فاطمیه فرصتی برای یادآوری جایگاه حضرت زهرا(س)، بررسی سیره ایشان و تأمل در حوادث پس از رحلت پیامبر اسلام(ص) است.
پاسخ قرآنی به پرسش «چرا حوادث ۱۴۰۰ سال پیش را تکرار می‌کنیم؟»
این استاد حوزه علمیه قم با طرح پرسشی که به گفته او در میان برخی جوانان و افراد جامعه مطرح می‌شود، اظهار کرد: گاهی گفته می‌شود حوادث صدر اسلام حدود ۱۴۰۰ سال پیش اتفاق افتاده است و بازگویی مکرر آن‌ها چه فایده‌ای برای زندگی امروز دارد؟ آیا بهتر نیست به‌جای پرداختن مداوم به رخدادهای تاریخی، به مشکلات و نیازهای کنونی جامعه توجه کنیم؟
سروش معتقد است برای پاسخ به این پرسش باید به رویکرد قرآن در مواجهه با تاریخ توجه کرد. او با اشاره به آیات ۱۰۹ سوره یوسف، ۴۲ سوره روم و ۱۱ سوره انعام گفت: در این آیات، انسان‌ها به سیر در زمین و بررسی سرگذشت پیشینیان دعوت شده‌اند.
به گفته او، بازخوانی تاریخ در نگاه قرآنی صرفاً برای اطلاع از رویدادهای گذشته نیست؛ بلکه می‌تواند به شناخت عوامل شکل‌گیری ظلم، بررسی پیامدهای رفتار انسان‌ها و توجه بیشتر به عدالت، اخلاق، حقوق دیگران و معنویت کمک کند.
هدف از بازخوانی تاریخ، تفکر و عبرت‌آموزی است
سروش با اشاره به آیه ۱۷۶ سوره اعراف، «فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ»، گفت: قرآن به بازگویی قصه‌ها و رخدادها اشاره می‌کند تا زمینه تفکر فراهم شود.
او با تأکید بر اینکه در نگاه دینی، برخی حوادث تاریخی همچنان ظرفیت اثرگذاری بر زندگی امروز را دارند، شهادت حضرت علی(ع)، حضرت فاطمه زهرا(س) و امام حسین(ع) را از جمله رخدادهایی دانست که بازخوانی آن‌ها می‌تواند به پرسش‌های اخلاقی و اجتماعی مهمی منجر شود.
این استاد حوزه علمیه قم افزود: هدف از برگزاری مجالس فاطمیه نباید صرفاً تکرار روایت مصائب باشد. پرسش اساسی این است که از بازخوانی این حوادث چه می‌آموزیم و چگونه می‌توانیم از آن‌ها برای شناخت بهتر حق، مسئولیت‌پذیری و مقابله با ظلم استفاده کنیم.
او با اشاره به آیه ۴۶ سوره حج، بر اهمیت پیوند میان مشاهده و شنیدن از یک سو و تعقل و درک از سوی دیگر تأکید کرد و گفت: ممکن است انسان با یک رویداد تاریخی آشنا شود، اما از آن درس نگیرد. آنچه اهمیت دارد، عبور از شنیدن صرف و رسیدن به فهم و اندیشه است.
حرمت‌شکنی خانه حضرت زهرا(س) در تحلیل هادی سروش
سروش در ادامه سخنان خود، با استناد به منابع و روایات دینی، به جایگاه خانه حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) پرداخت و گفت: در تحلیل این حوادث باید میان وقوع یک رفتار و پیامدهای اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی آن تمایز قائل شد.
او با اشاره به آیه ۳۶ سوره نور، «فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ»، این آیه را در ارتباط با جایگاه معنوی خانه اهل‌بیت(ع) تفسیر کرد و گفت: در این نگاه، خانه‌ای که محل یاد خدا، عبادت و گسترش معرفت است، جایگاهی فراتر از یک فضای معمولی دارد.
به گفته این استاد حوزه علمیه قم، یکی از ابعاد مهم بازخوانی حوادث مربوط به حضرت زهرا(س)، توجه به حرمت این خانه و جایگاه آن در سنت دینی است.
روایت‌هایی درباره جایگاه خانه حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س)
سروش با اشاره به برخی نقل‌های تفسیری و روایی گفت: در شماری از منابع شیعه و اهل سنت، روایاتی درباره ارتباط آیه ۳۶ سوره نور با خانه حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) نقل شده است.
او به نقل جلال‌الدین سیوطی در کتاب «الدر المنثور» اشاره کرد و گفت: در این کتاب، روایتی درباره معرفی خانه علی(ع) و فاطمه(س) در ارتباط با آیه یادشده نقل شده است. به گفته او، این موضوع در برخی آثار تفسیری شیعه نیز مورد توجه قرار گرفته است.
وی همچنین با اشاره به روایاتی درباره مواجهه قتاده با امام محمد باقر(ع)، این نقل‌ها را نشانه‌ای از جایگاه علمی و معنوی اهل‌بیت(ع) در نگاه راویان و عالمان دینی دانست.
