دستبردی تازه در کتاب‌های درسی فارسی/ این‌بار، تحریف شعر ملک‌الشعرای بهار

ایسنا نوشت: قطار تغییرات کتاب‌های درسی این‌بار در ایستگاه «دماوندیه» ایستاده است؛ تغییر کلمه‌ای که گفته می‌شود ذهن دانش‌آموز را با وقایع صدسال گذشته مملکتش مرتبط می‌سازد موجب شده تا این اقدام «تحریف» و اجحافی در حق شعر و هنر شعری ملک‌الشعرا بهار خوانده شود.

به نظر می‌رسد که جنجال بر سر تغییرات کتاب‌های درسی تمامی ندارد؛ در حالی پیش‌تر نیز از حذف شعر شاعرانی چون «نیما»، «اخوان» و «سایه»، و حذف تصویر دختران از روی جلد کتاب و عکس مقبره کوروش گرفته تا تغییر داستان نادر ابراهیمی و «قصه‌های مجید» هوشنگ مرادی کرمانی و حذف نام مولانا پای کتاب‌های درسی را به عرصه جنجال کشاندند، که حالا باز هم دست یکی دیگر از تغییرات کتاب درسی رو شده است.

خبرنامه گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی که اساسا به ارائه اخبار درباره آموزش زبان فارسی می‌پردازد، به تازگی مطلبی را در خصوص قصیده «دماوندیه» ملک‌الشعرا بهار مبنی بر تحریف این قصیده، با جای‌گذاری واژه «وی» به جای «ری» منتشر کرده که این امر موجب شد تا برای آگاهی از جزئیات بیشتر به سراغ گفت‌وگو با مریم دانشگر، سرپرست گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی فرهنگستان برویم. 

او در این‌باره به ایسنا می‌گوید: «مطلب منتشرشده در صفحه گروه برگرفته از مقاله‌ کوتاهی‌ است که در تازه‌ترین شماره خبرنامه داشته‌ایم. این مقاله را دو نفر از مدرسان زبان و ادبیات فارسی نوشته بودند و چون مربوط به موضوع کتاب‌های درسی بود، برای ما فرستادند و ما آن را چاپ کردیم.»

مریم دانشگر همچنین با بیان این‌که مولفان کتاب‌های درسی در ارائه آثار دقت کافی ندارند، بیان می‌کند: «حدود ۳۰ سال است که این قصیده در کتاب‌های درسی به همین شکل آمده؛ یعنی اتفاق جدیدی نیست.»

سرپرست گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه درخصوص توضیح مولفان کتاب‌های درسی با اشاره به «تصحیف رخ‌داده در قصیده بهار» توضیح می‌دهد: «آن‌ها گفتند که در نسخه‌ای قصیده را به این شکل دیده‌اند اما من تا کنون این نسخه را پیدا نکرده‌ام. شاید هم چنین نسخه‌ای وجود داشته باشد اما ما تا به حال آن را پیدا نکرده‌ایم و باید با دقت بیشتری به دنبال آن گشت. اما آن‌چه مسلم است، این است که اصل کلمه همین «ری» است؛ چرا که ملک‌الشعرا بهار با آن یک بحث سیاسی دوران خود را مطرح می‌کند و این مسئله خیلی مهم و ارزشمند است.»

دانشگر می‌افزاید: «وقتی این قصیده وارد کتاب درسی شده، علاوه بر این‌که محتوای ادبی آن اهمیت دارد و ارزشمند است، زیبایی خاص و جنبه میهنی نیز دارد. بنابراین کار شاعر از این جهت که یک بحث تاریخی را به این قصیده وارد کرده، ارزشمند است. از این‌رو، این قصیده از وجوه مختلف قابل بررسی است. اما تغییر کلمه «ری» باعث شده تا وجه تاریخی شعر تاریک شود و دیده نشود که در حقیقت شاید بشود گفت این کار اجحافی نسبت به این قصیده ارزشمند است. این قصیده حتما باید به طور کامل در کتاب درسی می‌آمد و معلمان به واقعه تاریخی مربوط به آن اشاره می‌کردند. البته بعضی از معلمانی که با ما در ارتباط هستند، می‌گویند که تغییر این کلمه را در کلاس توضیح می‌دهند. اما این قصیده یا باید به صورت کامل یا حداقل به همراه توضیحی به کتاب درسی می‌آمد.»

