معامله بر سر مفهوم قدرت و امنیت جدید در نشست شنژن/ معامله ترامپ؛ نظم لیبرالی در برابر همنوایی روسیه و چین/ امنیت اروپا قابل معامله خواهد بود

 گروه اندیشه: تنظیم، اصلاح و ویرایش: فروزان آصف نخعی: موسسه بروکینگز  با توجه به دیدار حساس میان ترامپ، جین‌پینگ، و پوتین، و توافقاتی که در اجلاس اپک (APEC)، ممکن است میان آنان در باره نظم جهانی رخ بدهد، در قالب ارائه دو سوال به شش متخصص این حوزه، دیدگاه های آنان را منتشر کرده است. متن این میزگرد تخصصیِ که در وبسایت اندیشکده بروکینگز در تاریخ ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶منتشر شده، ارزیابی شش نفر از کارشناسان برجسته را پیرامون نشست سران اپک در شنژن و چشم‌انداز تعامل میان دونالد ترامپ، شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین و تاثیر آن بر پارادایم نوین نظم جهانی واکاوی می‌کند. در بخش نخست، تحلیلگران نسبت به پیامدهای ژئوپلیتیکِ گمانه‌زنی‌ها درباره نشست سه‌جانبه احتمالی هشدار می‌دهند. از منظر کارشناسان، چنین نشستی — که یادآور توافق‌های پشت‌پرده یالتا است — ضمن اعطای مشروعیت بین‌المللی به مسکو و برجسته‌سازی نقش چین، زنگ خطر را برای امنیت اروپا و متحدان آسیایی آمریکا به صدا در آورد و پیام ناخوشایندی درباره معامله‌پذیر بودن امنیت استراتژیک مخابره کند. در بخش دوم، تحلیلگران بر این باورند که با وجود نیاز مبرم به مدیریت مشترک خطرات هوش مصنوعی و تمدید آتش‌بس تجاری، این نشست احتمالاً به «دیپلماسی نمایشی» بدل خواهد شد؛ چرا که پکن به دنبال حفظ ثبات تاکتیکی برای تحکیم قدرت داخلی است و واشنگتن نیز دستاورد ملموسی ارائه نمی‌دهد. مؤسسه بروکینگز (Brookings Institution) از قدیمی‌ترین، معتبرترین و تأثیرگذارترین اندیشکده‌های (Think Tanks) جهان در حوزه سیاست‌گذاری عمومی است که مقر اصلی آن در شهر واشینگتن دی‌سی (ایالات متحده آمریکا) قرار دارد. بسیاری از مقامات ارشد دولت‌های آمریکا—به‌ویژه در دوره‌های ریاست‌جمهوری دموکرات‌ها مانند اوباما و بایدن—پیش یا پس از حضور در دولت، در این مؤسسه مشغول به کار بوده‌اند. متن این میزگرد تخصصی از نظرتان می گذرد:

****

پرسش اول

سی‌وسومین نشست سران سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا–اقیانوسیه (اپک) در تاریخ ۱۸ و ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ در شهر شنژن چین برگزار خواهد شد.گمانه‌زنی‌هایی درباره برگزاری یک نشست سه‌جانبه میان ترامپ، شی و پوتین در حاشیه اجلاس اپک وجود دارد. پیامدهای این دیدار در صورت برگزاری چه خواهد بود؟ آیا این نشست بر مسیر آینده جنگ روسیه و اوکراین تأثیر خواهد گذاشت؟ و چه پیامی را به متحدان و شرکای دیرین آمریکا مخابره خواهد کرد؟

جاناتان ای. زین: نشستی سه‌جانبه با دو برنده

دشوار است بتوان سناریویی را تصور کرد که در آن دیدار میان ترامپ، شی و پوتین پیامد خوشایندی برای ایالات متحده و منافع آن داشته باشد. تنها تصویر و جلوه بصری چنین نشستی، تقلیدی نگران‌کننده از نشست «سه بزرگ» در یالتا در میانه جنگ جهانی دوم خواهد بود. اگرچه این دیدار بیش از آنکه محتوایی داشته باشد، جنبه نمایشی و تبلیغاتی خواهد داشت، اما همچون یالتای اصلی، می‌تواند راه را برای تقسیم اروپای شرقی به منظور تأمین منافع روسیه هموار سازد. این بدترین و شاید نامحتمل‌ترین سناریوست؛ اما اگر این سه مرد با رضایت و سرخوشی از این جلسه خارج شوند، احتمالاً فال بدی برای اوکراین — و مهم‌تر از آن، برای امنیت اروپا — خواهد بود. در قرن گذشته، آمریکایی که در میان دو اقیانوس پناه گرفته بود، به سختی آموخت که منافعش در واقع با امنیت اروپا و شرق آسیا گره خورده است؛ با این حال، به نظر می‌رسد ما هر از گاهی نیازمند بازآموزیِ درس‌های واقعیت‌های ژئوپلیتیک هستیم.