یادآوری احترام پیامبر(ص) به اهل‌بیت(ع)
این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود به روایاتی درباره سلام‌دادن پیامبر اسلام(ص) به اهل‌بیت(ع) اشاره کرد و گفت: در نقل‌های مربوط به آیه تطهیر، از توجه پیامبر(ص) به خانه حضرت فاطمه(س) و سلام‌دادن به اهل‌بیت(ع) سخن گفته شده است.
او با استناد به این روایت‌ها تأکید کرد که جایگاه حضرت زهرا(س) و خانواده ایشان در سنت دینی، یکی از موضوعات مهم برای فهم حساسیت مسلمانان نسبت به حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) است.
دیدگاه سروش درباره حوادث خانه حضرت زهرا(س)
سروش در ادامه، به گزارش‌های مربوط به تجمع در برابر خانه حضرت زهرا(س)، آتش‌زدن در و آسیب‌دیدن آن حضرت پرداخت و دیدگاه خود را درباره این رخدادها بیان کرد.
او با اشاره به اختلاف‌نظرها و پرسش‌هایی که درباره جزئیات این حوادث مطرح است، بر ضرورت مراجعه به منابع تاریخی و روایی تأکید کرد و گفت: در بررسی این موضوعات باید جایگاه حضرت فاطمه(س)، حرمت خانواده پیامبر(ص) و پیامدهای این حوادث در تاریخ اسلام مورد توجه قرار گیرد.
سروش همچنین با استناد به نقل‌های مورد قبول خود، به واکنش حضرت علی(ع) در برابر مهاجمان اشاره کرد و به برخی شبهات مطرح‌شده درباره چگونگی وقوع این حوادث پاسخ داد.
امامت و نقش آن در حفظ انسجام جامعه اسلامی
این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود، به فرازهایی از خطبه حضرت زهرا(س) درباره فلسفه احکام و جایگاه امامت اشاره کرد.
او با یادآوری عبارت «جَعَلَ اللَّهُ طَاعَتَنَا نِظَامًا لِلْمِلَّةِ وَإِمَامَتَنَا أَمَانًا مِنَ الْفُرْقَةِ» گفت: در این بیان، اطاعت از اهل‌بیت(ع) با سامان‌یافتن امور جامعه و امامت با جلوگیری از پراکندگی و اختلاف پیوند خورده است.
سروش با تأکید بر اهمیت این فراز افزود: از این منظر، مسئله امامت صرفاً یک موضوع اعتقادی جدا از زندگی اجتماعی نیست، بلکه با چگونگی اداره جامعه، حفظ انسجام و جلوگیری از اختلافات ارتباط دارد.
او معتقد است بازخوانی این بخش از خطبه حضرت زهرا(س) می‌تواند فرصتی برای بررسی رابطه میان رهبری دینی، مسئولیت اجتماعی و انسجام جامعه اسلامی فراهم کند.
روایت واپسین روزهای زندگی پیامبر(ص) و جایگاه حضرت زهرا(س)
سروش در پایان سخنان خود، به روایتی درباره روزهای پایانی زندگی پیامبر اسلام(ص) و گفت‌وگوی ایشان با حضرت فاطمه زهرا(س) اشاره کرد.
بر اساس این روایت، پیامبر(ص) در پاسخ به پرسشی درباره علت گریه خود، از مصائبی سخن گفت که پس از ایشان بر اهل‌بیت(ع) وارد خواهد شد. در ادامه، حضرت فاطمه(س) نیز از اندوه خود سخن گفت و پیامبر(ص) به ایشان بشارت داد که نخستین فرد از خانواده‌اش خواهد بود که به او ملحق می‌شود.
این روایت در سخنان سروش، یادآور پیوند عاطفی پیامبر(ص) و حضرت زهرا(س) و جایگاه ویژه آن حضرت در تاریخ اسلام بود.
چرا مجالس فاطمیه هر سال برگزار می‌شوند؟
بر اساس دیدگاه مطرح‌شده در این سخنرانی، فلسفه بازخوانی حوادث صدر اسلام را باید در فرصتی جست‌وجو کرد که این رویدادها برای تفکر درباره مسائل بنیادین زندگی انسان فراهم می‌کنند.
از این منظر، برگزاری مجالس فاطمیه زمانی می‌تواند به هدف خود نزدیک شود که در کنار بیان مصائب و شرح وقایع تاریخی، به شناخت بهتر سیره حضرت زهرا(س)، بررسی مفهوم عدالت، رعایت حقوق دیگران و مسئولیت انسان در برابر ظلم نیز کمک کند.
تأکید اصلی سروش با استناد به آیات قرآن این است که روایت تاریخ باید زمینه‌ای برای اندیشیدن فراهم کند؛ زیرا ارزش بازخوانی گذشته تنها به یادآوری آنچه رخ داده محدود نیست، بلکه به درس‌هایی بستگی دارد که افراد و جامعه از آن می‌گیرند.
نظر شما