شعری که ۳۰ سال اشتباه خواندیم!

حال با توجه به آن‌چه تا این‌جا گفته شد به بیتی از کتاب فارسی ۳ (پایه دوازدهم دوره دوم متوسطه) صفحه ۳۴ نگاهی می‌اندازیم. در شعر معروف دماوندیه ملک‌الشعرا بهار آمده است: 

ای مشت زمین بر آسمان شو 

بر وی بنواز ضربتی چند 

هر فرد آشنا با شعر - البته به جز عموم نسل جوان - می‌داند که این «وی» نیست و «ری» است لکن علت‌جویی این تحریف را به خواننده محترم وامی‌گذاریم و به تشریح پیامدهای این تبدیل و دگرگونی می‌پردازیم. 

می‌گویند چرا ایرانیان حافظه تاریخی ندارند. ما فکر نمی‌کنیم با توجه به طریقی که پیش گرفته‌ایم این معضل، امری مستبعد باشد. شما خود را به جای معلمی بگذارید که قصیده غرای دماوندیه را در کلاس می‌خواند و به بیت مذکور می‌رسد، سوای آن‌که بیت از اوج شیوایی به حضیض ابتذال تصویر کشانیده شده چیز دیگری عاید مستمعان نمی‌شود. حال بیایید و این بیت را دوباره بخوانید (بهار، ۱۳۹۱، ص ۲۸۷): 

ای مشت زمین بر آسمان شو 

بر ری بنواز ضربتی چند  

چرا شاعر گفته است: ری! مگر شاعر با ری خصومتی داشته است؟ 

و این خود مهم‌ترین پل ارتباطی است که ذهن دانش‌آموز را با وقایع صدسال گذشته مملکتش مرتبط می‌سازد و البته که شعر در کمال خود باقی می‌ماند. 

در دیوان اشعار ملک‌الشعرا بهار (همان، ص ۲۸۶) یادداشتی از خود شاعر درباب دماوندیه دوم (ای دیو سپید پای در بند/...) ضبط شده است که نقل آن خالی از فایده نیست: 

در سال ۱۳۰۱ شمسی گفته شد، در این سال به تحریک بیگانگان هرج‌ومرج قلمی و اجتماعی و هتاکی‌ها در مطبوعات و آزار وطن‌خواهان و سستی کار دولت مرکزی بروز کرده بود - این قصیده در زیر تاثیر آن معانی در تهران گفته شد و پایتخت هدف شاعر قرار گرفته است. 

شاعر خود فرموده است که هدف، پایتخت است. او در دیوان اشعارش جای‌جای با ری (تهران) سر کین دارد. هجوها و طعن‌های ملک‌الشعرا بهار دراین‌باره فراوان است که با مطالعه دیوان شاعر می‌توان آشکارا دیدگاه او را نسبت به پایتخت دریافت.

علاوه‌ بر پیامدهای ناگوار مذکور که پیرامون شناخت عقاید شاعر و قطع پیوند تاریخی دانش‌آموزان با کشورشان بود، با این تحریف، اجحافی نیز در حق شعر و هنر شعری ملک‌الشعرای ایران شده است. ابیات قبل از بیت موردبحث را دوباره بخوانیم (همان، ص ۲۸۷): 

چون گشت زمین ز جور گردون/ سرد و سیه و خموش و آوند، 

بنواخت ز خشم بر فلک مشت/ آن مشت تویی تو ای دماوند 

تو مشت درشت روزگاری/ از گردش قرن‌ها پس‌افکند 

شاعر می‌گوید هنگامی که زمین به علت جور و ستمی که گردون بر او روا داشته به خشم می‌آید، به او - یعنی گردون - مشتی می‌کوبد و آن مشت در واقع کوه دماوند است (حسن تعلیل). بعد می‌گوید: 

ای مشت زمین بر آسمان شو 

بر ری بنواز ضربتی چند 

یعنی ای مشت زمین (ای دماوند)، ای مشتی که پیش از این براثر جور گردون بر آن (گردون) کوبیده شده‌ای، اکنون بر سر ری فرود آی. حال اگر به‌جای واژه ری، وی را بگذاریم محور عمودی خیال قصیده دچار مشکل می‌شود. یک‌بار این مشت به سمت گردون روانه شده است و لزومی ندارد شاعر از دماوند بخواهد دوباره ضربتی چند بر گردون بنوازد.

