مرحوم کل احمد آقا ( کربلایی احمد میرزا حسینعلی تهرانی ) نقل می کردند که: « روزی جناب شیخ رجبعلی خیاط به من فرمودند: در عالم معنا، روح خواجه حافظ شیرازی را مشاهده کردم که بسیار منبسط بود. خواجه حافظ شیرازی رو به من کرده و گفت: من غزل شاه شمشاد قدان را، در وصف ماه منیر بنی هاشم حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام سرودم. و از این امر خیلی مسرور بود.».... یکی از زیبایی های معماری حرم مطهرش این است که ضریحش از ضریحهای دیگر بلندتر است و این اشاره به ششمشاد قدی اوست. همانطور که ضریح پدربزرگوارش مولا امیرالمؤمنین علیه ابسلام بطین است(فتأمل)...

شاه شمشاد قدان ، خسرو شیرین دهنان
که به مژگان شکند قلب همه صف شکنان
مست بگذشت و نظر بر منِ درویش انداخت
گفت ای چشم و چراغ همه شیرین سخنان
تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود
بنده من شو و برخور ز همه سیم تنان
کمتر از ذره نئی، پست مشو، مهر بورز
تا بخلوتگه خورشید رسی چرخ زنان
بر جهان تکیه مکن ور قدحی مِی داری
شادی زهره جبینان خور و نازک بدنان
پیر پیمانه کش من که روانش خوش باد
گفت پرهیز کن از صحبت پیمان شکنان
دامن دوست بدست آر و ز دشمن بگسل
مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان
با صبا در چمن لاله ، سحر می گفتم
که شهیدان که اند این همه خونین کفنان
گفت حافظ من و تو مَحرم این راز نه ایم
از می لعل حکایت کن و شیرین دهنان
 
**********************************

تفسیر شعر (اینجا)

شاه شمشادقدان خسرو شیرین دهنان
که به مژگان شکند قلب همه صف شکنان
این شعر با عبارت شاه شمشاد قدان شروع می شود که منظور از آن
حضرت ابوالفضل (ع) است.

اما در جای دیگر حافظ کلام خود را پس می گیرد و می گوید:


قدت گفتم که شمشاد است و بس خجلت به بار آورد
کاین بهتان چرا گفتم و این نسبت چرا دادم


که گویا به نظر حافظ ابوالفضل در مقام کلام ناگفتنی است و اینگونه پوزش خود را به مراتب اعلام می دارد اما ادامه بحث:خسرو شیرین دهنان این عبارت برگرفته از روایتی است که روزی امام حسین (ع) در جمعی نشسته بودند و حضرت ابوالفضل (ع) که درآن زمان کودک بود با زبان شیوا و بلیغشان با امام حسین (ع) و دیگر افراد به بحث و گفتگو پرداخته بود و چنان با سخنانش افراد مجلس را به حیرت وا داشته بود که امام حسین به وی لقب "شیرین سخن آل نبی" را اهدا کرد.

که به مژگان شکند قلب همه صف شکناناین مصراع اشاره به نام حضرت ابوالفضل (ع) دارد که نامشان عباس بود.عباس در لغت به شیری گفته می شود که با حالت چهره ومخصوصا چشمهایش ، طعمه اش را فلج کرده و ترس و جبن را طوری به وی القا می کند که طعمه خود را در چنگال شیر میبیند و هیچ حرکتی نمی نماید و مسلما به شکار شیر در می آید.

مست بگذشت و نظر بر من درویش انداخت
گفت ای چشم و چراغ همه شیرین سخنان


حافظ خود را در اشعارش خوش سخن یاد می کند اما اینجا در بیت دوم می بینیم که آن را با کسب اجازه از حضرت ابوالفضل (ع) بیان می کند.

تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود
بنده من شو و برخور ز همه سیم تنان


آیا هیچ گاه می توان سیم و زر دنیا را بر بندگی اهل بیت ترجیح داد؟

حافظ به زیبایی هر چه تمام تر این مفهوم را به خواننده می رساند

کمتر از ذره نه‌ای پست مشو مهر بورز
تا به خلوتگه خورشید رسی چرخ زنان


حافظ در این بیت به نوعی به حب اهل بیت و ائمه اشاره دارد و یاد آور می شود که راه رسیدن به معرفت خداوند از این سمت است نه از سمت ...