از سوی دیگر، اگر هر یک از این مردان با ناامیدی و سرخوردگی جلسه را ترک کند، این نیز پیامدی بالقوه خطرناک است. تلخی و تنش میان سران کشورها یک مشاجره ساده نیست؛ یک برخورد ناخوشایند شخصی می‌تواند عواقب پایدار و خطرناکی داشته باشد و به جای فرونشاندن نقاط متعدد تنش و اختلاف میان این رهبران، آن‌ها را شعله‌ورتر سازد.

در حالی که شی و پوتین به جای تحقیر ترامپ، احتمالاً با او مدارا و همراهی خواهند کرد، حتی همین نتیجه نیز برای ایالات متحده نامطلوب است. این امر ترامپ را در مسیر کنونی‌اش یعنی تلاش برای سازش با این دو رهبر مقتدر به جای مقابله با آن‌ها، بیش از پیش ترغیب خواهد کرد. و طعنه‌آمیز اینکه، تمایل خودِ ترامپ برای شرکت در چنین نشستی با زمان اندکی که برای آماده‌سازی آن وجود دارد، تنها هدف اسمی او برای پایان دادن به جنگ در اوکراین را دست‌نیافتنی‌تر خواهد کرد.

ترامپ پیش‌تر نشان داده است که تمایلی یا توانی برای بهره‌گیری از اهرم‌های فشاری که در صورت همکاری هم‌زمان با متحدان و شرکای آمریکا می‌توانست علیه هر یک از این دو رهبر داشته باشد، ندارد. و هر دو رهبر (شی و پوتین) می‌دانند که زمان ترامپ حتی سریع‌تر از اهرم‌های فشار او در حال به پایان رسیدن است — و او تنها تا ۲۶ ماه دیگر از صحنه کنار خواهد رفت. این مدت برای دو رهبری که دوران زمامداری خود را نه با سال، بلکه با دهه می‌سنجند، زمانی ناچیز است. چرا هیچ‌یک از این دو نفر باید با رهبری معامله کنند که زمان و قدرت چانه‌زنی‌اش رو به افول است؟ آن‌ها تنها زمانی این کار را خواهند کرد که فکر کنند می‌توانند از نظر دیپلماتیک امتیازات بیشتری از ترامپ بقاپند تا آنچه از رئیس‌جمهور بعدی آمریکا به دست خواهند آورد.

رایان هاس: ریسک‌های منفی بیشتر از دستاوردهای بالقوه برای آمریکا

محاسبه سود و زیان برای هر سه رهبر متفاوت است. برای روسیه، این دیدار مزایای عمده‌ای به همراه دارد. پوتین با نشستن پای میز مذاکره با رهبران دو قدرت بزرگ جهان در قالبی سه‌جانبه، به جای یک عنصر مطرود، به عنوان یک بازیگر اصلی در صحنه جهانی به رسمیت شناخته خواهد شد. او بدون دادن هیچ امتیاز معناداری در مورد اوکراین یا سایر نقاط، به بازگشت خود به میز اصلی دیپلماسی جهانی دست خواهد یافت.

برای چین، این نشست پیامدهای آمیخته‌ای خواهد داشت. از یک سو، شی از اینکه چین به عنوان میزبان و تعیین‌کننده دستورکار چگونگی روابط میان چین، روسیه و ایالات متحده ایفای نقش می‌کند، به خود خواهد بالید. این نشست، دولتمردی شی و محوریت چین در نظام بین‌الملل را برجسته خواهد کرد. از سوی دیگر، پکن بار سنگین تعیین دستورکار، تضمین یک تبادل نظر سازنده و پذیرش بخشی از مسئولیت پیگیری هرگونه دستاورد ناشی از این نشست را به دوش خواهد کشید. شی معمولاً از پذیرش مسئولیت رویدادهای دیپلماتیک پرسر وصدا با نتایج نامعلوم اجتناب می‌کند، بنابراین این رویداد منطقه امن طرف چینی را به چالش خواهد کشید.

برای ترامپ، این نشست ریسک‌های منفی بیشتری نسبت به دستاوردهای بالقوه به همراه خواهد داشت. ترامپ با خطر مغلوب شدن در برابر رهبران آماده‌تر و زیرک‌تر روبه‌رو خواهد شد. در این مثلث، نزدیک‌ترین و گرم‌ترین رابطه میان سه رهبر، میان شی و پوتین است که از سال ۲۰۱۳ تاکنون بیش از ۴۰ بار دیدار کرده‌اند و در خواست تضعیف رهبری آمریکا در صحنه جهانی اشتراک نظر دارند. جلوه ظاهری این نشست همچنین لرزه بر اندام متحدان و شرکای آمریکا خواهد انداخت؛ کسانی که بیم آن دارند ترامپ روابط خود با شی و پوتین را بر منافع و نگرانی‌های آن‌ها اولویت دهد. این نگرانی بیش از همه در اوکراین و تایوان احساس خواهد شد.