۵۷۵۷

کد خبر 511892

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 1 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 38
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • US ۰۷:۳۸ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    215 8
    نه دیگه. شاعر که نمیفهمیده. اینها میفهمند.
    • IR ۱۳:۲۵ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
      82 11
      ای کاش قدر ادبیات فارسی را بیشتر می دانستیم
  • IR ۰۸:۵۳ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    دیگه دارن خیلی غیر قابل تحمل میشن.....
  • IR ۰۸:۵۴ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    129 6
    شاعر وصف حال زمانه خودش را کرده اگر فکر میکنید مناسب امروز نیست کلا وارد کتاب نکنید اگر میکنید تحریف نکنید و معلمانی را بر سرکار بگذارید که عقبه تاریخی قصیده را میتوانند توضیح بدهند
  • IR ۰۹:۳۰ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    119 7
    ظلم و ستم همیشه و ور همه حکومت ها ی داخلی و خارجی وجود داشته و داره ... حالا چرا باید این قبیل شعرهای ارزشمند که حس وطن پرستی و ظلم ستیزی رو پرورش میده جنگید ، خدا میدونه ... متاسفانه دارن نسلی رو پرورش میدن که اگر خدایی نکرده جنگی بشه ، همه پا به فرار بزارن و بگن وطن کیلویی چند...
  • IR ۰۹:۳۱ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    137 3
    با توجه به پرکشیدن مرغ از سفره های مردم، در مورد مرغ سحر هم دوستان یه زحمتی بکشند و به آب سحر اصلاحش کنند چون هنوز آب داریم که بخوریم. توجه کنید که آب هم میتونه بخونه.
    • IR ۱۰:۰۱ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
      33 3
      خخخخ
  • IR ۱۰:۲۴ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    اینها اصلا با ایران و ایرانی مشکل دارند چه برسه به تاریخ باشکوه ایران پس فکر میکنید چرا هرسال ۷ آبان در پاسارگاد رو میبندند
    • IR ۱۲:۴۱ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
      51 10
      آره گل گفتی
  • علی IR ۱۱:۰۱ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    46 9
    سلام درود افراد کوتا فکر همیشه کوتا نظر هستند ونون به نرخ روز میخورند
  • گرامی IR ۱۱:۳۶ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    34 5
    متاسفم
  • کیاوش IR ۱۱:۴۸ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    36 4
    شرمسار شدم
  • فرزاد IR ۱۲:۱۱ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    51 3
    سلام روز بخیر ،هرکسی طبق خواسته خودش نمیتونه شعررو تغییر بده و بگه اینجوری درسته اصلا شما چیکاره هستید که شعر کهن ایرانی رو تغییر میدید؟
  • IR ۱۲:۴۵ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    40 6
    امان از بی سوادی
  • حسین IR ۱۳:۴۷ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    55 80
    کاش درمورداقدامات زنگنه که خسارت بیش از100میلیارددلاروبه حراج گذاشتن 60تن طلا توسط جهانگیری ومسئله ارزجهانگیری اینقدرتیزبین بودید...کاش درموردخسارات ظریف وعراقچی درقضیه برجام اینقدرریزبین بودید...اون دیگه دوحرف نبود؛زندگی یک ملت ؛اقتصادوفرهنگ وغروروعزت یک ملت راشمااصلاحیون لگدمال کردید...اینهااصله...درقضیه آموزش وپرورش ودانشگاه هم همه می دانیم که چپ هاوعناصرغربگرابرآن چنبره انداختند...تحریف نکنید...ایسناودروغ آنلاین
    • مهدی IR ۲۲:۳۴ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۲
      10 1
      اون کسانی که این رو منفی دادند . فازشون چیه؟
  • M IR ۱۶:۰۶ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    6 14
    خوب ندارن شکر تمام مشکلات کشور هم حل شد.
  • علیپور IR ۱۹:۰۶ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    6 14
    سلام بادقت کردن به مصرع پیشین که میگوید برآسمان شو قطع به یقین همان"وی" صحیح است و در واقع "ری" جعل است آنهم یک نوع تفسیر به رای
  • IR ۲۰:۱۰ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    2 34
    درحد کلاس ششم هم نیست
  • محمد IR ۲۳:۱۹ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    16 4