بر جهان تکیه مکن ور قدحی می داری
شادی زهره جبینان خور و نازک بدنان


به نظر شما زهره جبین که می تواند باشد ...؟ آیا غیر از جبین مبارک امام حسین(ع) و حضرت عباس (ع) چه چیزی می تواند باشد؟ آن نازک بدنان غیر از جوانان شهید کربلا و خصوصا علی اصغر که می تواند باشد؟...الله اعلم

پیر پیمانه کش من که روانش خوش باد
گفت پرهیز کن از صحبت پیمان شکنان
دامن دوست به دست آر و ز دشمن بگسل
مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان


این دو بیت اشاره به حدیثی از امام علی (ع) دارد که از همنشینی با پیمان شکن و بی وفا بپرهیز که باز هم اشاره به افراد سپاه یزید دارد که روزی خودشان و پدرانشان هم رکاب پیامبر و علی بودند و آن روز در مقابل فرزندان رسول خدا قد علم کرده اند....دوستان اهل ادب مسلما به معنای ژرف و عمیق بیت دوم مذکور پی می برند ...با اندکی فکر می توان دریافت که منظور دوست و دشمن کیست و اهرمنان کیستند...

با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتم
که شهیدان که‌اند این همه خونین کفنان


فصیح ترین قسمت این شعر بی گمان همین بیت است.خونین کفنان ، زیباترین لغت این بیت است که مسلما شهیدان کربلا را یادآور میشود

گفت حافظ من و تو محرم این راز نه‌ایم
از می لعل حکایت کن و شیرین دهنان


و بالاخره حافظ بیان می کند که من این را از خود نیافریده ام بلکه آن را از می لعل و شیرین دهنان -که در اوایل اشاره شد منظور از شیرین دهنان ، ائمه اطهار هستند- حکایت کرده ام.




8888888888888888888888888888888888888

راستی همین جا یاد کنم که پریشب استاد فاطمی نیا می فرمودند زیر وبینات بیت اول شعر زیر هم اشاره به امام حسین علیه السلام و علی اصغرش علیه السلام دارد:

بلبلی برگ گلی خوش رنگ در منقار داشت
و اندر آن برگ و نوا خوش ناله‌های زار داشت
گفتمش در عین وصل این ناله و فریاد چیست
گفت ما را جلوه معشوق در این کار داشت