در نهایت، جنبه‌های نمادین ممکن است ماندگارتر از محتوای این نشست باشد. بعید است گشایشی در مورد اوکراین یا آغاز تلاش‌های سه‌جانبه کنترل تسلیحات — که محور ادعایی ترامپ برای این نشست است — حاصل شود. پکن مدت‌هاست که تا پیش از نزدیک شدن به برابری در قابلیت‌های هسته‌ای با ایالات متحده و روسیه، تمایلی به ورود به مذاکرات کنترل تسلیحات ندارد. پکن نگران است که چنین اقدامی، چین را در موقعیتی دائماً فرودست قفل کند که می‌تواند این کشور را در معرض خطر قرار دهد. در بهترین حالت، سه رهبر می‌توانند اصول مشترکی را برای تأیید بیابند، مانند باز نگه داشتن خطوط ارتباطی دریایی، تأکید مجدد بر اینکه جنگ‌های هسته‌ای هرگز برنده‌ای ندارند و نباید رخ دهند، و اعلام علاقه به پایان جنگ در اوکراین، در حالی که شرایط چنین پایانی را مبهم باقی می‌گذارند.

اسکات ام. مور: هم‌سویی‌ای که زمانی غیرقابل تصور بود

درباره صمیمیت ظاهری ترامپ با رهبران روسیه و چین — که مدت‌هاست به عنوان اصلی‌ترین رقبای آمریکا شناخته می‌شوند — سخن بسیار گفته شده است. اما یک اجلاس سه‌جانبه با پوتین و شی در شنژن بسیار فراتر از یک خوش‌وبش ساده خواهد بود. این امر به شکلی نمایشی این پیام را مخابره می‌کند که واشنگتن آماده است نظم بین‌المللی لیبرالی را که پس از سال ۱۹۴۵ بنا نهاد، با «همنواییِ قدرت‌های بزرگ اقتدارگرا-ملی‌گرا» معاوضه کند.

کاخ سفید این نشست را حول هدف مشروعِ پیشبرد کنترل تسلیحات هسته‌ای چارچوب‌بندی کرده است. اما این دیدار پیامدهای گسترده‌تری دارد. برگزاری یک نشست سه‌جانبه با روسیه، درست در زمانی که مسکو می‌گوید گفت‌وگوها با واشنگتن و کی‌یف را از سر خواهد گرفت، بیانگر بدترین کابوس اوکراین است: تصویر حل‌وفصل شدن جنگ میان قدرت‌های بزرگ، بدون حضور و بر فراز سر کی‌یف. پکن نیز از اینکه به جای حامی تداوم اقتصاد جنگی روسیه، به عنوان یک صلح‌ساز بالقوه به تصویر کشیده شود، سود خواهد برد.

این اجلاس همچنین ممکن است پیش‌نمایشی از همگرایی گسترده‌تر منافع باشد. وال‌استریت ژورنال گزارش می‌دهد که دولت ترامپ، ویکتور اوربان، نخست‌وزیر پیشین مجارستان را تشویق کرده است تا به عنوان نامزد مشترک آمریکا، روسیه و چین برای دبیرکلی سازمان ملل نامزد شود. در همین حال، طبق گزارش‌ها، پکن پیشنهاد میزبانی کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل در سال ۲۰۲۸ را بررسی کرده است؛ نشست سالانه اعضای کنوانسیون چارچوب سازمان ملل درباره تغییرات اقلیمی، پیمانی که ایالات متحده در فوریه ۲۰۲۷ رسماً از آن خارج خواهد شد. واشنگتن صرفاً در رهبری چندجانبه خلأ ایجاد نمی‌کند؛ بلکه در مورد اوربان، به نظر می‌رسد با مسکو و پکن برای بازشکل‌دهی نظام چندجانبه همکاری می‌کند.

برای متحدان آمریکا، پیام کاملاً صریح و تلخ است. یک دیدار سه‌جانبه در شنژن، نگرانی‌های اروپایی‌ها را مبنی بر اینکه امنیت آن‌ها قابل معامله است، تقویت خواهد کرد. در آسیا، شرکایی همچون ژاپن و تایوان از خود خواهند پرسید که آیا تعهدات امنیتی آمریکا در قبال آن‌ها نیز در معرض معامله قرار گرفته است یا خیر. نتیجه این امر می‌تواند آن باشد که بسیاری از آن‌ها برای پوشش ریسک، به سمت پکن، به سمت خودمختاری راهبردی، یا هر دو متمایل شوند.

اگر این اجلاس برگزار شود، نماد هم‌سویی‌ای خواهد بود که زمانی میان ایالات متحده و اصلی‌ترین قدرت‌های اقتدارگرای جهان غیرقابل تصور بود. همچنین روند گسست در ائتلاف‌های غربی را که مسکو و پکن مدت‌ها به دنبال آن بوده‌اند تسریع خواهد کرد و مقابله با چالش‌های مشترک و تأمین کالاهای عمومی جهانی را دشوارتر خواهد ساخت.

