به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، برای چندین دهه، باستانشناسان بر این باور بودند که قدیمیترین کشتی غرقشده جهان در سواحل یونان قرار دارد؛ جایی که بقایای یک شناور با قدمتی بیش از چهار هزار سال، در دهه ۱۹۷۰ کشف شد. اما کشفی در سواحل ترکیه ممکن است این رکورد را تغییر داده باشد.
در اکتبر ۲۰۲۶، پژوهشگران از کشف بقایای احتمالی یک کشتی غرقشده خبر دادند که قدمت آن به حدود ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد؛ کشفی که در صورت تأیید، میتواند آن را به قدیمیترین کشتی غرقشده شناختهشده جهان تبدیل کند. با این حال، یک مشکل وجود داشت: هیچ اثری از خود کشتی باقی نمانده بود.
اما چه چیزی را میتوان یک کشتی غرقشده به شمار آورد؟ باستانشناسان چگونه میتوانند قدمت شناوری را تعیین کنند که مدتهاست اثری از آن باقی نمانده است؟ پاسخ این پرسشها نشان میدهد که شناسایی قدیمیترین کشتی غرقشده جهان، پیچیدهتر از چیزی است که در نگاه نخست به نظر میرسد.
چرا بسیاری از کشتیهای غرقشده هنوز کشف نشدهاند؟
انسانها دستکم از ۵۰ هزار سال پیش برای سفر، تجارت یا ماهیگیری دل به دریا زدهاند. با این حال، شمار بیشماری از سفرهای دریایی در طول هزاران سال به فاجعه ختم شدهاند. برآورد میشود حدود سه میلیون کشتی غرقشده در بستر دریاها و اقیانوسها قرار داشته باشند، اما تاکنون تنها بخش کوچکی از آنها، یعنی حدود ۲۰۰ هزار کشتی، کشف شدهاند.
یکی از دلایل این موضوع، گستردگی بسیار زیاد اقیانوسهاست. دلیل دیگر این است که تا پیش از قرن نوزدهم، بیشتر کشتیها از چوب یا مواد دیگری ساخته میشدند که بهمرور زمان در آب شور دریا تجزیه و نابود میشوند.
این شرایط، جستوجو برای یافتن قدیمیترین کشتی غرقشده جهان را بهویژه دشوار میکند. برخی از کشتیهای غرقشده به طور اتفاقی کشف میشوند، اما در موارد دیگر، باستانشناسان مناطق نزدیک به بنادر و سواحل باستانی را برای یافتن بقایای شناورها بررسی میکنند.
جیمز پی. دلگادو، معاون ارشد مؤسسه SEARCH Inc و کاوشگر و باستانشناسی که در بیش از ۱۰۰ مأموریت اکتشاف کشتیهای غرقشده شرکت داشته یا هدایت آنها را برعهده گرفته است، در اینباره میگوید: «شرکتهای بیمه میدانند که بیشتر حوادث در فاصله کمتر از یک مایلی خانه افراد اتفاق میافتد؛ به همین ترتیب، بیشتر کشتیها نیز در داخل یا اطراف بنادر غرق میشوند.»
کشف یک کشتی غرقشده سالم در سال ۲۰۱۸
یک عملیات اکتشافی هدفمند در چارچوب پروژه باستانشناسی دریایی دریای سیاه به کشف یک کشتی تجاری به طول حدود ۲۳ متر در سال ۲۰۱۸ منجر شد. باستانشناسان قدمت این شناور را حدود ۴۰۰ سال پیش از میلاد تخمین زدند و احتمال میدهند که متعلق به یونان باستان باشد.
یک وسیله نقلیه هدایتپذیر از راه دور (ROV) این کشتی را پیدا کرد. کشتی به پهلو افتاده بود و بدنه، دکل و عرشه آن تقریبا به طور کامل سالم باقی مانده بود. این شناور در عمق کمی بیش از یک مایل زیر سطح آب و در فاصله تقریبی ۵۰ مایلی از ساحل شهر بورگاس بلغارستان قرار داشت.
این کشتی از نظر سبک ساخت، شباهت زیادی به شناوری دارد که نقاشی موسوم به «نقاش سیرنها» (Siren Painter) روی گلدان سیرنها به تصویر کشیده است؛ اثری که در موزه بریتانیا نگهداری میشود.