    چیز جدیدی نیست ..... من الان لیسانس دارم.زمان ماهم همین بود .معلممونم توضیح داد که اصل شعر چیه.....مشکل اینه که مولفان کتاب هامون با ایرانی جماعت خوب نیستن....
  • IR ۲۳:۵۲ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۰
    7 5
    فک کنم ۲۰ سال پیش هم کتاب درسی ما همین طور نوشته بود
  • IR ۰۰:۲۹ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۱
    21 5
    یعنی واقعا برای شعرهای فارسی هم اهمیتی داده میشه چند سال ه که هیچ برنامه ای در صدا وسیما در رابطه با اشعار فارسی که گویای ماهیت ایرانی بودن است ما ندیدیم
  • حسین IR ۰۲:۰۳ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۱
    25 3
    هر کاری بگی از اینا بر میاد به هیچ عنوان متعجب نشوید ،
  • مهدی IR ۰۶:۴۳ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۱
    13 2
    البته ضبط «وی» به جای ری به نظر مناسب‌تر می‌آید، اما با توجه به اینکه شاعر در اشعاری دیگر نیز به «ری» اشاره داشته و همچنین تاریخ آن دوره، باید همان «ری» را بپذیریم ای مشت زمین بر آسمان شو بر ری بنواز ضربتی چند
  • Saman IR ۰۹:۳۴ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۱
    11 8
    یک مشت بی سواد
  • ایرانی IR ۱۴:۴۸ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۱
    1 0
    یاد کتاب مطالعات اجتماعی پایه نهم افتادم،!!!!
  • ن IR ۱۴:۵۰ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۱
    9 2
    هنوز کتاب فارسی را بر نداشتن جای شکرش باقیست
  • احمد IR ۱۶:۳۹ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۱
    4 2
    جای تأسف داره
  • هادی اکبرزاده IR ۲۲:۵۸ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۱
    4 1
    درود. باید به نام نویسندگان مقاله در خبرنامه فرهنگستان اشاره می کردید. نویسندگان مستند بحث کرده اند و هیچ شکی نیست که ری است نه وی. مطلب شما حق معنوی نویسندگان را منادیده گرفته. با سپاس اکبرزاده
  • رکیما IR ۱۶:۴۱ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۲
    2 0
    تحریف اشعاری که نسلها با آن بزرگ شده آمد قابل قبول نیست از آنجاییکه ایران از دیرباز درگیر هجوم بیگانگان بوده و خسارت‌های فراوانی را در طول تاریخ متحمل شده اینچنین اشعاری به یاد آورنده آن دوران بوده که ایرانیان هرگز فراموش نکند که کشور دستخوش چه بحرانهای تاریخی بوده و چه کسانی همچون دماوند شاهد اینهمه ظلم و ستیزها بوده
  • حامی IR ۱۷:۳۹ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۲
    5 0
    این هم شده حکایت دلار جهانگیری در دوران روحانی مچکریم
  • سهراب RO ۱۹:۳۶ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۲
    3 1
    یک عده واپسگرا و ضد ایرانی حاکم بر اموزش پرورش شده اند .پیش از انقلاب کتب درسی پر از اشعار و نوشته های مفاخر ایران بود .و اثر فراوانی در گفتار ورفتار واخلاق و عشق به وطن در نسل ما بوجود می اورد اما الان هیچ رابطه ای بین دانش اموزان و مفاخر ما نیست به همان میزان اخلاق و عشق به مفاخر و...کاسته شده
  • شاهمیرزایی IR ۱۹:۴۵ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۲
    2 3
    حتما وی صحیح میباشد چون شاعر از او میخواهد ضربه ای به گردون و دهر بزند برای چه به ری بزند چون تاریکی و سردی وغیره عاملش دهر بوده و تازه دم ستوران نیز باید سم ستوران باشد
  • امیرحیدری IR ۰۰:۰۶ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۳
    1 3
    به نظر بنده همان《وی 》صحیح می باشد. دکتر حیدری ایلام.
  • بابک IR ۰۰:۲۲ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۳
    2 3
    این کار طرفداران پهلوی است چون سچشعر در طعن به دوران خفت و ذلت پهلوی است
  • امید IR ۲۳:۴۵ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۴
    0 0
    عمدی بودن این تغییر روشن است
  • IR ۲۳:۵۱ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۴
    0 0
    ایرانی که نیستن.؟.؟
  • Saeid IR ۰۸:۵۹ - ۱۴۰۰/۰۸/۲۵
    0 0
    آقا غلامعلی هر سال میلیاردها از بیت المال بودجه برمیدارد تا شعر شاعران فوت کرده را تغییر بدهد