کنستانزه اشتلتسن مولر: هیچ تصمیمی درباره اروپا بدون حضور اروپا ممکن نیست

در زمان نگارش این سطور، دیدار ترامپ، شی و پوتین هنوز صرفاً یک پیشنهاد روسی بود که از سوی ایالات متحده تأیید شده، اما چین آن را تأیید نکرده بود. با این حال، همین موضوع به دقت بیانگر پویایی سیاسی نوظهوری است: تلاش مسکو برای تعیین دستورکار قدرت‌های بزرگ در سطح جهان، تن دادنِ ظاهری واشنگتن به آن، و تردید پکن برای دادن تعهد به هر یک از دو طرف. و نفسِ طرح چنین «یالتای قرن بیست‌ویکمی» — نشستی سه‌جانبه که احتمالاً درباره آینده اوکراین و اروپا بر فراز سر هر دوی آن‌ها تصمیم‌گیری خواهد کرد — حتی اگر هرگز به وقوع نپیوندد، تأثیر نمادین خاص خود را دارد.

زمان‌بندی این تلاش حائز اهمیت است. روسیه که در جبهه شرقی اوکراین زمین‌گیر شده است، می‌کوشد با بمباران‌های بی‌امان و کور زیرساخت‌های انرژی و اهداف غیرنظامی، تاب‌آوری اوکراین را در هم بشکند، در حالی که هم‌زمان شمار عظیمی از سربازان خود را از دست می‌دهد. هم‌زمان، مسکو در اروپا دست به اقدامی زده که نشریه اکونومیست آن را «صلحی ساختگی... و نوعی جنگ» می‌نامد — یعنی اقدامات خرابکارانه، تلاش برای ترور و دیگر ترفندهای کثیف و به طور فزاینده بی‌پروا — به این امید که اراده اروپا برای دفاع از اوکراین را تضعیف کند.

دولت ترامپ نیز به نوبه خود، به تازگی با نتایج ویرانگری در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا روبه‌رو شده است؛ جایی که هزینه‌های زندگی و جنگ ناتمام با ایران در صدر گلایه‌های رأی‌دهندگان قرار داشت. بنابراین، پایان دادن به این جنگ دیگر در اروپا اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند و بر اساس اقدامات اخیر رئیس‌جمهور، به نظر می‌رسد او بر این باور است که بهترین راه برای پایان دادن به آن، جانب‌داری از روسیه است. ترامپ از روسیه تمجید کرده («راستش را بخواهید، روسیه در مورد اوکراین خوب عمل کرده است»)، مجوز خرید گازوئیل با منشأ روسی را صادر کرده، تحریم‌های قانون گراهام را به حالت تعلیق درآورده و — طبق گزارش‌های رسانه‌ای — در حال بررسی رفع تحریم از یک صندوق سرمایه‌گذاری دولتی روسیه است که دولت بایدن آن را با عنوان «صندوق سیاه پوتین» تحریم کرده بود.

اما — همان‌طور که مایکل کیمیج، مدیر مؤسسه کنان، اخیراً اشاره کرد — اروپای سال ۲۰۲۶، اروپای سال ۱۹۴۵ نیست که در آن ژوزف استالین، وینستون چرچیل و فرانکلین دلانو روزولت گرد هم آمدند تا شکل قاره پس از جنگ را ترسیم کنند. با وجود اعتراضات و اختلافات سیاسی، اروپای امروز دارای تسلیحات، ثروت، نهادها، متحدان و عاملیت (قدرت کنشگری) است. هیچ راه‌حل پایدار و مشروعی بدون حضور اوکراین و اروپا در پای میز مذاکره وجود نخواهد داشت. ارسال پیامی خلاف این، تنها آسیب بیشتری به ائتلاف فراآتلانتیک وارد خواهد کرد.

یون سون: چین به دنبال قرار گرفتن در کانون توجه است، نه کنترل تسلیحات

روسیه محرک اصلی برگزاری یک اجلاس سه‌جانبه احتمالی در جریان اپک بوده است و مسکو از تابستان گذشته احتمال آن را مطرح کرده است. چینی‌ها لزوماً به طور فعال به دنبال برگزاری چنین اجلاسی نیستند. با این حال، اگر ایالات متحده و روسیه به روشنی خواستار آن شوند، دلایل اندکی وجود دارد که چین از چنین رویدادی استقبال نکند. در هفته‌های اخیر، ایالات متحده وارد دیپلماسی مسیر دوم (غیررسمی) و گفت‌وگوی فعال با چین و روسیه شده است.

