خبرآنلاین - دکتر داود غرایاق زندی، استاد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی و کارشناس مسائل بینالملل با حضور در کافه خبر خبرآنلاین، تاکید کرد: «باید از مذاکره با میانجیگری خارجی عبور کنیم و به سمت مذاکره مستقیم برویم. واقعاً بدون تعارف عرض میکنم که اگر نگاهی به نظام بینالملل داشته باشید، متوجه میشوید وقتی فردی با شما گفتوگو میکند، پیام شما را به طرف مقابل منتقل میکند و طرف مقابل نیز پیامی را از طریق او بازمیگرداند، بلافاصله این سؤال مطرح میشود که اساساً چه ضرورتی دارد این فرآیند به این شکل انجام شود؟»
در ادامه بخشی از مصاحبه داود غرایاق زندی با خبرآنلاین را میخوانید؛
باید از مذاکره با میانجیگری خارجی عبور کنیم و به سمت مذاکره مستقیم برویم/ انگار میخواهیم شنا کنیم، اما خیس نشویم!
ببینید، به نظر من نکتهای که پیشتر نیز درباره آن صحبت کردیم، این است که باید از مذاکره با میانجیگری خارجی عبور کنیم و به سمت مذاکره مستقیم برویم. واقعاً بدون تعارف عرض میکنم که اگر نگاهی به نظام بینالملل داشته باشید، متوجه میشوید وقتی فردی با شما گفتوگو میکند، پیام شما را به طرف مقابل منتقل میکند و طرف مقابل نیز پیامی را از طریق او بازمیگرداند، بلافاصله این سؤال مطرح میشود که اساساً چه ضرورتی دارد این فرآیند به این شکل انجام شود؟
این وضعیت شبیه آن است که بخواهید شنا کنید، اما نخواهید خیس شوید؛ وارد آب شوید، بخواهید نشان دهید شناگر ماهری هستید و حتی با شناگر دیگری رقابت کنید، اما عملاً نخواهید وارد آب شوید. این رویکرد دو آسیب بسیار مهم دارد.
حتی در ادامه مسیر نیز بسیاری معتقدند که باید زبان مذاکره، به معنای واقعی کلمه، به کار گرفته شود؛ یعنی مفاهیمی که استفاده میکنید، بار حقوقی و دلالتهای مشخصی دارند و باید از تعابیری استفاده کنید که در چارچوب مذاکرات قابلفهم و قابلپیگیری باشند.
نکته نخست این است که وقتی شما پیامی را به طرف مقابل منتقل میکنید، این پیام ابتدا به دست میانجی میرسد و او باید آن را به طرف مقابل منتقل کند. اگر پیام شما را بهدرستی دریافت کرده باشد، آن را منتقل میکند و طرف مقابل نیز پاسخی میدهد که دوباره از طریق میانجی به شما میرسد. به این ترتیب، پیام در یک فرآیند چندمرحلهای دستبهدست میشود. از کجا مطمئن هستید که پیام شما بهدرستی به طرف مقابل منتقل شده است؟
نکته دوم این است که وقتی دو طرف بهصورت رودررو و در یک اتاق با یکدیگر مینشینند، میتوانند بسیاری از مسائل را از طریق ارتباطات متقابل، حتی در جریان خود مذاکرات و گفتوگوها، حلوفصل کنند. میتوانند موضوعات متعددی را مستقیماً با یکدیگر مطرح کنند و به درک روشنتری از شرایط و خواستههای طرف مقابل برسند. اینکه چرا نمیتوانیم از طریق میانجیگری بهدرستی متوجه شویم شرایط آمریکا چیست و چه درخواستهایی دارد، به همین مسئله بازمیگردد.
من پیشتر از اصطلاح «هوش مذاکراتی» استفاده کردم. منظورم این است که باید بتوانیم دقیقاً بفهمیم طرف مقابل چه میخواهد و بر اساس آن، راهبرد خود را تنظیم کنیم. این اتفاق در فرآیند میانجیگری بهسادگی رخ نمیدهد. بنابراین، به نظر من باید این وضعیت را کنار بگذاریم و در وهله نخست به سمت مذاکرات مستقیم برویم.
نکته دوم این است که باید مذاکرات را به موضوعات اصلی و فرعی تفکیک کنیم. برای مثال، اگر «تنبیه متجاوز» یک اصل برای کشور ماست، باید مشخص کنیم که در چه شرایطی میتوانیم به سمت جنگ حرکت کنیم و در چه شرایطی باید درباره آن ملاحظات جدی داشته باشیم.
