به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ارتباط فرشتگان با ائمه معصومین(ع) از جمله موضوعات مهم در معارف اعتقادی شیعه است که در روایات متعددی به آن اشاره شده است. احادیث اهل‌بیت(ع) علاوه بر تأکید بر ارتباط ملائکه با امامان، به چگونگی حضور و گفت‌وگوی فرشتگان با ایشان نیز پرداخته‌اند؛ ارتباطی که گاه با مشاهده فرشته در قالب انسانی و گاه از طریق شنیدن صدا و دریافت پیام بدون رؤیت صورت می‌گرفته است.
روایات شیعه درباره گفت‌وگوی فرشتگان با ائمه(ع)
در ده‌ها روایت، ارتباط و گفت‌وگوی فرشتگان با ائمه معصومین(ع) مورد تأکید قرار گرفته است. از جمله این احادیث می‌توان به روایات نقل‌شده در کتاب «اصول کافی» از امام علی(ع)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، امام صادق(ع) و امام هادی(ع) اشاره کرد.
بنابر روایت ابنا، یکی از شناخته‌شده‌ترین شواهد این ارتباط، فرازی از زیارت جامعه کبیره است که در آن خطاب به اهل‌بیت(ع) آمده است:
«السَّلامُ عَلَیْکُمْ یَا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلائِکَةِ وَ مَهْبِطَ الْوَحْی»
سلام بر شما، ای اهل‌بیت نبوت، جایگاه رسالت، محل رفت‌وآمد فرشتگان و مرکز فرود آمدن وحی.
استناد قرآنی امام باقر(ع) برای ارتباط با فرشتگان
در روایات اهل‌بیت(ع)، برای اثبات امکان ارتباط فرشتگان با انسان‌های غیرپیامبر نیز به آیات قرآن استناد شده است. به‌عنوان نمونه، امام باقر(ع) در روایتی که در کتاب «البرهان فی تفسیر القرآن» نقل شده، به آیه ۳۰ سوره فصلت اشاره می‌کنند:
«إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ»
بی‌تردید کسانی که گفتند پروردگار ما خداست و سپس بر این اعتقاد پایداری کردند، فرشتگان بر آنان فرود می‌آیند و می‌گویند: نترسید و اندوهگین نباشید و شما را به بهشتی که وعده داده شده بود، بشارت باد.
دو شیوه ارتباط فرشتگان با ائمه معصومین(ع)
بر اساس روایات، حضور و ارتباط فرشتگان با ائمه(ع) به دو شیوه قابل بررسی است:
۱. تمثّل فرشتگان در قالب انسان
یکی از شیوه‌های ارتباط فرشتگان، ظاهر شدن در قالب و صورت انسانی است؛ پدیده‌ای که در قرآن کریم نیز به آن اشاره شده است. در آیه ۱۷ سوره مریم درباره فرستاده شدن روح الهی نزد حضرت مریم(س) می‌خوانیم:
«فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَیْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِیًّا»
پس [مریم] میان خود و آنان پرده‌ای قرار داد و ما روح خود را به‌سوی او فرستادیم؛ پس در برابر او به شکل انسانی کامل و خوش‌اندام نمایان شد.
در روایتی از امام باقر(ع) نیز به حضور فرشتگان نزد اهل‌بیت(ع) اشاره شده است. ایشان می‌فرمایند: «به خدا قسم! فرشتگان بر ما نازل می‌شوند و بر فرش‌های ما قدم می‌گذارند.»
۲. تحدیث و شنیدن صدای فرشتگان بدون مشاهده آنان
شیوه دیگر ارتباط، شنیدن سخنان فرشتگان بدون مشاهده صورت آنان است. در اصطلاح روایی، به چنین ارتباطی «تحدیث» گفته می‌شود. در این حالت، شخص سخنان فرشته را می‌شنود و با او ارتباط برقرار می‌کند، بدون آنکه گوینده را ببیند.
در این کاربرد، به کسی که سخنان فرشتگان را می‌شنود «مُحَدَّث» گفته می‌شود. روایات متعددی نیز ائمه معصومین(ع) را با این عنوان معرفی کرده‌اند.
از جمله در روایتی از پیامبر اکرم(ص) آمده است: «من اهل‌بیتی اثنا عشر مُحَدَّثاً» و در روایت دیگری نیز درباره دوازده تن از فرزندان ایشان چنین تعبیر شده است: «من ولدی اثنا عشر نقیباً، نجباء، مُحَدَّثون و مُفَهَّمون».
تحدیث فرشتگان؛ از ویژگی‌های ارتباطی ائمه(ع)
مجموع روایات شیعه، همراه با شواهد قرآنی و نمونه‌های نقل‌شده در منابع اهل‌سنت و ادیان توحیدی، نشان می‌دهد که ارتباط فرشتگان با انسان‌های غیرپیامبر در سنت دینی موضوعی شناخته‌شده است. در منابع شیعی نیز گفت‌وگوی ملائکه با ائمه معصومین(ع) با دو جلوه اصلی تمثّل و تحدیث تبیین شده است؛ ارتباطی که در روایات اهل‌بیت(ع) به‌عنوان یکی از ویژگی‌های برجسته جایگاه معنوی ایشان مورد توجه قرار گرفته است.
نظر شما