۱۴ نوامبر روز جهانی دیابت فرصتی است تا صنعت گردشگری نیز به یکی از گروه‌هایی توجه کند که در برنامه‌ریزی سفر و خدمات گردشگری کمتر دیده می‌شوند. در حالی که برای بسیاری از گردشگران، سفر فرصتی برای کشف فرهنگ‌ها، چشیدن غذاهای محلی و تجربه سبک زندگی متفاوت است؛ اما برای مبتلایان به دیابت که باید به‌طور مستمر قند خون، زمان وعده‌های غذایی و مصرف داروهای خود را مدیریت کنند، همین تجربه می‌تواند با دغدغه‌هایی همراه باشد.
اطلاعات کافی درباره ترکیبات غذا در رستوران ها، امکان نگهداری مناسب انسولین در هتل و هماهنگی زمان‌بندی وعده‌های غذایی با نیاز مسافران در تورهای گروهی از دغدغه های مسافران مبتلا به دیابت است.
این نگرانی ها نشان می‌دهد که مناسب‌سازی خدمات گردشگری برای افراد دیابتی جدا از یک اقدام پزشکی یا رفاهی خود می تواند مسیری برای شکل‌گیری بازاری تازه در صنعت گردشگری، توسعه گردشگری خوراک و ارتقای کیفیت خدمات مهمان‌نوازی باشد.
غفلت ازبازاری چندمیلیونی
طبق اطلاعات فدراسیون بین‌المللی دیابت (IDF) در اطلس دیابت ۲۰۲۵، تعداد بزرگسالان مبتلا به این بیماری در ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۵ میلیون و ۴۵۳ هزار نفر برآورد شده است. شیوع دیابت در جمعیت بزرگسال کشور نیز حدود ۹ درصد گزارش شده است.
این ارقام، ایران را با جامعه بزرگی از افرادی روبه‌رو می‌کند که نیازهای مرتبط با سلامت و تغذیه می‌تواند بر تجربه سفر آنان اثر بگذارد که دسترسی به اطلاعات تغذیه‌ای، امکان انتخاب وعده‌های متعادل، رعایت زمان‌بندی مناسب غذا و فراهم بودن امکانات نگهداری دارو، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند کیفیت سفر را برای این گروه افزایش دهد.
از سوی دیگر، توجه به این نیازها فقط به گردشگران ایرانی محدود نمی‌شود. ایران با ظرفیت‌های گسترده گردشگری فرهنگی، تاریخی، طبیعی و خوراک، می‌تواند در صورت طراحی خدمات استاندارد، برای گردشگران خارجی دارای نیازهای غذایی و پزشکی نیز مقصدی قابل توجه باشد.
تجربه جهانی
در صنعت گردشگری جهان، نشانه‌هایی از توجه به نیازهای مسافران دارای محدودیت‌های غذایی و شرایط پزشکی دیده می‌شود. یکی از نمونه‌های روشن، شرکت کشتیرانی تفریحی Norwegian Cruise Line است. این شرکت در دستورالعمل رسمی خود اعلام کرده است که مسافران دارای رژیم غذایی پزشکی، از جمله افراد دیابتی، می‌توانند درخواست وعده‌های بدون قند و کم‌نمک داشته باشند. همچنین امکان درخواست یخچال برای نگهداری انسولین فراهم شده است.
مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC) نیز در توصیه‌های سفر برای افراد دیابتی بر موضوعاتی مانند برنامه‌ریزی دارو و تجهیزات، توجه به تغییر ساعت و زمان وعده‌های غذایی، نگهداری مناسب انسولین و آمادگی برای شرایطی مانند افت قند خون تأکید می‌کند.
این توصیه‌ها نشان می‌دهد که مسئولیت سفر ایمن تنها بر عهده خود مسافر نیست و آگاهی راهنمایان تور، کارکنان هتل‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل نیز اهمیت دارد.
گردشگر دیابتی فقط به غذای رژیمی نیاز ندارد
اهمیت توجه به این بازار در یک پژوهش علمی تازه نیز مورد بررسی قرار گرفته است. مقاله‌ای با عنوان «بررسی تجربه غذاخوردن گردشگران مبتلا به دیابت» که در مارس ۲۰۲۶ در نشریه International Journal of Hospitality & Tourism Administration منتشر شده، تجربه ۲۸ گردشگر مبتلا به دیابت را بررسی کرده است.
نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که انتخاب غذایی این افراد در سفر تنها تحت تأثیر توصیه‌های پزشکی نیست؛ بلکه سه انگیزه مهم در تصمیم‌گیری آنان نقش دارد: حفظ سلامت، لذت بردن از غذا و تجربه طعم‌های جدید، و صرفه‌جویی در زمان و هزینه.
به بیان دیگر، گردشگر دیابتی نیز مانند سایر مسافران می‌خواهد غذای محلی مقصد را امتحان کند، در رستوران بنشیند و از تجربه سفر لذت ببرد. اگر تنها گزینه پیشنهادی به او یک غذای محدود و بی‌تنوع باشد، ممکن است احساس کند از بخش مهمی از تجربه گردشگری محروم شده است.