خود را به دکل کشتی بسته است. این کشتی از نظر شکل و ساختار به شناوری شباهت دارد که بقایای آن در سال ۲۰۱۸ کشف شد.
منبع تصویر: یونیورسال ایمیجز گروپ از طریق گتی ایمیجز (Universal Images Group via Getty)
هلن فار، یکی از اعضای گروه اکتشاف، در گفتوگو با بیبیسی این کشف را چنین توصیف کرد: «انگار وارد دنیای دیگری میشوید... وقتی وسیله نقلیه هدایتپذیر از راه دور (ROV) به اعماق آب فرو میرود و ناگهان نور آن کشتی را در بستر دریا آشکار میکند که به شکلی شگفتانگیز سالم باقی مانده است، احساس میکنید به گذشته سفر کردهاید.»
این کشتی پس از گذشت چنین مدت طولانی، به دلیل شرایط خاص محیطی در آن عمق، بهخوبی حفظ شده است. آب در آن منطقه فاقد اکسیژن است و همین موضوع روند تجزیه مواد آلی را کند میکند. بهندرت پیش میآید که شرایط محیطی تا این اندازه برای حفظ یک کشتی غرقشده مساعد باشد.
کشف سال ۱۹۷۵؛ محمولهای ارزشمند، اما بدون بقایای کشتی
بیش از ۴۰ سال پیش، در سال ۱۹۷۵، پیتر تراکمورتون، باستانشناس آمریکایی، بقایای یک کشتی غرقشده را کشف کرد که قدمت آن حدود دو هزار سال بیشتر از کشتی یافتشده در نزدیکی بورگاس بود. احتمال میرود این شناور بین سالهای ۲۷۰۰ تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد غرق شده باشد؛ دورهای که سازههای سنگی اصلی استونهنج، ابوالهول بزرگ و هرم خفرع ساخته شدند.
این کشتی صدها ظرف سفالی، آمفورا، ظرفهای مخصوص سرو سس و دیگر وسایل خانگی را حمل میکرد. شمشهای سربی نیز که احتمالا برای تجارت استفاده میشدند، در میان محموله آن قرار داشتند. همه این اشیا در بستر دریا پراکنده شده بودند.
دو لنگر سنگی بزرگ نیز در فاصله حدود ۴۰ متری محل کشتی پیدا شد. بقایای این شناور در عمق ۱۵ تا ۳۰ متری آب، در سواحل جنوبی یونان و در نزدیکی جزیره دوکوس در دریای اژه قرار داشت.
محموله کشتی به اندازهای گسترده بود و در منطقه وسیعی از بستر ناهموار دریا پراکنده شده بود که پژوهشگران برای نقشهبرداری از آن، فناوری کاملا جدیدی طراحی کردند. این فناوری «سامانه تعیین فاصله و موقعیتیابی با دقت بالای صوتی» (Sonic High Accuracy Ranging and Positioning System) یا به اختصار SHARPS نام داشت.
پژوهشگران با استفاده از شبکهای از فرستندههای صوتی و علائم راهنمای زیرآبی توانستند مختصات سهبعدی هر قطعه سفال و شیء باستانی را پیش از بیرون آوردن آن از آب ثبت کنند. این کار امکان تهیه نقشهای دقیق از کل محوطه را فراهم کرد و شیوه ثبت و مستندسازی کشتیهای غرقشده در زیر آب را متحول ساخت.
باستانشناسان این محوطه را «موزهای غرقشده» نامیدند، اما یک چیز در آن وجود نداشت: خود کشتی.
ماهیت و قدمت این شناور از طریق بررسی ظروف سفالی و دیگر اشیای موجود در محموله آن تعیین شد، اما بدنه و سازههای بالایی کشتی مدتها پیش در اثر پوسیدگی از بین رفته بودند. با وجود برخی اختلافنظرها درباره طبقهبندی این محوطه، کشتی غرقشده دوکوس برای بیش از ۵۰ سال به طور گسترده به عنوان قدیمیترین کشتی غرقشده جهان شناخته میشد.
حاوی آمفورایی با قدمت ۴۷۰۰ سال را در دست گرفته است.
