وقف نسخه ای کهن از آثار بیرونی در اصفهان عصر قاجاری

شرحی کوتاه از یک اثر نفیس از آثار نجومی بیرونی در علم اسطرلاب که با تاریخ 625 هجری کتابت شده و در سال 1292 هجری قمری در اصفهان وقف طلاب علوم دینیه این شهر شده است...


یک نسخه با ارزش نجومی تالیف ابوریحان بیرونی از سال 625 ق / 1228 م که دست کم حاوی دو رساله دیگر هم است، در اواخر دوره قاجار در اصفهان وقف طلاب ساکن اصفهان شده و هزینه آن از درآمد (رقبه وقفی) دو روستای بخش ماربین تامین شده است. این نسخه در حال حاضر در دانشگاه پنسیلوانیا نگه داری می شود.
عنوان نسخه «کتاب فی استیعاب الوجوه الممکنة فی صناعة الاسطرلاب» است و با توجه به تاریخ کتابت آن، می توان به اهمیت این نسخه پی برد و آن را در شمار (تقریبا) اندک نسخه های برجای مانده از پیش از حمله مغول دانست. نسخه یاد شده به شهادت مقدمه و خاتمه آن، یک نسخه شیعی هست.
در ابتدای آن آمده است:
الحمد لله رب العالمین و الصلوة علی رسوله محمد و آله اجمعین. قال ابوریحان البیرونی ....
و در خاتمه هم آمده است: تمت المقالة الثانیة من کتاب البرکار التام و هو آخر الکتاب و الحمد لله وحده، و الصلوة علی رسوله محمد و آله. (از دیگران یاد نشده است).
این نسخه 174 صفحه بوده و گویا تا صفحه 147 یک متن و پس از آن نیز دو رساله (از جمله رساله البرکار التام به عنوان آخرین رساله) است که همگی به خط یک نفر است. در کتاب نمودارهای فراوان نجومی آمده که برخی را در اینجا آورده ایم.
آنچه در اینجا برای بنده جالب است یک وقف نامه دو سه سطری در مقدمه کتاب از سال 1292 در اصفهان قاجاری است.
در این وقف نامه آمده است:
بسم الله تعالی

وقف شد این مجلد کتاب اصطرلاب بر طلبه علوم دینیه از ساکنین اصفهان بر حسب وصیت مرحوم بهرام بیک - غفر له - از نماء موارین و طیرانچی، و شرط هر ساله در رمضان به نظر برسانند. فی شهر ربیع الثانی 1292
لصاحب السعادة و السلامة و طوال العمر ما ناحت حمامه
حرّره العبد الفقیر.. الضعیف النحیف المحتاج الی رحمة الله الملک الولی
ابن هاشم بن سید محمد بن سید اسماعیل الحسنی الحسینی
در این وقف نامه از موارین و طیرانچی یاد شده است. طیرانچی روستایی شناخته شده در بخش ماربین اصفهان است. اما موارن هم بسا همان ماربین باشد که چندان درست به نظر نمی آید. اما از روستای موران ضمن بلوک قهاب در کنار بهاران و ... یاد شده که ممکن است همان باشد.

این که کتاب یاد شده از درآمد آنجا وقف شده باشد، به معنای وجود وقفی است که برای این کار بوده است.


در اینجا نمونه برخی از صفحات را می آورم.

 

رسول جعفریان

 

رسول جعفریان

 

رسول جعفریان

 

رسول جعفریان

 

رسول جعفریان

 

رسول جعفریان

صفحه آخر نسخه:

رسول جعفریان

 

کد خبر 372625

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 1 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 4
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • اورملی A1 ۲۰:۱۳ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۷
    5
    تو دانشگاه پنسیلوانیا چکار میکنه میشه بگی چچوری رفته اونجا؟؟
  • بی نام A1 ۰۳:۲۴ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۸
    3
    سلام آقاي دكتر، صبحتون بخير. مطلب جالبي بود اما حقير متوجه نشدم وقف اين نسخه خطي جز بهره علمي براي طلاب، آيا بهره ديگري هم داشته؛ با توجه به اين كه مناطقي هم ذكر شده؟ سه بار هم خوندم ولي...
  • امیر A1 ۰۷:۳۰ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۸
    0
    البته، جناب دکتر بخشی از نوشته‌های صفحۀ اول نسخه را پاک کرده‌اند که در آن به تاریخ مطالعۀ کتاب در سال‌هایی که در ایران بوده اشاره دارد و ظاهراً تا سال 1314ق. بر آن تاریخ «ملاحضه شد» مندرج است.
  • بی نام IR ۰۸:۲۷ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۸
    2
    جالب بود این کتاب نشان عظمت عمل وقف در بین شیعیان رابیان می کند حتی واقف میتواند اموال منقول وغیر منقول خود راوقف نموده ووقف اندیشه وفکر اهداه کتاب میباشد