کد خبر 322178

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 11 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 49
  • نظرات در صف انتشار: 1
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • علی اصغر A1 ۰۵:۵۰ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    بسیار جالب بود .شاید صدها بار این غزل زیبای جناب حافظ را خوانده بودم ولی هیچگاه از این منظر بهش توجه نکرده بودم .ممنون از این همه نکته سنجی .
  • رضا IR ۰۶:۰۹ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    مرید پیر مغانم ز من مرنج ای شیخ چرا که وعده تو کردی و او به جا آورد این بیت هم میگن اشاره به قربانی کردن حضرت ابراهیم داره که وعده کرد و امام علی (ع) اونو به جا اورد
    • محمدرضا A1 ۰۷:۴۶ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
      10 17
      ولی بیشتر این شعر در وصف پیامبر اکرم معنی میشه که قطعا آن حضرت شاه شمشاد قدان هستندو آقا ابالفضل العباس و بقیه شهدای کربلا و اسلام خونین کفنان بیت یکی مانده به آخر هستند
    • بی نام IR ۰۹:۰۴ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
      9 9
      امام علی نه داداش، امام حسین
    • احسان A1 ۱۱:۱۴ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
      9 10
      منظور امام حسین هست که علی اصغر رو برای دین قربانی کردند.
    • سید رضا A1 ۱۱:۲۲ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
      16 8
      با عرض پوزش این بیت اشاره به امام علی علیه السلام نیست و اشاره به امام حسین علیه السلام است. این امام حسین علیه السلام بود که واقعا فرزندان ، عزیزان و خودش را در راه خداوند قربانی کرد.
    • نيما A1 ۱۳:۱۱ - ۱۳۹۶/۰۲/۱۰
      4 3
      ايشون كاملا درست گفتن و منظور اميرالمومنين ع كه امام حسين ع رو فدا كردن در راه خدا
  • وحید IR ۰۶:۱۵ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    السلام علیکم یا اهل بیت النبوه
    • بهروز IR ۱۰:۳۱ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
      63 24
      منفی ها جای تامل دارد متاسفم.
    • حسین A1 ۰۶:۳۲ - ۱۳۹۳/۰۸/۰۷
      14 10
      منفی ها صرفا رد این عبارت نیست، ممکن اشاره به این داشته باشد که جای بیان این عبارت اینجا نیست و باید در مورد مطلب نظر داده شود.
  • مهدی A1 ۰۶:۴۱ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    45 42
    به نظر اینجانب، مستندات کافی برای چنین تفسیری و نسبت شعر به حضرت ابوالفضل العباس وجود ندارد.
  • بی نام A1 ۰۶:۴۳ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    41 6
    سلام بر علمدار کربلا
  • بی نام A1 ۰۷:۱۴ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    39 5
    سلام بر عباس(ع)
  • محمد IR ۰۷:۱۷ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    24 4
    لك لبيك حسين خداوند همه را به حق اقا ومولايمان ببخشد وبيامرزد.
  • روح الله IR ۰۷:۲۵ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    47 5
    سرها بریده بینی بی جرم و بی جنایت.........
  • خسرو IR ۰۷:۳۳ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    17 6
    منظور از برگ گل حضرت علئ اصغر (ع) است.
  • اللهم عجل لوليك الفرج A1 ۰۷:۴۵ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    31 4
    شادي روح ملكوتي حضرت حافظ عليه الرحمه صلوات
  • آرش IR ۰۷:۵۵ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    32 14
    وقتی انسان خوش قریحه و صاحب نظری مثل حافظ به عاشورا نظر می کند این همه زیبایی از آن استخراج می شود. کاش از منظر زیبایی شناسی نیز عاشورا را می شناختیم. اینقدر بر زخمهای بدن عاشورائیان گریستیم که باورمان شده درد حسین و اصحابش از ضرب شمشیر بوده. کاش فرهنگ اصیل اسلامی دوباره جایگزین مداحی گری و روضه خوانی شود.
  • بی نام A1 ۰۸:۰۴ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    1 3
    ایول محمد هادی ..................احسنت
  • بی نام IR ۰۸:۱۱ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    42 17