منبع تصویر: خبرگزاری آنادولو از طریق گتی ایمیجز (Anadolu via Getty)
کشف سال ۲۰۲۶ و احتمال شناسایی محوطهای با کشتی غرقشده قدیمیتر
در اکتبر ۲۰۲۶، پژوهشگران دانشگاه آکدنیز در ترکیه از کشف محوطهای با بقایای احتمالی یک کشتی غرقشده در عمق حدود ۳۰ متری آب، در نزدیکی جزیره ککووا خبر دادند. آنها معتقدند قدمت این محوطه اندکی بیشتر از کشتی غرقشده دوکوس است.
این ادعا براساس بررسی خمرههای سفالی مخصوص نگهداری و حمل کالا، موسوم به آمفورا، مطرح شد که در بستر دریا پیدا شده بودند. پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که این ظروف احتمالا در کارگاههایی واقع در دره اردن ساخته شدهاند.
محمد نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، در اینباره اظهار کرد که شباهت آمفوراهای کشفشده با نمونههای یافتشده در مصر، تروآ و کرت، «برای درک شبکههای تجاری که مناطق مختلف را از طریق دریا به یکدیگر متصل میکردند، اهمیت فراوانی دارد.»
اما آیا کشف ککووا واقعا به معنای یافتن یک کشتی غرقشده است؟ همانند محوطه دوکوس، در اینجا نیز هیچ اثری از بدنه کشتی پیدا نشده است. با این تفاوت که در محوطه ککووا تنها چند ده آمفورا و تعدادی لنگر سنگی وجود داشت. همین موضوع باعث شده است برخی کارشناسان این احتمال را مطرح کنند که شاید این اشیا بر اثر جریان آب به آن محل منتقل شده یا عمداً به دریا انداخته شده باشند.
محوطههای کشتیهای غرقشده چه اطلاعاتی در اختیار ما میگذارند؟
در حال حاضر، کشتی غرقشده در نزدیکی بورگاس همچنان ممکن است عنوان قدیمیترین کشتی غرقشده سالم جهان را حفظ کند و محوطه دوکوس نیز همچنان به عنوان پذیرفتهشدهترین نامزد عنوان قدیمیترین محوطه کشتی غرقشده شناخته میشود. بررسیهای بیشتر مشخص خواهد کرد که آیا محوطه ککووا باید جای دوکوس را به عنوان قدیمیترین کشتی غرقشده شناختهشده جهان بگیرد یا خیر.
با این حال، از نظر دلگادو، چنین بحثهایی اهمیت واقعی کشتیهای غرقشده را نادیده میگیرند؛ اهمیتی که به این سه محوطه محدود نمیشود.
او میگوید: «یکی از ویژگیهایی که کاوش و اکتشاف را تعریف میکند، تلاش برای یافتن قدیمیترین، بزرگترین، ثروتمندترین یا نخستین نمونه است. گاهی آنقدر درگیر این رقابت میشویم که از اصل ماجرا غافل میمانیم.»
برای مثال، ارزش کشف ککووا شاید کمتر به قدمت آن یا حتی این موضوع مربوط باشد که آیا واقعا با یک کشتی غرقشده روبهرو هستیم یا خیر؛ اهمیت اصلی این کشف میتواند به شناسایی یک آمفورا بازگردد که پژوهشگران معتقدند احتمالا برای تهیه کره یا پنیر استفاده میشده است.
این یافته این احتمال را مطرح میکند که دریانوردان باستانی بزهای زنده را با خود به کشتی میبردند و در طول سفرهای دریایی از آنها شیر میدوشیدند.
دلگادو میگوید: «هیجان واقعی زمانی شکل میگیرد که یک کشتی غرقشده باستانی را کاوش میکنید و رد دست یک انسان را در طراحی و ساخت آن میبینید؛ دقت وسواسگونهای که در جزئیات به کار رفته یا حتی جایی که کسی با عجله بخشی از کشتی را تعمیر کرده است. به نوعی، بخشی از وجود آن فرد از دل این آثار آشکار میشود و شما با انسانی ارتباط برقرار میکنید که هزاران یا حتی دهها هزار سال پیش زندگی میکرده است.»
۲۵۹





نظر شما