خبرآنلاین - سید صدرالدین شریعتی، رئیس پیشین دانشگاه علامه طباطبایی و از مدیران شناخته‌شده حوزه آموزش عالی در دولت محمود احمدی‌نژاد، پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ درگذشت. او که از اسفند ۱۳۸۴ تا شهریور ۱۳۹۲ ریاست یکی از مهم‌ترین دانشگاه‌های علوم انسانی کشور را برعهده داشت، در سال‌های مدیریت خود تلاش کرد رویکردهای فرهنگی و دینی موردنظر دولت وقت را در ساختار دانشگاه گسترش دهد. با این حال، دوره هشت‌ساله ریاست او با مجموعه‌ای از مناقشه‌ها درباره وضعیت استادان، محدودیت‌های دانشجویی، تفکیک جنسیتی کلاس‌ها و شیوه جذب اعضای هیئت علمی همراه بود؛ موضوعاتی که حتی پس از پایان مسئولیتش نیز از بحث‌های مهم درباره کارنامه او باقی ماندند.
از قاهان تا مدیریت دانشگاه علامه
سید صدرالدین شریعتی در سال ۱۳۲۷ در قاهان متولد شد. اطلاعات منتشرشده درباره زندگی شخصی و سال‌های نخست تحصیل او چندان گسترده نیست، اما آنچه در سوابق حرفه‌ای و مدیریتی‌اش دیده می‌شود، نشان می‌دهد که بخش مهمی از فعالیت‌هایش در حوزه آموزش عالی و مدیریت فرهنگی و آموزشی سپری شده است.
او در بهمن ۱۳۶۷ به عضویت هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی درآمد. حضور در این دانشگاه برای شریعتی به تدریج با مسئولیت‌های اجرایی همراه شد. ریاست دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی و معاونت دانشجویی دانشگاه علامه از جمله مسئولیت‌هایی بود که پیش از رسیدن به ریاست دانشگاه برعهده داشت.
شریعتی همچنین سابقه فعالیت در دستگاه اجرایی کشور را داشت. معاونت پارلمانی وزیر کشور و معاونت آموزش عقیدتی سیاسی ارتش از دیگر مسئولیت‌هایی است که در سوابق منتشرشده او ذکر شده است. این تجربه‌ها، او را پیش از رسیدن به ریاست دانشگاه با حوزه‌های مختلف مدیریتی و اجرایی آشنا کرده بود.
انتصاب در دولت احمدی‌نژاد
با آغاز به کار دولت محمود احمدی‌نژاد، تغییر مدیران دانشگاهی و بازتعریف سیاست‌های فرهنگی و آموزشی دانشگاه‌ها به یکی از محورهای مهم وزارت علوم تبدیل شد. در همین فضا، شریعتی در مهرماه ۱۳۸۴ حکم ریاست دانشگاه علامه طباطبایی را از وزیر علوم وقت دریافت کرد و از ۱۶ اسفند همان سال رسماً ریاست این دانشگاه را برعهده گرفت.
انتصاب او در شرایطی انجام شد که دانشگاه علامه طباطبایی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز آموزش علوم انسانی در کشور، جایگاه ویژه‌ای در مباحث سیاسی و فرهنگی داشت. دولت احمدی‌نژاد بر ضرورت تحول در علوم انسانی، اسلامی‌سازی دانشگاه‌ها و تغییر فضای فرهنگی مراکز آموزش عالی تأکید می‌کرد و دانشگاه علامه نیز در سال‌های بعد به یکی از کانون‌های اجرای این سیاست‌ها تبدیل شد.
شریعتی در دوران مسئولیت خود از مدافعان جدی این رویکرد بود و تلاش کرد سیاست‌های فرهنگی و آموزشی دولت را در دانشگاه تحت مدیریتش دنبال کند. همین جهت‌گیری، در کنار تصمیم‌های اجرایی او، به تدریج موافقان و مخالفانی جدی برایش ایجاد کرد.
کارنامه مدیریتی؛ توسعه دانشگاه و تغییرات ساختاری
در ارزیابی عملکرد شریعتی، دو روایت متفاوت وجود دارد. حامیان او معتقد بودند که در دوره ریاستش دانشگاه علامه از نظر امکانات، تعداد رشته‌ها و ظرفیت‌های آموزشی توسعه پیدا کرد. در گزارشی که خبرگزاری تسنیم در شهریور ۱۳۹۲ و در واکنش به برکناری او منتشر کرد، به جذب بیش از ۱۰۰ عضو هیئت علمی، افزایش رشته‌های دکتری از ۱۷ رشته در سال ۱۳۸۴ به ۸۰ رشته و تأسیس چند دانشکده جدید اشاره شده بود.