اشتیاق چینی‌ها با وجود چالش بر سر دستاوردها و محتوای چنین اجلاسی، آشکار است. برخی مقامات چینی اشاره کرده‌اند که عده‌ای در چین این اجلاس سه‌جانبه را «مهم‌ترین نشست در تاریخ روابط بین‌الملل از زمان پایان جنگ جهانی دوم» می‌دانند. در صورت برگزاری، چین خود را به عنوان هم‌تراز ایالات متحده و روسیه معرفی خواهد کرد و در یک لحظه تاریخی برای پایان دادن به جنگ اوکراین، نقشی محوری در روابط آمریکا و روسیه ایفا خواهد نمود. این فرصتی نیست که پکن مایل به از دست دادن آن باشد. افزون بر این، به گفته منابع چینی و روسی، روسیه درخواست جدی از چین برای میزبانی این اجلاس سه‌جانبه کرده است. پکن برای اینکه بخواهد از انجام این لطف در حق شریک روسی خود سر باز زند، باید استدلال بسیار قوی و قانع‌کننده‌ای دست‌وپا کند.

پکن احتمالاً از اشاره‌های ترامپ و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، مبنی بر اینکه چنین اجلاسی شامل گفت‌وگوی سه‌جانبه درباره کنترل تسلیحات و سلاح‌های هسته‌ای خواهد بود، نگران است. چین همواره ایده گفت‌وگوی سه‌جانبه کنترل تسلیحات و هسته‌ای میان آمریکا، چین و روسیه را با استناد به زرادخانه هسته‌ای به مراتب کوچک‌تر خود رد کرده است. به نظر نمی‌رسد چینی‌ها جنگ اوکراین را به این زودی‌ها در آستانه پایان ببینند. تا زمان برگزاری اجلاس اپک، (خبرآنلاین: این مطلب قبل از انتخابات آمریکا تهیه شده) انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا دیگر به پایان رسیده است و ترامپ انگیزه استفاده از صلح در اوکراین برای افزایش محبوبیت حزب جمهوری‌خواه را از دست خواهد داد. بنابراین، یک اجلاس سه‌جانبه به هر حال بعید است که به جنگ در اوکراین پایان دهد.

پرسش دوم

با توجه به احتمال دیدار و تعامل دیگری میان دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ، رؤسای جمهور آمریکا و چین در حاشیه این اجلاس، مهم‌ترین دستاوردهای مورد انتظار چیست؟ دو رهبر در سومین تعامل خود در سال میلادی جاری به دنبال دستیابی به چه اهدافی خواهند بود؟ آیا می‌توان در حوزه‌های هوش مصنوعی، تجارت و سایر مسائل امنیتی به پیشرفتی معنادار میان ایالات متحده و چین دست یافت؟

 کایل چن: آغاز با گام‌های کوچک در مدیریت خطرات هوش مصنوعی

هوش مصنوعی به موضوعی به طور فزاینده محوری در روابط ایالات متحده و چین تبدیل شده است. هر دو کشور، هوش مصنوعی را فناوری‌ای قدرتمند و راهبردی می‌بینند که ظرفیت بازآفرینی ژئوپلیتیک و اقتصاد جهانی را دارد. همچنین هر دو کشور بیش از پیش به هوش مصنوعی نه صرفاً به عنوان یک فرصت، بلکه به عنوان منبعی روبه‌رشد از مخاطرات می‌نگرند که نیازمند مدیریت است. مدل‌های هوش مصنوعی چینی و آمریکایی هر دو برای انجام حملات سایبری مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اند یا رفتارهایی فراتر از نیت و خواست کاربران انسانی از خود نشان داده‌اند.

در حاشیه اجلاس اپک، ایالات متحده و چین این فرصت را دارند که مسیر طولانی و پرمخاطره کاهش مشترک این خطرات را آغاز کنند. نخستین گام، ایجاد یک سازوکار اطلاع‌رسانی حوادث است که هر دو طرف در اصول بر سر آن توافق کرده‌اند. هدف نباید تدوین یک پروتکل خشک و سخت‌گیرانه برای افشای جامع اطلاعات باشد، بلکه باید ایجاد یک کانال ارتباطی باز باشد که از طریق آن هر یک از طرفین بتوانند اطلاعات فنی غیرحساس را تا حدی که احساس امنیت و راحتی می‌کنند، به اشتراک بگذارند. چنین اطلاعاتی می‌تواند شامل این موارد باشد که کدام مدل‌ها یا چارچوب‌های کنترلیِ هوش مصنوعی درگیر بوده‌اند، چگونه از این ابزارها سوءاستفاده شده یا رفتار ناهنجاری از آن‌ها سر زده است، و چه تمهیدات حفاظتی یا اقدامات اصلاحی مؤثر واقع شده‌اند.

به طور کلی، انتظارات از گفت‌وگوهای ایالات متحده و چین درباره هوش مصنوعی باید در سطح پایینی نگه داشته شود و تمرکز بر ارتباطات گزینشی باشد. بسیاری نگران‌اند که ایالات متحده و چین در برابر خطرات روبه‌رشد هوش مصنوعی و پیشرفت‌های سریع قابلیت‌های آن، بیش از حد کند عمل کنند. اما به همان اندازه نگران‌کننده، این خطر است که گفت‌وگوهای رسمی دو کشور درباره هوش مصنوعی همان در آغاز راه، به دلیل برخورد انتظارات فزاینده با بی‌اعتمادی عمیق متقابل، از مسیر خارج شوند. آغاز اشتراک‌گذاری اطلاعات محدود، با سرعت و در سطحی که هر طرف آن را مناسب تشخیص می‌دهد، گامی اولیه و حیاتی به سوی پیشرفت‌های احتمالی آینده در مقابله با مخاطرات هوش مصنوعی خواهد بود.