این یافته برای مقاصد گردشگری ایران اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا خوراک یکی از عناصر اصلی هویت فرهنگی شهرها و مناطق مختلف کشور است. از غذاهای شمال ایران تا خوراک‌های سنتی اصفهان، شیراز و یزد، ظرفیت زیادی برای معرفی میراث غذایی کشور وجود دارد. بنابراین راهکار مناسب، حذف غذاهای محلی از برنامه سفر نیست؛ بلکه می‌توان با مشارکت متخصصان تغذیه و آشپزهای حرفه‌ای، نسخه‌های متعادل‌تر و متناسب با نیازهای مختلف را طراحی و معرفی کرد.
ظرفیت‌های ایران برای توسعه گردشگری دوستدار دیابت
در ایران نیز ظرفیت‌هایی برای آغاز این حرکت وجود دارد. انجمن اطلاع‌رسانی دیابت گابریک و انجمن دیابت ایران از مجموعه‌های فعال در زمینه آموزش، آگاهی‌رسانی و حمایت از افراد مبتلا به دیابت هستند. این انجمن‌ها می‌توانند در تدوین راهنماهای تغذیه‌ای، آموزش کارکنان گردشگری و طراحی رویدادهای عمومی نقش داشته باشند.
در حال حاضر شواهد عمومی کافی برای معرفی یک شبکه رسمی و استاندارد از هتل‌ها یا تورهای تخصصی دوستدار دیابت در ایران در دست نیست. این خلأ می‌تواند به فرصتی برای فعالان گردشگری تبدیل شود؛ فرصتی که با همکاری بخش خصوصی، انجمن‌های تخصصی و نهادهای مسئول قابل پیگیری است.
پنج پیشنهاد برای آغاز گردشگری دوستدار دیابت در ایران
برای تبدیل ایده گردشگری دوستدار دیابت در ایران به برنامه‌ای اجرایی، می‌توان چند اقدام مشخص را در دستور کار قرار داد:
۱. طراحی نشان «هتل دوستدار دیابت»: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی می‌تواند با مشارکت وزارت بهداشت، انجمن‌های دیابت و متخصصان تغذیه، معیارهای اولیه‌ای برای ارزیابی هتل‌ها تدوین کند. این نشان باید بر اساس شاخص‌های قابل سنجش و ارزیابی واقعی اعطا شود.
۲. راه‌اندازی منوی متناسب با دیابت در رستوران‌ها: رستوران‌های مقصدهای گردشگری می‌توانند با همکاری متخصصان تغذیه، اطلاعاتی درباره ترکیبات غذایی، کربوهیدرات و اندازه سهم غذا در اختیار مشتری قرار دهند. این اقدام علاوه بر افراد دیابتی، برای سایر مشتریان علاقه‌مند به تغذیه سالم نیز مفید خواهد بود.
۳. برگزاری جشنواره ملی خوراک سالم: جشنواره‌ای با حضور رستوران‌ها، هتل‌ها، تولیدکنندگان مواد غذایی، قنادی‌ها و انجمن‌های تخصصی می‌تواند به معرفی غذاهای محلی با ترکیبات متعادل، دسرهای بدون قند افزوده و روش‌های سالم‌تر پخت اختصاص یابد.
۴. طراحی تورهای خوراک سالم: آژانس‌های مسافرتی می‌توانند تورهایی با محوریت تجربه غذاهای محلی، طبیعت‌گردی و بازدیدهای فرهنگی طراحی کنند که در آن‌ها گزینه‌های غذایی متناسب با نیازهای مسافران پیش‌بینی شده باشد. گیلان، مازندران، اصفهان، شیراز و یزد از جمله مقاصدی هستند که می‌توانند برای اجرای آزمایشی چنین طرح‌هایی بررسی شوند.
۵. آموزش فعالان گردشگری: برگزاری دوره‌های کوتاه برای آشپزها، کارکنان هتل، راهنمایان تور و مدیران رستوران با همکاری انجمن‌های دیابت، می‌تواند نخستین زیرساخت انسانی این طرح را فراهم کند.
روز جهانی دیابت می‌تواند نقطه شروع توجه صنعت گردشگری ایران به این موضوع باشد تا در کنار عنوان‌هایی مانند هتل دوستدار کودک، گردشگری دسترس‌پذیر و گردشگری سلامت، مفهوم «گردشگری دوستدار دیابت» نیز در ادبیات و برنامه‌ریزی صنعت گردشگری ایران جای خود را پیدا کند. این ایده می‌تواند هم به ارتقای کیفیت زندگی میلیون‌ها نفر کمک کند و هم فرصتی تازه برای نوآوری، رقابت‌پذیری و توسعه بازار گردشگری کشور به وجود آورد.
*روزنامه‌نگار
نظر شما