بر اساس همین گزارش، دانشکده‌های زبان‌های خارجی، الهیات، ریاضی و رایانه، امور مالی و علوم مالی، ارتباطات و ورزش در زمره ساختارهایی بودند که در دوره مدیریت او ایجاد یا توسعه یافتند. حامیان شریعتی این اقدامات را بخشی از برنامه توسعه دانشگاه و تقویت جایگاه آن در حوزه علوم انسانی می‌دانستند.
در مقابل، منتقدان معتقد بودند توسعه کمی دانشگاه نمی‌تواند به‌تنهایی معیار ارزیابی مدیریت آن باشد و کیفیت فضای علمی، استقلال استادان و آزادی فعالیت‌های دانشجویی نیز باید در این ارزیابی مورد توجه قرار بگیرد.
یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد اختلاف، اجرای سیاست تفکیک جنسیتی در کلاس‌های دانشگاه بود. شریعتی از مدافعان این سیاست به شمار می‌رفت و در دوران ریاستش بخشی از کلاس‌ها و رشته‌ها با تفکیک جنسیتی اداره شدند. او در دفاع از این رویکرد، به مقررات و سیاست‌های فرهنگی آموزش عالی استناد می‌کرد و معتقد بود چنین تغییراتی می‌تواند به بهبود فضای آموزشی و فرهنگی دانشگاه کمک کند.
اما منتقدان این تصمیم را محدودکننده فضای اجتماعی دانشگاه می‌دانستند. رادیو فردا در گزارشی در فروردین ۱۳۹۱، ضمن اشاره به تقدیر وزیر علوم وقت از شریعتی به دلیل آنچه اسلامی‌سازی دانشگاه‌ها خوانده می‌شد، سیاست‌های او را از منظر محدودیت آزادی‌های اجتماعی دانشجویان بررسی کرد.
رادیو فردا
اختلاف با استادان و حواشی جذب اعضای هیئت علمی
بخش دیگری از انتقادها به مدیریت شریعتی به وضعیت استادان دانشگاه علامه بازمی‌گشت. در دوره ریاست او، تعدادی از استادان باسابقه دانشگاه با احکام بازنشستگی، قطع همکاری یا محدودیت در ادامه فعالیت دانشگاهی مواجه شدند. در میان نام‌هایی که در گزارش‌های آن دوره مطرح شدند، چهره‌هایی چون هادی خانیکی، مرتضی مردیها، شهلا اعزازی، پرویز پیران، محمد شریف و محمدرضا ضیایی بیگدلی دیده می‌شدند.
منتقدان این اتفاقات را نوعی حذف استادان منتقد و تغییر ترکیب فکری دانشگاه ارزیابی می‌کردند. در مقابل، شریعتی و حامیانش در مواردی از تصمیم‌های مدیریتی خود دفاع می‌کردند و آنها را در چارچوب مقررات اداری، ضرورت بازسازی ساختار دانشگاه و ملاحظات فرهنگی توضیح می‌دادند.
یکی دیگر از مناقشه‌های مهم، موضوع جذب اعضای هیئت علمی در ماه‌های پایانی دولت احمدی‌نژاد بود. گزارش‌هایی درباره استخدام بیش از ۱۰۰ نفر در دانشگاه علامه منتشر شد که در میان اسامی مطرح‌شده، نام مهرداد بذرپاش نیز به چشم می‌خورد. منتقدان درباره ضوابط و روند این جذب‌ها پرسش‌هایی مطرح کردند. شریعتی در واکنش، ادعای استخدام خارج از ضوابط را رد کرد و توضیح داد که روند جذب اعضای هیئت علمی فرایندی دوساله است. بنابراین این موضوع نیز به یکی از پرونده‌های اختلافی درباره مدیریت او تبدیل شد.
پایان ریاست با تغییر دولت
با پایان دولت محمود احمدی‌نژاد و آغاز به کار دولت حسن روحانی، تغییر مدیران دانشگاهی نیز در دستور کار وزارت علوم قرار گرفت. در دهم شهریور ۱۳۹۲، جعفر توفیقی، سرپرست وقت وزارت علوم، حسین سلیمی را به‌عنوان سرپرست دانشگاه علامه طباطبایی منصوب کرد و به این ترتیب دوره ریاست شریعتی پس از حدود هشت سال به پایان رسید.