جاناتان ای. زین: رعد بسیار، اما بی‌باران

«رعد بسیار، اما بی‌باران.» این ضرب‌المثل چینی توصیف دقیقی از دو اجلاس اخیر میان ترامپ و شی بوده است — و تا این لحظه، به نظر می‌رسد که احتمالاً در مورد اجلاس پیشِ رو نیز صدق خواهد کرد. برای مدتی طولانی، در آستانه چنین دیدارهایی، دیپلمات‌ها و سیاست‌گذاران آمریکایی «ظاهر و جلوه رسانه‌ای را با محتوا و دستاورد ملموس معاوضه می‌کردند»؛ یعنی در ازای دریافت امتیازات اساسی و ماهوی، در مسائل تشریفاتی و پروتکلی به چین امتیاز می‌دادند. اکنون، به نظر می‌رسد هر دو طرف راضی‌اند که جلوه‌های ظاهری را بر هرگونه دستاورد واقعی اولویت دهند. نتیجه این رویکرد، «دیپلماسیِ پانتومیم» (نمایشی) است.

در حوزه نظری، موضوعات فراوانی برای گفت‌وگوی دو رهبر وجود دارد — از مخاطرات هوش مصنوعی گرفته تا کانون‌های بحران جهانی — اما محتمل‌تر آن است که این دو رهبر بار دیگر فرصت را از دست بدهند. پکن به جای تعامل سازنده، از آتش‌بس تاکتیکی خود با واشنگتن برای تقویت موقعیت داخلی و تشدید فشار بر متحدان آمریکا در منطقه بهره‌برداری می‌کند. نکته قابل توجه اینکه یک روز پس از آخرین اجلاس ترامپ و شی، فرماندهی جبهه جنوبی ارتش چین از برگزاری رزمایش نظامی در اطراف «صخره اسکاربورو» خبر داد؛ عارضه‌ای مورد مناقشه در دریای جنوبی چین که هم چین و هم فیلیپین (متحد پیمانی ایالات متحده) بر آن ادعای مالکیت دارند. معنادار اینکه این اقدام هیچ واکنش محسوس و روشنی از سوی واشنگتن برنینگیخت، هرچند سفیر آمریکا در فیلیپین به آن اعتراض کرد.

شی احتمالاً همین حالا نیز به دوران پس از ترامپ چشم دوخته و به این می‌اندیشد که پیامدهای انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا چگونه بر سیاست چین در دولت بعدی اثر خواهد گذاشت — و آیا ایالات متحده بار دیگر به موضعی رقابتی‌تر در قبال چین بازخواهد گشت یا خیر. شی در حالی از ترامپ میزبانی می‌کند که به تازگی از یک نشست مهم حزب کمونیست چین بیرون آمده است؛ نشستی که قبضه آهنین او بر حزب را مستحکم‌تر کرد و زمینه‌ساز دوره پنج‌ساله بعدی ریاست او شد که اواخر سال آینده آغاز می‌شود. در این میان، هدف شی همچنان این است که با کمترین اقدام و هزینه ممکن، ترامپ را آرام و راضی نگه دارد.

پرسش بزرگ‌تر در حال حاضر این است که در سال پیشِ رو چه عاملی پشتوانه و ضامن روابط دوجانبه خواهد بود. قرار است دو رهبر یک بار دیگر در ماه دسامبر در حاشیه اجلاس گروه ۲۰ در دورالِ فلوریدا دیدار کنند، اما پس از آن، هیچ دیداری برنامه‌ریزی نشده است. همچنین با نزدیک شدن به نیمه دوم سال، شی به طور فزاینده‌ای درگیر مقدمات کنگره سال آینده حزب خواهد شد که این امر زمان و ظرفیت او را برای تعامل مجدد با ترامپ محدود می‌کند. در غیاب تعامل مستقیم رهبران ارشد، این پرسش همچنان بی‌پاسخ مانده است که کدام نیرو چیره خواهد شد: اینرسی (مانایی) توافق نانوشته ترامپ و شی برای توقف جنگ تجاری، یا آنتروپی و فرسایش ناشی از پویاییِ رقابتی دو ابرقدرت.

