نگاه کنید به مشکلاتی که برای سریالهای نمایش خانگی در همین یکسال گذشته رخ داده است؛ «یل» از فیلمنت توقیف شده، کارگردان «سرخ و سیاه» از فیلیمو احضار شده، «بامداد خمار» از شیدا توقیف شده و «شفرونی» و «کوری» هم مدتی توقیف شدهاند. فارغ از اینکه درباره هرکدام از این تصمیمها چه قضاوتی داشته باشیم و اساساً با اصل توقیف یا احضار موافق باشیم یا مخالف، یک نکته روشن است: در عمل، بخش قابل توجهی از مواجهه با مسائل و تخلفات [احتمالی] تولیدات نمایش خانگی، نه از مسیر یک نظام تنظیمگری شفاف و پیشبینیپذیر، بلکه از طریق مداخلات قضایی و انتظامی حلوفصل میشود.
این وضعیت یک پرسش جدیتر ایجاد میکند: اگر قرار است در نهایت دستگاه قضایی درباره موارد تخلف و جرم -به اصطلاح خودشان!- ورود کنند، اگر قرار است اختلافها و مسائل مربوط به انتشار یک اثر در همین مسیر پیگیری شود و اگر مسئولیت اصلی در برابر محتوای منتشرشده عملاً بر عهده صاحبان سکو و تولیدکنندگان قرار بگیرد، پس فلسفه وجودی نظارت پیشینی و وجود نهادی به اسم ساترا چیست؟ ساترا قرار است دقیقاً کدام خلأ را پر کند که بدون حضور آن، امکان تولید، انتشار و نظارت بر محتوا وجود ندارد؟
شرایط این یک سال ساترا، بیش از هر چیز نشان داده که بهترین حالت برای اداره شبکه نمایش خانگی، سپردن مسئولیت تولید و انتشار به خود پلتفرمها و تولیدکنندگان و اعمال نظارت پسینی توسط دستگاه قضایی یا ضابطان تخصصی در صورت بروز جرم است. آنچه در پیشرفتهترین کشورهای دنیا هم رخ میدهد و با توجه به حجم تولید، شکل ارائه، ایدهای قابل قبول و قابل اجراست؛ در واقع، آنچه در یک سال گذشته عملاً شاهدش بودهایم، تا حد زیادی همین الگو بوده است.
ساترا نیز در کنار این فرایند حضور داشته، اما نهتنها نتوانسته نقش تنظیمگر مؤثر و تسهیلگر خود را بهدرستی ایفا کند، بلکه در مواردی به عاملی برای ایجاد حاشیههای بیشتر، نامهنگاریهای پرسروصداتر و شکایتهای دردسرسازتر تبدیل شده است. در این یکسال نشانه روشنی که اثبات کند حضور نهاد تنظیمگر با شکل و شمایل فعلی برای اکوسیستم نمایش خانگی فایدهای داشته، دیده نمیشود. اگر قرار است تولیدکننده و پلتفرم مسئولیت محتوای منتشرشده را بپذیرند، به دادگاه بروند، بازجویی شوند، یا برای هر تولید خود توقیف و تنبیه شوند، ساترا چه ارزش افزودهای به این چرخه اضافه میکند؟ آیا به کاهش اختلافها و مناقشات کمک کرده یا اساسا میخواهد کمک کند؟! آیا توانسته قواعد روشن، باثبات و قابل پیشبینی برای فعالیت سکوها ایجاد کند؟ یا آنکه خود به یکی دیگر از نقاط تنش در این صنعت تبدیل شده است؟
مسئله فقط عملکرد یک مدیر یا تصمیمهای مقطعی یک نهاد نیست. اشکال را باید در ساختار و فلسفه تنظیمگری ساترا هم جستوجو کرد. بیقانونی ساترا، تشریفاتی بودن شوراهای آن، بهویژه در مقایسه با شوراهای وزارت ارشاد که دستکم از سازوکارهای شناختهشدهتر و جایگاه حقوقی روشنتری برخوردارند، و از همه مهمتر، جنبه رقابت پررنگ صداوسیما با پلتفرمهای نمایش خانگی، از جمله عواملی هستند که در تشدید فضای پرحاشیه این صنعت نقش داشتهاند.
تنظیمگری زمانی معنا پیدا میکند که نهاد تنظیمگر از استقلال، بیطرفی، اختیارات مشخص و سازوکارهای پاسخگویی برخوردار باشد. در غیر این صورت، مرز میان تنظیمگری و رقابت مخدوش میشود و تصمیمهای نهاد ناظر، به جای آنکه برای فعالان صنعت اطمینان و امنیت حرفهای ایجاد کند، به عاملی برای افزایش نگرانی و بیاعتمادی تبدیل خواهد شد که شده و نتیجه این عدم اعتدال، چیزی جز ابتذال حکمرانی فرهنگی نیست.
شبکه نمایش خانگی برای رشد به قواعد روشن، امنیت سرمایهگذاری، استقلال حرفهای و نظارت قانونی نیاز دارد؛ نه به نهادی که حضورش بیش از آنکه به تنظیمگری منجر شود، خود بخشی از مسئله باشد. شاید مهمترین پرسش امروز این نباشد که ساترا چگونه باید اصلاح شود، بلکه این باشد که آیا اساساً با شکل فعلی حکمرانی فرهنگی، وجود چنین نهادی ضرورتی دارد؟
تکمله: پرواضح است که سپردن مسئولیت به تولیدکننده و پلتفرم به معنای رها کردن بازار محتوا یا نادیده گرفتن حقوق مخاطب نیست. اتفاقاً نظارت پسینی زمانی میتواند کارآمد باشد که قانون روشن، مسئولیت مشخص و ضمانت اجرای متناسب وجود داشته باشد. تولیدکننده باید بداند مسئول محتوایی است که تولید میکند و پلتفرم نیز باید مسئولیت انتشار آن را بپذیرد. در مقابل، دستگاه قضایی و ضابطان تخصصی و بیطرف، باید در صورت وقوع جرم و با استناد به قوانین مشخص وارد عمل شوند؛ نه اینکه هر اختلاف سلیقه به مسئلهای برای توقف تولید و انتشار تبدیل شود. یک سال گذشته، دستکم فرصتی فراهم کرده تا عملکرد این الگوی نظارتی را در عمل ارزیابی کنیم و به بلوغ حرفهای پلتفرمها و تولیدکنندگان اعتماد کنیم.
۳۳۳





نظر شما