برکناری او با واکنش‌هایی در میان چهره‌های سیاسی و دانشگاهی اصولگرا همراه شد. برخی رسانه‌ها و فعالان نزدیک به جریان اصولگرا از عملکرد او دفاع کردند و تغییر مدیریت دانشگاه را اقدامی تحت تأثیر فشار منتقدان دانستند. در مقابل، بخشی از استادان و دانشجویان از پایان دوره مدیریتی او استقبال کردند.
خبرگزاری تسنیم در همان مقطع گزارشی در دفاع از کارنامه شریعتی منتشر کرد و بر توسعه علمی و آموزشی دانشگاه در دوره مسئولیت او تأکید داشت. این گزارش در عین حال به سه محور اصلی اعتراض‌ها، یعنی تفکیک جنسیتی، بازنشستگی استادان و نحوه جذب اعضای هیئت علمی نیز اشاره می‌کرد.
واکنش‌ها به درگذشت شریعتی؛ از پیام‌های تسلیت تا انتقادهای تند
درگذشت شریعتی بار دیگر پرونده دوران ریاست او بر دانشگاه علامه طباطبایی را به فضای رسانه‌ای بازگرداند. واکنش‌ها به مرگ او یکدست نبود و تفاوت نگاه‌ها به کارنامه مدیریتی‌اش را بار دیگر آشکار کرد.
از جمله واکنش‌های قابل توجه، یادداشت احمد زیدآبادی، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی بود. او در واکنش به خبر درگذشت شریعتی، با انتخاب عنوان «تیره‌ترین تجربه!» نوشت که آنچه در دوران ریاست شریعتی بر سر دانشجویان و اعضای هیئت علمی دانشگاه علامه آمد، یکی از تیره‌ترین و مضحک‌ترین تجربه‌های عصر مدرن بوده است.
زیدآبادی در ادامه، مسئولیت انتخاب چنین مدیری را متوجه محمود احمدی‌نژاد دانست و با اشاره به شعارهای عدالت‌طلبانه و آزادی‌خواهانه رئیس‌جمهور پیشین، این پرسش را مطرح کرد که مدیرانی با چنین کارنامه‌ای بر اساس کدام معیارهای عدالت و آزادی بر سرنوشت استادان و دانشجویان مسلط شدند. این واکنش نشان می‌داد که انتقادها به شریعتی صرفاً به تصمیم‌های اداری او محدود نبوده و ابعاد سیاسی نیز پیدا کرده است.
در سوی دیگر، واکنش‌های رسمی و پیام‌های تسلیت نیز منتشر شد. مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، در پیام تسلیت خود از شریعتی به‌عنوان استادی متعهد و مدیری خدوم یاد کرد و بر تلاش‌های او در زمینه پیوند حوزه و دانشگاه، توسعه دانشگاه علامه و حمایت از نیروهای متعهد تأکید داشت.
شجاع احمدوند، رئیس دانشگاه علامه طباطبایی نیز در پیام خود، از تلاش‌های شریعتی برای تثبیت هویت مستقل دانشگاه، تأمین منابع و امکانات و توسعه این مجموعه علمی یاد کرد.
به این ترتیب، درگذشت رئیس پیشین دانشگاه علامه بار دیگر دو تصویر متفاوت از دوران مدیریتش را پیش روی افکار عمومی قرار داد؛ تصویری که حامیانش از یک مدیر مذهبی و توسعه‌گرا ارائه می‌کنند و تصویری که منتقدانش با یادآوری محدودیت‌های دانشگاهی، بازنشستگی استادان و برخورد با دانشجویان ترسیم می‌کنند.
شریعتی را می‌توان از مدیرانی دانست که نامشان با سیاست‌های آموزش عالی دولت احمدی‌نژاد گره خورده است؛ مدیری که هشت سال ریاست بر دانشگاه علامه طباطبایی، هم برایش کارنامه‌ای از توسعه ساختاری و آموزشی به همراه داشت و هم مجموعه‌ای از مناقشه‌های سیاسی و دانشگاهی که حتی پس از پایان مسئولیتش نیز ادامه پیدا کرد.
۳۱۳۱
نظر شما