اگر برنامه هستهای و حفظ وضعیت موجود در این حوزه برای ما اهمیت دارد، باید آن را در محاسبات خود لحاظ کنیم. اگر قرار است حمله گستردهای صورت بگیرد یا بخشی از مرزهای جنوبی کشور تحت تأثیر قرار گیرد، باید درباره آن منطقه و پیامدهای احتمالی چنین وضعیتی جدیتر فکر کنیم. اگر تمامیت ارضی ما در معرض تهدید قرار بگیرد، این موضوع نیز باید در زمره اولویتهای اصلی قرار گیرد.
بنابراین، باید موضوعات اصلی و فرعی را از یکدیگر تفکیک کنیم و مشخص کنیم طرف مقابل چه میخواهد و ما چه میخواهیم. برای مثال، در برجام چه اتفاقی افتاد؟ شما میخواهید به سمت ساخت سلاح نروید و در عین حال، برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و حفظ حقوق خود تضمین داشته باشید.
میتوانید با ارائه تضمین و پذیرش بازرسیها، این موضوع را پیگیری کنید؛ اما در مقابل، طرف دیگر چه تعهداتی میدهد؟ چه چیزی ارائه میکند تا این برداشت و توافق شکل بگیرد که هر دو طرف میتوانند به نتیجه برسند؟
ما یکبار چنین تجربهای داشتیم، اما نتوانستیم آن را مدیریت کنیم. این بار باید کاری کنیم که این فرآیند قابل مدیریت و اجرا باشد.
نباید دائماً به دنبال امتیاز بیشتر باشیم و در نهایت فرصت را از دست بدهیم
موضوع بعدی این است که دو طرف باید به یک توافق قابلقبول برای هر دو برسند. نباید دائماً به دنبال آن باشیم که امتیاز بیشتری بگیریم و سپس اقدامی انجام دهیم که ممکن است در نهایت فرصت را از دست بدهیم.
نکته دیگر، به نظر من، این است که همواره باید احتمال درگیری و ضرورت بازدارندگی را در محاسبات خود داشته باشیم. یعنی باید برای هر اتفاق احتمالی آمادگی داشته باشیم. به نظر من، این آمادگی وجود دارد؛ اما ادامه چنین وضعیتی جامعه را فرسوده میکند. شرایطی که در آن تکلیف مسائل روشن نیست، از نظر اقتصادی و اجتماعی ابهام وجود دارد، وضعیت مدارس مشخص نیست، بحرانهای مالی روشن نیست و معلوم نیست قیمت دلار به کجا میرسد، جامعه را در وضعیت بلاتکلیفی قرار میدهد.
در حال حاضر، به نظر میرسد کشور از نظر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تا حد زیادی در وضعیت رهاشدگی قرار گرفته است. البته دلیل این مسئله در شرایط جنگی تا حدودی طبیعی است؛ زیرا در چنین وضعیتی، تمرکز دولت بر مسائل مربوط به جنگ قرار میگیرد. با این حال، مشخص نیست دولت آقای پزشکیان تا چه اندازه واقعاً در تصمیمگیریها تأثیرگذاری جدی دارد و تا چه حد میتواند در حوزههای اقتصادی و اجتماعی کشور نقشآفرینی کند.
در نهایت، به نظر من، باید کشورهای دیگر را نیز در این فرآیند درگیر کنیم. آگاهی و مشارکت کشورهای دیگر میتواند به بهبود شرایط کمک کند. منظورم این است که آنها نیز در این وضعیت ذینفع باشند و منافعشان در روند مذاکرات مورد توجه قرار بگیرد.
باید مستقیم مذاکره کنیم، نیازی به میانجیگری ها نداریم
البته نکته اساسی این است که ما از یک طرف، با مذاکره مستقیم با آمریکا بهتر میتوانیم مسائل خود را حل کنیم و نیازی به حضور میانجیها در اصل مذاکرات نداریم؛ اما از طرف دیگر، باید منافع کشورهای دیگر در فرآیند مذاکرات و آگاهی آنها از روند گفتوگوها مورد توجه قرار گیرد.
اگر مذاکرات ما با آمریکا بهگونهای پیش برود که موضع ما را در برابر چین تقویت کند، جایگاه ما را در ارتباط با روسیه، هند و اروپا بهبود ببخشد و موقعیت ما را در برابر کشورهای منطقه نیز تقویت کند، این مسئله اهمیت زیادی خواهد داشت. به نظر من، این موضوع بسیار مهم است.
۲۱۹





نظر شما