    مطمئن نیستم این شعر زیبا برای حضرت ابوالفضل باشه.
  • رضا IR ۰۸:۲۷ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    44 18
    بنده به حضرت ابولفضل خیلی ارادت دارم اما فکر نمیکنم بین این شعر حافظ و حضرت ابولفضل یا واقعه عاشورا ارتباطی وجود داشته باشه. لطفا چاپ کنین
  • بی نام EU ۰۸:۲۹ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    15 5
    عموم دليره با اون نگاهش جون دشمنو ميگيره( سيد فريد احمدي)
  • نعوذ بالله IR ۰۸:۳۰ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    53 14
    اعوذ بالله. آدم این تفسیرها رو می خونه فقط حیران می مونه. ضریح حضرت عباس در دوران صفویه بنا شده، اونوقت چطور حافظ پیش از اون چنین اشاره ای به بلند بودن ضریح حضرت کرده؟ بقول شهید مطهری در حماسه حسینی ما امام حسین خراب کن هستیم. اگر این گونه تفسیرهای بسیار دور از واقع هم صورت نگیره نه چیزی از مقام حضرت کم میشه، نه چیزی از شأن لسان الغیب. ولی با این تفسیرها فقط ابزاری به دست مخالفان شیعه داده میشه. خدا از سر تقصیرات ما بگذره
    • بی نام IR ۱۱:۴۱ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
      43 7
      خوب بود متن را دقیق می خواندید. مساله بلندی ضریح که نماد قد رشید و بلند و سرو گونه قمر بنی هاشم است ربطی به شعر حافظ ندارد.بلکه نویسنده حس و کشف نکته ای جالب را در نسبت بین ضریح امام علی (ع) که نماد "بطین" بودن یا فربهی ایشان است و بلندی ضریح حضرت ابوالفضل (س) که نماد قدبلند ایشان است را اظهار کرده و مدرکش هم منظر بصری و مقایسه است ولو کسی نگفته باشد. اما نکته ای مهم برای آنها که درخواست مدرک دارند اینکه مگر می شود که لسان الغیب نسبت به واقعه پرشور کربلا جاهل یا غافل یا بی تفاوت باشد واگر پاسخ منفی است پس انعکاسش در روح حساس او در برخی ابیاتش هست و با مکاشفه امثال مرحوم رجبعلی خیاط یا مرحوم مجتهدی ما از این اشعار خبردارشده ایم. این چه ایرادی دارد؟ ظلم به حافظ مشروبخواردانستنش است نه تولایش
  • حسین IR ۰۹:۱۲ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    14 7
    دکتر الهی قمشه ای در یکی از سخنرانی هایشان گفتن که این شعر قطعا برای پیامبر سروده شده.
  • بی نام A1 ۰۹:۲۰ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    10 6
    این اشعار و حافظ راجع به هر کس می تونسته گفته باشه در ضمن گفته هاتون هیچ سندی نداشت.منظورم سند است نه مثل این جمله؛به نظر شما زهره جبین که می تواند باشد ...؟ آیا غیر از جبین مبارک امام حسین(ع) و حضرت عباس (ع) چه چیزی می تواند باشد؟ آن نازک بدنان غیر از جوانان شهید کربلا و خصوصا علی اصغر که می تواند باشد؟...الله اعلم
  • رضا ازرشت A1 ۰۹:۲۴ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    17 2
    سلام ورحمت خدابرمردبزرگ تاریخ حضرت بوالفضل العباس(ع)وصاحبان چشمهایی که برمظلومیت او وبرادرش حضرت اباعبدلله الحسین(ع)جگرگوشه پیامبرخاتم بارانی میشوندان شاالله همیشه درسایه کرم این خاندان شریف باشیم
  • شیعه اثنی عشر IR ۰۹:۲۷ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    14 4
    درتفسیرشعربنده من شو برخورزهمه سیم تنان.بندگی را به اهل بیت(ع)منسوب کرده اید!بندگی ملک طلق خداونداست وخوداین بزرگوران ادعای ربوبیت نداشتن تا ماتکلیف به بندگی پیداکنیم.
    • غلامحسین IR ۱۱:۲۹ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
      11 3
      این بندگی به مفهومی که گفتید نیست . اساسا بندگی و عبودیت درمقام پرستش با بندگی ومرهون احسان و کرامت شدن فرق دارد .البته واژه ها گنجایش ندارد...آیا آنجا که که می فرماید: بنده پیرخراباتم یا بنده عشقم یا یار طریق بنده پروری دارند مرادش بندگی در مقام پرستش بوده؟ ضصمنا مولی در عربی هم سرپرست است و هم کسی که مورد سرپرستی است و از این راه "موالی" اهل بیت (ع) یعنی کسانیکه سرپرست آنها اهل بیت علیهم السلام هستند و برخی "مولی" را به بندگی ترجمه کرده اند از فرط کم ظرفیتی واژه برای بیان مقصود... غلامرضا و غلامحسین درفارسی شاهد مثال بنده