رایان هاس: حفظ مسیر موجود

به طور معمول، هنگامی که رهبران ایالات متحده و چین دیدار می‌کنند، این رویداد به یک خبر بزرگ جهانی تبدیل می‌شود. اما دیدار برنامه‌ریزی‌شده میان ترامپ و شی در حاشیه اجلاس اپک ممکن است یک استثنا باشد. این نشست در پی یک بازخواست و شکست سنگین برای ترامپ در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و در سایه دیدار سه‌جانبه مورد انتظار میان ترامپ، شی و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، برگزار می‌شود. این سومین برخورد حضوری ترامپ و شی در سال میلادی جاری خواهد بود و هیچ‌یک از دو طرف خود را برای ارائه دستاوردهای بلندپروازانه در این نشست آماده نمی‌کنند.

با این حال، دو رهبر موضوعات فراوانی برای گفت‌وگو خواهند داشت. محور اصلی بحث‌ها این خواهد بود که آیا دو طرف بر سر تمدید آتش‌بس تجاری خود فراتر از ضرب‌الاجل فعلی آن در ماه ژانویه به توافق می‌رسند یا خیر. از آنجا که ترامپ و شی قصد دارند دسامبر امسال بار دیگر در حاشیه اجلاس گروه ۲۰ در فلوریدا دیدار کنند، ممکن است فشاری برای نهایی کردن تمدید آتش‌بس تجاری در اجلاس اپک احساس نکنند.

انتظار می‌رود دو رهبر پیشرفت‌های حاصل‌شده در زمینه نهادینه‌سازی هماهنگی‌ها پیرامون هوش مصنوعی — از جمله راه‌اندازی گفت‌وگوی دوجانبه هوش مصنوعی و کانال دوجانبه گزارش‌دهی حوادث — را تأیید کنند. تلاش‌ها در این حوزه احتمالاً بیشتر بر دستورکارسازی و تعیین فرآیندها و انتظارات متمرکز خواهد بود تا دستیابی به گشایش‌های بزرگ یا دستاوردهای کلان.

ترامپ و شی همچنین ممکن است از این دیدار برای اعلام پیشرفت در زمینه تقویت ارتباطات نظامی در زمان بحران، از جمله در حوزه هسته‌ای، استفاده کنند.

طرف چینی احتمالاً از این نشست برای برجسته‌سازی تعریف مشترکی که هر دو رهبر برای روابط خود پذیرفته‌اند بهره خواهد برد: «ثبات راهبردی سازنده بر پایه انصاف، عمل متقابل و احترام متقابل». پکن برای این تعریف مشترک به عنوان نمادی از سرمایه‌گذاری هر دو رهبر در حفظ ثبات دوجانبه و اجتناب از بحران‌ها ارزش قائل است. هرچند ترامپ اشتیاق کمتری نسبت به این تعریف نشان داده است، اما او نیز به نظر می‌رسد برای نگه داشتن روابط آمریکا و چین در مسیری نسبتاً باثبات در آینده قابل پیش‌بینی ارزش قائل باشد.

این دومین سال پیاپی است که ترامپ در حاشیه نشست رهبران اقتصادی اپک با شی دیدار می‌کند. سال گذشته، ترامپ اصلاً پا به محل برگزاری نشست رهبران اقتصادی اپک نگذاشت. جای تعجب نخواهد بود اگر ترامپ امسال نیز از حضور در جلسات رسمی اجلاس صرف‌نظر کند. تمرکز ترامپ به جای جزئیات خود نشست، بر دیدار با سایر رهبران در حاشیه اجلاس خواهد بود.

کنستانتسه اشتلتسن‌مولر: اروپا در اجلاس ترامپ و شی ذی‌نفع است

کشورهای اروپایی به دلیل قرار نداشتن در حاشیه اقیانوس آرام، کرسی‌ای در نشست‌های اپک ندارند (فرانسه نیز با وجود داشتن قلمروهایی در اقیانوس آرام همچون پلی‌نزی فرانسه، کالدونیای جدید، والیس و فوتونا و جزیره کلیپرتون، عضو این سازمان نیست). با این حال، آن‌ها گفت‌وگوهای شنژن را با علاقه‌مندی و دقت فراوان دنبال خواهند کرد. روابط اروپا و چین اخیراً دستخوش تغییر شدیدی شده است که بی‌تردید چرخش ۱۸۰ درجه‌ای برلین در قبال تجارت با چین محرک اصلی آن بوده است؛ تورستن بنر، تحلیلگر آلمانی، حتی از آن به عنوان دومین «تغییر دوران» یا «چرخش تاریخی» (Zeitenwende) یاد می‌کند؛ پس از چرخش نخست که در قبال روسیه و در پی تهاجم همه‌جانبه این کشور به اوکراین در سال ۲۰۲۲ رخ داد.