    • بی نام IR ۱۱:۲۹ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۴
      9 3
      به غلامی تو مشهور جهان شد حافظ حلقه" بندگی" زلف تو در گوشش باد
  • رضاآنلاین A1 ۰۹:۳۱ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    15 8
    برخی معتقدندکه حافظ شیرازی سنی مذهب بودولی برخلاف نظرشان اوشیعه مذهب بودوعلاقه زیادی به امام علی(ع)واولادایشان داشت
  • محمدازساری A1 ۰۹:۳۷ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    13 5
    گفته میشه غزل ای آفتاب آیینه دارجمال توی حافظ هم دروصف حضرت رضا(ع)سروده
  • دانشجو A1 ۰۹:۴۹ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    22 4
    واقعاحافظ عجب شاعربزرگی بوده چقدراشعارش زیباست
  • ملانصرالدین A1 ۰۹:۵۶ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    22 4
    یا حضرت عباس درقیامت ماراازشفاعتت محروم نکن
  • بی نام A1 ۱۰:۰۱ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    11 3
    بسيار نغز، تأثيرگذار و زيبا بود. اين نوشتار عالي بود.
  • بی نام IR ۱۰:۰۳ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    6 4
    خیلی ممنون از کار زیبایی که انجام داده اید ،بسیار مفید بود.
  • محمد A1 ۱۰:۰۸ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    20 6
    شعر مولوی کجائید ای شهیدان خدایی بلاجویان دشت کبریایی هم در مورد امام حسین (ع) است.
  • بی نام IR ۱۰:۱۵ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    4 9
    اینایی که به نظرات منفی دادن قصدشون چی بوده ؟ با تفسیر شعر مشکل داشتن یا با مفهومش یا چی دقیقاً ؟
  • بی نام A1 ۱۰:۲۴ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    20 4
    یا حسین! یا ابالفضل!
  • بی نام IR ۱۰:۴۳ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    21 21
    من تفسیر این شعر رو خوندم که مربوط به پادشاهی هست که در حق حافظ بدی کرده فکر میکنم اشتباه کردین
  • رضا A1 ۱۸:۳۹ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۱
    6 4
    عزیزان خواهشن معنی را بگیرید حالا چه اهمیتی داره شعر به اسم کی سروده شده ؟ باید حقیقت اینکه چرا اینجور سروده شده کشف بشه . اصل دین در معانی نهفته . ظواهر خیلی وقتا گمراه کننده میشه
  • یک دانشجو بدبخت IR ۱۶:۳۸ - ۱۳۹۲/۰۸/۲۵
    2 6
    اخه اساتید محترم ما دانشجویان چیکار کنیم با این همه اتفاق نظر
  • بی نام IR ۱۲:۱۵ - ۱۳۹۲/۰۹/۰۴
    13 4
    سلام بر علمدار حسین (ع)
  • غلام قمر DK ۱۷:۳۵ - ۱۳۹۲/۱۰/۱۹
    10 4
    سلام بر همه ی شیعیان ابوالفضلی ، من یه نظری برا همتون دارم : بابا به جا اینکه برید تو فکر وزن و قافیه ی شعر برید به مقام و ادب و معرفت اقا فکر کنید اینطور بهتر نیست ؟! " اللهم عجل لولیک الفرج "
  • نوکر ارباب A1 ۱۰:۱۵ - ۱۳۹۳/۰۱/۰۹
    16 3
    که به مژگان شکند قلب همه صف شکنان //این فقط میتونه معنی کلمه ی عباس(شیری که با نگاه شکار میکند) باشد ولا غیر . یا علی مدد
  • سشیثص A1 ۰۹:۴۳ - ۱۳۹۳/۰۵/۰۸
    12 3
    سلام بر علی اصغر
  • ارژنگ محمدی A1 ۲۰:۲۴ - ۱۳۹۳/۱۰/۰۳
    3 3
    باسلام فرمایش شیخ رجبعلی خیاط این عارف بزرگ کاملا به جا بوده ضمن اینکه کمی بهتر است در باب عرفا و عالم معنا و مکاشفه و.... هم بدانیم بعد قضاوت کنیم...قربون عباسع برم...
  • جعفری IR ۰۷:۲۷ - ۱۳۹۳/۱۱/۱۰
    3 4
    بسیار سپاسگزاریم، عالی بود. پیروز باشید.
  • علی A1 ۱۹:۲۹ - ۱۳۹۴/۰۴/۲۷
    4 8
    سلام دوستان عزیز بهتره نظر دکتر عبدالحسین جلالیان که به نظرم دانش ایشون در این زمینه قابل استناد می تونه باشه رو هم مطالعه کنید.هر نظری محترم ولی خداییش بیایم نسبت به مسائل کمی نگاه عمیق تر و از روی تحقیقی داشته باشیم. حافظ تحت تأثير غزل عبرت انگيز كمال خجند كه در كمال آراستگي سروده شده، غزل خود را در اوايل سلطنت شاه شجاع سروده و در سه بيت اول اشاره به دعوت ضمني شاه شجاع از او كه شاعري توانا و سخن پرداز و در آن زمان مورد قبول شاه شجاع بوده است، مي كند و او را به... مطلب کامل :توضیح غزل سیصد و هفتادو سه در سایت دکتر جلالیان.