با وجود کسری تجاری فزاینده آلمان در برابر چین و نگرانی روزافزون درباره رفتار تهاجمی پکن در اروپا و حمایت آن از روسیه در جنگ علیه اوکراین، برلین برای مدتی طولانی با اقدامات تجاری سخت‌گیرانه‌تر اتحادیه اروپا مخالفت می‌کرد. اما در اوایل ماه اکتبر، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، به همراه امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، نامه‌ای با لحن تند به اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، نوشتند و خواستار اقدام قاطع این کمیسیون علیه رویه‌های تجاری ناعادلانه و همچنین ایجاد ابزار جدیدی در اتحادیه اروپا برای مقابله با اجبار اقتصادی شدند. این نامه پشتوانه‌ای قاطع برای سفر ماه گذشته ماروش شفچوویچ، کمیسر تجاری اتحادیه اروپا، به پکن فراهم کرد. رئیس بخش تجارت اتحادیه اروپا توانست با متقاعد کردن چین به پذیرش محدودیت‌هایی بر صادرات خودروهای هیبریدی، از وقوع یک جنگ تجاری تمام‌عیار جلوگیری کند.

اما همان‌گونه که بنر اشاره می‌کند، این تنها «آغاز مسیری طولانی، دشوار و پرمخاطره برای تقویت صنعت آلمان و اروپا در برابر چین» است. او استدلال می‌کند که برای موفقیت این مسیر، باید آن را با سرمایه‌گذاری و نوآوری پرشتاب در داخل و نیز شبکه‌ای تاب‌آور از مشارکت‌ها در آسیا پشتیبانی کرد. از همین رو، موجی از سفرهای اخیر رهبران اروپایی به آسیا به راه افتاده است؛ در نیمه دوم اکتبر، دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، به هند و ویتنام رفت و مرتس نیز به سنگاپور، ژاپن و کره جنوبی سفر کرد. پس‌زمینه کلان‌تر این سفرها، تلاش گسترده اتحادیه اروپا برای تنوع‌بخشی به شرکای آسیایی خود از زمان تهاجم روسیه است — که با چرخشی اساسی از تمرکز صرف بر تجارت، دسترسی به بازار و توسعه به سمت ژئوپلیتیک، امنیت و تاب‌آوری اقتصادی همراه بوده است. مذاکرات جدیدی با سنگاپور (نهایی‌شده در مه ۲۰۲۵)، اندونزی (نهایی‌شده در سپتامبر ۲۰۲۵)، هند (نهایی‌شده در ژانویه ۲۰۲۶) و فیلیپین (نهایی‌شده در سپتامبر ۲۰۲۶) آغاز شد و مذاکراتی که بیش از یک دهه متوقف مانده بود با تایلند (سپتامبر ۲۰۲۳) و مالزی (ژانویه ۲۰۲۵) از سر گرفته شد.

اروپایی‌ها با رصد تحولات شنژن امیدوار خواهند بود که ثبات در روابط اقتصادی آمریکا و چین حاصل شود؛ ثباتی که می‌تواند به سود آن‌ها نیز باشد. اما در عین حال از یک معامله دوجانبه که مازاد ظرفیت تولید چین را به سمت اروپا منحرف کند — یا معامله‌ای که بخواهد قواعد تجارت بین‌الملل را برای سایر نقاط جهان تعیین کند — هراس دارند.

یون سون: کار واقعی در سطوح پایین‌تر از اجلاس سران انجام می‌شود

در مقایسه با اجلاس پکن در ماه مه و اجلاس واشنگتن در ماه سپتامبر میان ترامپ و شی، اجلاس اپک در شنژن یک رویداد چندجانبه خواهد بود. هرگونه دیدار حاشیه‌ای احتمالی میان ترامپ و شی از نظر زمانی به مراتب کوتاه‌تر خواهد بود؛ که این امر به معنای محدود بودن مذاکرات بر سر موضوعات ملموس و مشخص است. پیش از اجلاس واشنگتن اعلام شد که آتش‌بس تجاری دو کشور به مدت دو ماه و تا ژانویه ۲۰۲۷ تمدید خواهد شد. این موضوع نیز از فشار بر دو رئیس‌جمهور برای ارائه دستاوردهای بزرگ در جریان دیدار دوجانبه احتمالی‌شان در شنژن می‌کاهد.

در حوزه امنیت نظامی، دو کشور امسال پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند. برای نمونه، هر دو کشور در کنفرانس رؤسای ستاد دفاعی هند–اقیانوسیه در کانادا در اواخر اوت تا اوایل سپتامبر شرکت کردند؛ جایی که دریادار ساموئل پاپارو، فرمانده فرماندهی اقیانوس آرام آمریکا، با ژنرال چینی یانگ ژیبین، فرمانده جبهه شرقی ارتش چین، دیدار کرد. در جریان اجلاس واشنگتن نیز اشاره‌هایی به یادداشت تفاهم پیشگیری از بحران و ارتباطات نظامی صورت گرفت. ارتباطات نظامی به نظامیِ بیشتری می‌تواند برای سال ۲۰۲۷ در دستور کار باشد. از این رو، برگزاری یک اجلاس دیگر در سطح رهبران در اپک از نظر سیاسی حائز اهمیت خواهد بود، اما دستاوردهای ملموس و پیشرفت‌های معنادار در موضوعات کاربردی و عملیاتی به احتمال زیاد در سطوح کارشناسی و اجرایی حاصل خواهد شد.

۲۱۶۲۱۶